|  | 

تاريح

ولكە تاريحى

95917074_1697840697046177_3003242249501802496_n

مينگو جىلناماسىنىڭ 37- جىلى 1-قاڭتاردا جارىق كورگەن.
ء(بىزدىڭ جىلناما بويىنشا، 1-قاڭتار، 1948.ج)

كىتاپ اۆتورى: پولات قادىري

كىتاپتى شىعارۋشى باسپا: “التاي” باسپا ءۇيى

پولات قادىري (بولات قادىر) 1919-جىلى شىڭجاڭ ولكەسى قۇتىبي اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1949-جىلى ۇندىستانعا، 1957-جىلى تۇركياعا قونىس اۋدارعان. 1940-جىلى شىڭجاڭ ينستيتۋتىنىڭ (قازىرگى شىڭجاڭ ۋنيۆەسيتەتى) ءتىل-ادەبيەت ءبولىمىن بىتىرگەن. 1940-1941-1945 جىلدارى ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتى “شىڭجاڭ گازەتىنىڭ” ۇيعىر-قازاق بولىمدەرىندە جۇمىس ىستەگەن. 1944-جىلدىڭ كوكتەمىندە قاماۋعا الىنعان، 1945-جىلى “حان ءتاڭىرى” جۋرنالىندا، 1946-1949 جىلدار اراسىندا “التاي” باسپا ۇيىندە، 1947-1948 جىلدارى “شىڭجاڭ گازەتىنىڭ” ۇيعىر-قازاق بولىمدەرىندە جانە 1947-1949 جىلدارى “التاي” باسپا ءۇيى جاعىنان شىعارىلعان “ەرىك” گازەتىندە جۇمىس ىستەگەن.

“ولكە تاريحى” كىتابى ەكى بولىمنەن تۇرادى:

ءبىرىنشى بولىمدە، شىڭجاڭ ولكەسىنىڭ ەرتە زامانعى تاريحى، شارۋاشىلىعى، مادەنيەتى، تۇركىلەردىڭ تاريحى، نانىم-سەنىمى تب تاريحي، مادەني ءام ساياسي وقيعالاردىڭ جالپى تاريحى باياندالادى. 96411128_1697840730379507_2106510755212820480_n

ەرتە زامانعى عۇن، تۇرىك، قاراحان، موعول، جوڭعار جانە ماجۋرلار تاريحى;
مانجۋر ۇكىمەتىنىڭ قۇلاۋى، سۋن ياتسەن جانە ياڭ زىڭشين ۇكىمەتى كەزەڭى;

ەكىنشى بولىمدە، ۇلكە جاقتان:
1912-1928 جىلدار اراسىندا شىڭجاڭ ولكەسىندە ۇستەمدىك قۇرعان ياڭ زىڭشين ۇكىمەتى كەزىندەگى ساياسي وقيعالار;
1928-1933 جىلدار اراسىنداعى ساياسي وقيعالار، جين شۋرن كەزەڭى، قۇمىل جانە التاي توڭكەرىسى، قاشقاردا قۇرىلعان شارقي تۇركىستان ۇكىمەتى تۋرالى باياندالادى;
1933-1944 جىلدار اراسىنداعى شىڭ شىساي ۇكىمەتى كەزىندەگى مادەني، ساياسي جاڭعىرۋلار باياندالادى. سونىمەن بىرگە التاي توڭكەرىسى، قازاق ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسى تۋرالى باياندالادى;
1944-1946 جىلدار اراسىنداعى وتپەلى ساياسي كەزەڭدە پايدا بولعان ساياسي توڭكەرىستەر، ۇۋ جۋنگشين ۇكىمەتى كەزەڭى، التاي، ىلە توڭكەرىسى كەزەڭى جانە قۇلجادا قۇرىلعان شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسى تۋرالى باياندالادى;
1946-1949 جىلدار اراسىندا ولكەدە قۇرىلعان كواليتسيالىق ۇكىمەت كەزەڭى، ىلە ۇكىمەتى مەن ءۇرىمجى اراسىنداعى ساياسي وقيعالار جانە 1946-1947-1948 جج اراسىندا ورىن العان شىڭجاڭ ولكەسى مەن نان كيندەگى گومينداڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ساياسي كەلىسسوزدەر، پىكىر-تالاستار مەن ۇسىنىستار باياندالادى;

1946-1949 جج اراسىندا ولكە ورتالىعى ءۇرىمجى قالاسىندا ورىن اوعان ساياسي، مادەني قاقتىعىستار تۋرالى، بەيبىت شەرۋ، نارازىلىق ميتينگىلەرى تۋرالى باياندالادى;

دەرەككوز:
كىتاپتىڭ ەسى نۇسقاسى جەكە مۇراعاتىمدا ساقتاۋلى

Related Articles

  • “توڭكەرىس جاساۋعا ماشىقتانعاندار” كىم؟ قاڭتار قۇپياسى اشىلسا، سالدارى نە بولادى؟ دەپۋتاتپەن سۇحبات

    “توڭكەرىس جاساۋعا ماشىقتانعاندار” كىم؟ قاڭتار قۇپياسى اشىلسا، سالدارى نە بولادى؟ دەپۋتاتپەن سۇحبات

    نۇربەك ءتۇسىپحان قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، زاڭگەر ابزال قۇسپان ازاتتىققا سۇحبات بەرىپ وتىر. استانا، 26 قازان، 2023 جىل قاڭتاردى كىم ۇيىمداستىرعانىن بيلىك بىلە مە، بىلسە نەگە اشىق ايتپادى؟ پارلامەنتتە نەگە قاڭتار بويىنشا تاعى تىڭداۋ وتپەيدى؟ پرەزيدەنت توقاەۆ قاڭتار “توڭكەرىس جاساۋعا ابدەن ماشىقتانعان مامانداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن” ۇيىمداستىرىلدى دەدى. ولار كىمدەر؟ ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى ازاتتىق: ابزال مىرزا، ءسىز – قاڭتار وقيعاسىنا ءبىر تاراپتان ەمەس، جان-جاعىنان قاراۋعا مۇمكىندىك العان ادامسىز. ەڭ الدىمەن سول وقيعاعا تىكەلەي قاتىستىڭىز، جۇرتتى الاڭعا شىعۋعا شاقىردىڭىز. ودان كەيىن قاندى قىرعىندا قاماۋعا الىنعانداردى بوساتۋعا ات سالىسىپ، زاڭگەر رەتىندە دە ارالاستىڭىز. ودان بولەك ءماجىلىس دەپۋتاتى ەسەبىندە دە جاڭا ءبىر راكۋرستان قاراپ وتىرسىز. ايتىڭىزشى، جان-جاعىنان قاراعاندا قاڭتار وقيعاسىندا سىزگە

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • قىتاي ينتەلليگەنتسياسى قىتاي يەروگليفىن سىنادى، قىتاي ءتىلىن ەمەس…

    قىتاي ينتەلليگەنتسياسى قىتاي يەروگليفىن سىنادى، قىتاي ءتىلىن ەمەس…

    قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە كەيبىر قازاق زيالىلارىنىڭ قازاق ءتىلىن سىناعان پىكىرى تاراپ ءجۇر. ەسىمە ءبىر كەزدەرى قىتاي ينتەلليگەنتسياسىنىڭ قىتاي يەروگليفىن سىناعانى ءتۇسىپ كەتتى. 20- عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە قىتايدىڭ ءداستۇرلى يەروگليفتەرىن سىناماعان زيالى كەمدە كەم. *** *** *** “يەروگليفتەردە زاماناۋي يدەيالار مەن تەوريالاردى جەتكىزەتىن سوزدىك قور جوق، ءارى ولار زياندى ويلاردىڭ ۇياسىنا اينالادى. ولاردى جويۋدا ۇيات جوق” دەپ جازدى 1918 جىلى قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى ءارى جاڭا مادەنيەت قوزعالىسىنىڭ جەتەكشى قايراتكەرى چەن دۋسيۋ (陈独秀). قىتاي يەروگليفىن قاتتى سىناۋشىلاردىڭ قاتارىندا تاعى دا قىتاي كوممۋنيستىك قوزعالىستىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى تسيۋي تسيۋباي (瞿秋白) دە بولعان. ول ءتىپتى 1931 جىلى “قىتاي يەروگليفتەرى شىن مانىندە الەمدەگى ەڭ لاس، ەڭ جەكسۇرىن ءارى ەڭ جيرەنىشتى نارسە. ءتىپتى ورتاعاسىرلىق

  • ەلدەس وردا، تاريحشى: «تۇركىستان» اتاۋىن قولدانۋ – ايماقتاعى جۇمساق كۇش پوزيتسياسىن نىعايتۋ ءتاسىلى

    ەلدەس وردا، تاريحشى: «تۇركىستان» اتاۋىن قولدانۋ – ايماقتاعى جۇمساق كۇش پوزيتسياسىن نىعايتۋ ءتاسىلى

    فوتو اشىق دەرەككوزدەردەن الىندا وتكەن اپتادا تۇركيانىڭ ۇلتتىق ءبىلىم مينيسترلىگى مەكتەپ باعدارلاماسىنا «تۇركىستان» دەگەن تەرميندى ەنگىزگەن ەدى. شەتەل باسىلىمدارىنىڭ جازۋىنشا، بۇل اتاۋ ەندى «ورتالىق ازيا» ۇعىمىنىڭ ورنىنا قولدانىلماق. ءبىلىم ءمينيسترى يۋسۋف تەكين جاڭا اتاۋ تۇركى الەمىنىڭ بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، ۇكىمەت وقۋ باعدارلاماسىنان يمپەريالىق ماعىناسى بار گەوگرافيالىق اتاۋلاردى الىپ تاستاماقشى. ەڭ قىزىعى، «تۇركىستان» اۋماعىنا قازاقستاننان بولەك، قىرعىزستان، وزبەكستان، تۇركىمەنستان مەن تاجىكستان جاتادى ەكەن. سونداي-اق كەيبىر باسىلىمدار بۇل تەرميننىڭ قىتايدىڭ باتىسىندا ورنالاسقان شىڭجان ولكەسىنە قاتىسى بارىن دا اتاپ ءوتتى.  كەيبىر عالىمدار «ورتالىق ازيا» تەرمينى كولونياليزمنەن قالعانىن ءجيى اتاپ ءجۇر. حح عاسىرداعى الەمدىك اكادەميالىق عىلىمدى سول كەزدەگى ءىرى يمپەريالار قالىپتاستىرعاندىقتان، بۇگىندە مۇنداي تەرميندەر مەن اتاۋلار حالىق ساناسىنا ابدەن ءسىڭىپ

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: