Tarih Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi
Qazaq ru-taypalarınıñ otbası sanı tralı tizim däpteri
kerey.kz
(Cyan'luna jılnamısınıñ 23-jılı 1-ay) 1758-jılı aqpan 21-qwjat
1758 jılğı aqpan ayında hattalıp, tirkelgen «Qazaq taypalarınıñ sanı turalı»
tizbede: «Orta jüzde: taraqtı, arğın, nayman, kerey, uaq, töleñgit, qıpşaq qatarlı 7 taypa bar», ekendigi körsetiledi de, olardıñ sanı, kimniñ biliginde ekendigi qwjat türinde jazılğan. Köne tarihi mağlwmat retinde , bwl derekter «Qojabergen batır» attı zertteu kitabtiñ 192-194 betterinde tolıq berilgen.
Mwnda biz äueli 21-qwjattı erekşe atağımız keledi, öytkeni, özge
qwjattarda saqtalğan mağlwmattarğa qarağanda, bwl qwjattıñ arğı
tüpnwsqasın özge emes, Abılay hannıñ özi jazıp bergen. Demek, mwndağı
atalğan twlğalar – Abılay han moyındağan, sanasqan Orta jüz qazaq
basşıları.
Aşamaylı-kereydiñ 10 000 otbası Twrsınbay batırdıñ (Balta-kerey Twrsınbay atanağan batır. –Z.T.) biliginde;
Aşamaylı-kereydiñ Qwrqar ruınıñ 2 000 otbası Mazarkeldi batırdıñ biliginde;
Abaq-kereydiñ 1000 otbası Qojabergen batırdıñ biliginde;
Abaq-kereydiñ 500 otbası Niaz batırdıñ biliginde;
Iteli-kereydiñ 1000 otbası Jantöre batırdıñ biliginde.
Uaq taypasınıñ 1000 otbası Sarı Bayannıñ biliginde;
Uaq taypasınıñ 1000 otbası Tileu batırdıñ biliginde.
Uaq taypasınıñ Barmaq batırı 500 otbasın basqaradı.
Ergenekti-uaq ruınıñ 1000 otbası Esenqwl batırdıñ biliginde.
Jaña uaqtıñ 500 otbası Sarı batırdıñ biliginde.
Qıpşaq taypasınıñ 3000 otbası Qoşqarbay batırdıñ biliginde;
«Taraqtı taypasınıñ 400-ge juıq otbası Naymantay batırdıñ biliginde. (Taraqtı Bayğozı batırdıñ äkesi Naymantay batır. –Z.T.)
Qanjığalı arğınnıñ 2000 otbası Bögenbay batırdıñ biliginde;
Qarakesektiñ 2000 otbası Qazıbek bidiñ biliginde;
Altay-arğınnıñ 3000 otbası Niyaz batırdıñ biliginde,
Abaqtıñ 500 otbası Niyaz batırdıñ biliginde, bwrınğı tekserude bwl taypa tizim däpterinde bolmağan. (Qarqaralı sırtındağı Kökşetau kereyleri emes pe eken? –Z.T.)
Atığay-arğınnıñ 1000 otbası Jäpek batırdıñ,
Qarauıl-arğınnıñ 2000 otbası Itqara batırdıñ,
Bäsetiin-arğınnıñ 2000 otbası Janwzaq batırdıñ,
Tobıqtı-arğınnıñ 1000 otbası Qarpıq bidiñ,
Qozğan-arğınnıñ 1000 otbası Töleuke bidiñ,
Törtuıl-arğınnıñ 2000 otbası Babeke bidiñ,
Arğın maylı-balta ruınıñ 1000 otbası Itqara batırdıñ,
Baba-arğınnnıñ 500 otbası Babanazar bidiñ qarauında.
Joğarıda atalğan arğınnıñ 11 ruı jıldıñ tört mausımında Obağan-Tobıl, Hanşağan-Möde qatarlı jerlerde köşip-qonıp, mal bağıp jüredi…
Biıl Altay-arğındardıñ Qazıbek bi, Niyaz batır sındı adamdarı Qarqaralı, Qazılıq (Ejelgi auız ädebietinde «on eki Qazılıq oy Tündik» atalğan: Qarqaralı, Qu, Kent, Boqtı, Mırjıq, Edirey, Qızılaray, Bwğılı, Tağılı, Bayanaula, Jeltau, Dalba, keyde «Arqadağı «bes Qazılıq» atalğan: Qarqaralı, Qu, Edirey, Mırjıq, Kent tauları aymağı. –Z.T.) jerlerine qonıstanğan.
Töleñgit taypasınıñ 1000 otbası Janazar (Janbazar boluı mümkin. –Z.T.) batırdıñ biliginde, bwrınğı tekserude bwl taypa tizim däpterinde bolmağan. Eldiñ aytuına qarağanda, bwl taypanıñ halqı Täuke hannıñ ieliginde bolğan. Mwnda är türli adamdar bar.
Teristañbalı taypasınıñ 1000 otbası Jarılğap batırdıñ biliginde;
Qarakerey-bayjigit naymannıñ 10 000 otbası Qabanbay batır men Däuletbay batırdıñ biliginde;
Matay-naymannıñ 10 000 otbası Oljabay men Atalıqtıñ biliginde;
Sadır-naymannıñ 1000 otbası Malay batırdıñ biliginde;
Törtuıl-naymannıñ 1000 otbası Twñğatar bidiñ biliginde;
Bolaqşı-naymannıñ 500 otbası Taz batırdıñ biliginde. Bwrınğı tekserude bwl taypa tizim däpterinde bolmağan.
Kökjarlı-naymannıñ 1000 otbası Baraq batırdıñ biliginde;
Bura-naymannıñ 2000 otbası Jaubasar batırdıñ biliginde;
Bağanalı-naymannıñ 2000 otbası Malar batırdıñ biliginde;
«mälimetterdi qazaq dalasına barğan mänju elşileri Abılay hannıñ öz auzınan estip, jazıp alğanına»
Baqıt Ejenhanwlı
Pikir qaldıru