رەسەيدىڭ بەلگىلى زاڭگەرى فيودور پلەۆاكو ورتا ءجۇز قازاقتارىنىڭ قارابالىق قىپشاقتارى جەرىندە الاش جۇرتى مۇناناي نە ماعىناي دەگەن اتاۋمەن بەلگىلى قازىرگى رەسەيدىڭ چەليابى وبلىسىنىڭ ترويتسك قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. قالا قازاق شەكاراسىنان 6 شاقىرىم قاشىقتىقتا عانا تۇر. بىراق، تاقىرىپ قالا تۋرالى ەمەس، ءتىپتى، فيودور پلەۆاكو جونىندە دە ەمەس، وزگەنىڭ تۇتقىنىنا ءتۇسىپ، جاستايىنان قيىنشىلىق كورگەن قازاق قىزى الما (ولمەسەك) الدارقىزى تۋرالى بولماق.

الما الدارقىزى تورعاي وبلىسى قوستاناي ۇيەزىنىڭ شۇبار بولىسىنىڭ 7-ءشى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن دەپ ەسەپتەلەدى، اكەسى الدار باي ءھام باتىر بولعان كىسى دەسەدى. ەمىس-ەمىس ەسىندە قالعان ءوز ءومىرى تۋرالى الما قارتايعان شاعىندا بىلاي دەپ ايتادى ەكەن: «ءبىز كيىز ۇيدە تۇرعان ەدىك، ترويتسكىگە جاقىن ماڭدا ءومىر سۇردىك. اكە-شەشەم باقۋاتتى ادامدار بولاتىن، كيىز ءۇيىمىزدىڭ ءىشى ءسان-سالتاناتتى ەدى. ۇيىمىزدە قىلىش، مىلتىق بولاتىن. ال، ءوزىم ۇلدە مەن بۇلدەگە بولەنگەن ەدىم».

مىنە، تاريحتىڭ تالكەگىمەن ساحارادا ەركىن ءومىر سۇرگەن قازاق قىزى جاۋگەرشىلىك زاماندا جاۋ قولىنا تۇسەدى. ءبىر اقپاراتتا ونىڭ (المانىڭ) اكە-شەشەسى (اۋىلى) جاۋدان قاشقان كەزدە كيىز ۇيدەن (بالكىم اربادان) ءتۇسىپ قالعانى تۋرالى ايتىلادى. مەنىڭشە، ونىڭ اۋىلىنىڭ شەكارا بويىندا ورنالاسقانىن ەسكەرىپ، قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن كىشكەنتاي كەزىنەن ترويتسك قالاسىندا كۇڭدىكتە جۇرگەنىن كورەمىز. مەنىڭشە ونىڭ سەبەبى 1737 جىلى ورىستىڭ قاتىن پاتشاسى اننا يوانوۆنا قازاق بالالارىن قۇلدىققا ساتۋعا رۇقسات بەرىپ، ورىس كازاكتارىنىڭ ىرگەدەگى قازاق اۋىلدارىنا شابۋىل جاساۋلارىنان دەپ ويلايمىن. ءتىپتى، بۇل ءداستۇر ودان ءارى جالعاسىپ، 1808 جىلى الەكساندر ءبىرىنشى پاتشا اتالعان جارلىقتى زاڭداستىرادى. ال، رەسەيدە كرەپوستنويلىق (باسىبايلىق) قۇلدىقتىڭ 1861 جىلى عانا جويىلعانى بەلگىلى.

ەكىنشى، ونىڭ ەسىمى الما بولدى دەپ ويلايمىن. ال، ولمەسەك ەسىمىنىڭ شىعۋىنا بايلانىستى ەكى نۇسقا بار. ءبىرىنشى، تالاي قيىن-قىستاۋ زاماندى، قيىنشىلىقتى كورىپ، ەسىمى ولمەسەك (ولمەس) اتالۋى مۇمكىن. ەكىنشى نۇسقا، ونىڭ وتباسىندا (الدار اۋلەتىندە) ۇل بالا بولماي، ىرىمداپ، ولمەسەك قويىلۋى مۇمكىن.

قالاي دەسەك تە كەيىن ونىڭ (كۇشپەن) شوقىندىرىلىپ، ەكاتەرينا ستەپانوۆنا بولعانى، سول ەسىم-سويىمەن تاريحتا فيودور پلەۆاكونىڭ اناسى ەكەندىگى حاتتالىپ قالادى.

1842 جىلى فيودور پلەۆاكونى تۋعان بولسا، ونىڭ جاس شاماسىن باعالاي بەرۋگە بولادى. ياعني، دەرەكتەرگە جۇگىنسەك، المانىڭ شامامەن 1816 جىلى تۋىپ، 1883 جىلى قايتىس بولعانىن كورەمىز. الما الدارقىزى بەس بالا تۋىپ، ونىڭ ۇشەۋى شەتىنەيدى. ورمانداي ورىس اراسىندا نەبىر قورلىقتى، كەمسىتۋشىلىكتى (فيودور پلەۆاكو دا جاستايىنان نەبىر زابىرلەردى كورەدى) كورگەن ول ىزادان، امالسىزدان جاس ءسابيىن سۋعا لاقتىرىپ جىبەرمەكشى بولادى. سوندا، شاقالاق فيودور جىلاعاندا داۋىسى اتىراپقا ەستىلىپتى دەسەدى. قورعانسىزدىڭ كۇنىن كورگەن الما الدارقىزى (ەكاتەرينا ستەپانوۆنا) ەرى ۆاسيلي يۆانوۆيچ پلەۆاكپەن زاڭدى نەكەدە بولمايدى. ءبىر جاعىنان پلەۆاكتىڭ ءوزى دە قورلىق-زورلىق كورگەن پولشا ازاماتى بولسا كەرەك، ونىڭ ترويتسكىگە قالاي جانە قاشان كەلگەنى بەلگىسىز. دەگەنمەن، مۇڭداستار ءبىر-ءبىرىپ تاپقان سياقتى. الايدا، كرەپوستنويلىق (باسىبايلىق) قۇلدىق قوعامعا سايكەس الما مەن ءۆاسيليدىڭ بالالارى زاڭسىز (نەكەسىز) تۋعان دەپ سانالىپ، دورميدونتتىڭ (الما مەن ءۆاسيليدىڭ ۇلكەن بالاسى) كىندىك اكەسى نيكيفوردىڭ ەسىمى دورميدونت پەن فيودوردىڭ اكەسىنىڭ ەسىمى بولىپ، ال، نيكيفوردىڭ تەگى نيكولاەۆ ەكى ۇلدىڭ تەگى بولىپ تىركەلدى. دەگەنمەن، كەيىن ولاردىڭ پلەۆاك، دۇرىسى پلەۆاكو بولىپ جازىلعانىن كورەمىز.

1851 جىلى الما الدارقىزىنىڭ كۇيەۋى ۆاسيلي ءيۆانوۆيچتىڭ دوعارىسقا كەتۋىنەن كەيىن ولار (پلەۆاكو) وتباسى ماسكەۋگە كوشىپ كەلەدى. المانىڭ جانە ونىڭ بالالارىنىڭ بالا جاستان كورگەن قورلىقتارى مۇندا دا قايتالانادى. الما مەن ءۆاسيليدىڭ ۇلدارىنىڭ تۇرىنەن ناعاشى جۇرتىنا تارتقانى ءبىلىنىپ تۇراتىن. دەگەنمەن، مۇندا دا ءوزى دە بالالارى دا نەبىر قورلىق پەن ءزابىردى، كەمسىتۋشىلىكتى كورگەنىنە قاراماستان، ول كۇيەۋى ۆاسيلي يۆانوۆيچكە سۇيەۋ بولا ءبىلدى. الما الدارقىزىنىڭ ترويتسك مەششانكاسى، ال 1863 جىلدان ماسكەۋ مەششانكاسى جانە ماسكەۋ كوپەستىگىنە تىركەلگەنىن، سونداي-اق، 3-ءشى كوپەس گيلدياسى بويىنشا ەسەپتە تۇرعانىن كورەمىز.

الما الدارقىزى تۋرالى قىسقاشا دەرەك بەرگەندەگى ماقسات، ونىڭ قيىن دا كۇردەلى ءومىرىن كورسەتۋ، وتارلىق جۇيەنىڭ كەزىندەگى قازاقتىڭ ءبىر قىزىنىڭ تاعدىرى تۋرالى جەتكىزۋ عانا!