Tarih Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

Qazaq ru-taypalarınıñ otbası sanı tralı tizim däpteri

kerey.kz

 |  Oct 6, 2019

(Cyan'luna jılnamısınıñ 23-jılı 1-ay) 1758-jılı aqpan 21-qwjat

1758 jılğı aqpan ayında hattalıp, tirkelgen «Qazaq taypalarınıñ sanı turalı»
tizbede: «Orta jüzde: taraqtı, arğın, nayman, kerey, uaq, töleñgit, qıpşaq qa­tarlı 7 taypa bar», ekendigi körsetiledi de, olardıñ sanı, kimniñ biliginde ekendigi qwjat türinde jazılğan. Köne tarihi mağlwmat retinde , bwl derekter «Qojabergen batır»  attı zertteu kitabtiñ  192-194 betterinde tolıq berilgen.

Mwnda biz äueli 21-qwjattı erekşe atağımız keledi, öytkeni, özge
qwjattarda saqtalğan mağlwmattarğa qarağanda, bwl qwjattıñ arğı
tüpnwsqasın özge emes, Abılay hannıñ özi jazıp bergen. Demek, mwndağı
atalğan twlğalar – Abılay han moyındağan, sanasqan Orta jüz qazaq
basşıları. 

Aşamaylı-kereydiñ 10 000 otbası Twrsınbay batırdıñ (Balta-kerey Twrsınbay atanağan batır. –Z.T.) biliginde;

Aşamaylı-kereydiñ Qwrqar ruınıñ 2 000 otbası Mazarkeldi  batırdıñ biliginde;

Abaq-kereydiñ 1000 otbası Qojabergen batırdıñ  biliginde;

Abaq-kereydiñ 500 otbası Niaz batırdıñ  biliginde;

Iteli-kereydiñ  1000 otbası Jantöre batırdıñ biliginde.

Uaq taypasınıñ 1000 otbası Sarı Bayannıñ biliginde;

Uaq taypasınıñ 1000 otbası Tileu batırdıñ biliginde.

Uaq taypasınıñ Barmaq batırı 500 otbasın basqaradı.

Ergenekti-uaq ruınıñ 1000 otbası Esenqwl batırdıñ biliginde.

Jaña uaqtıñ 500 otbası Sarı batırdıñ  biliginde.

Qıpşaq taypasınıñ 3000 otbası Qoşqarbay batırdıñ biliginde;

«Taraqtı taypasınıñ 400-ge juıq otbası Naymantay batırdıñ  biliginde. (Taraqtı Bay­ğozı batırdıñ äkesi Naymantay batır. –Z.T.)

Qanjığalı arğınnıñ 2000 otbası Bögenbay batırdıñ biliginde;

Qarakesektiñ 2000 otbası Qazıbek bidiñ biliginde;

Altay-arğınnıñ 3000 otbası Niyaz batırdıñ biliginde,

Abaqtıñ 500 otbası Niyaz batırdıñ biliginde, bwrınğı tekserude bwl taypa tizim däpterinde  bolmağan. (Qarqaralı sırtındağı Kökşetau kereyleri emes pe eken? –Z.T.)

Atığay-arğınnıñ 1000 otbası Jäpek batırdıñ,

Qarauıl-arğınnıñ 2000 otbası Itqara batırdıñ,

Bäsetiin-arğınnıñ 2000 otbası Janwzaq batırdıñ,

Tobıqtı-arğınnıñ 1000 otbası Qarpıq bidiñ,

Qozğan-arğınnıñ 1000 otbası Töleuke bidiñ,

Törtuıl-arğınnıñ 2000 otbası Babeke bidiñ,

Arğın maylı-balta ruınıñ 1000 otbası Itqara batırdıñ,

Baba-arğınnnıñ  500 otbası Babanazar bidiñ qarauında.

Joğarıda atalğan arğınnıñ 11 ruı  jıldıñ tört mausımında Obağan-Tobıl, Hanşağan-Möde qatarlı jerlerde köşip-qonıp, mal bağıp jüredi…

Biıl Altay-arğındardıñ Qazıbek bi, Niyaz batır sındı adamdarı Qarqaralı, Qazılıq (Ejelgi auız ädebietinde «on eki Qazılıq oy Tündik» atalğan: Qarqaralı, Qu, Kent, Boqtı, Mırjıq, Edirey, Qızılaray, Bwğılı, Tağılı, Bayanaula, Jeltau, Dalba, keyde «Arqadağı «bes Qazılıq» atalğan: Qarqaralı, Qu, Edirey, Mırjıq, Kent tauları aymağı. –Z.T.) jerlerine qonıstanğan.

Töleñgit taypasınıñ 1000 otbası Janazar (Janbazar boluı mümkin. –Z.T.) batırdıñ biliginde, bwrınğı tekserude bwl taypa tizim däpterinde bolmağan. Eldiñ aytuına qarağanda, bwl taypanıñ halqı Täuke hannıñ ieliginde bolğan. Mwnda är türli adamdar bar.

Teristañbalı taypasınıñ 1000 otbası Ja­rılğap batırdıñ biliginde;

Qarakerey-bayjigit naymannıñ 10 000 otbası Qabanbay batır men Däuletbay batırdıñ biliginde;

Matay-naymannıñ 10 000 otbası Oljabay men Atalıqtıñ biliginde;

Sadır-naymannıñ 1000 otbası Malay batırdıñ biliginde;

Törtuıl-naymannıñ 1000 otbası Twñğatar bidiñ biliginde;

Bolaqşı-naymannıñ 500 otbası Taz batırdıñ biliginde. Bwrınğı tekserude bwl taypa tizim däpterinde  bolmağan.

Kökjarlı-naymannıñ 1000 otbası Baraq batırdıñ  biliginde;

Bura-naymannıñ 2000 otbası Jaubasar batırdıñ biliginde;

Bağanalı-naymannıñ 2000 otbası Malar batırdıñ biliginde;

 «mälimetterdi qazaq dalasına barğan mänju elşileri Abılay hannıñ öz auzınan estip, jazıp alğanına»

Baqıt Ejenhanwlı