|  |  |  | 

مادەنيەت رۋحانيات ادەبي الەم

كىتاپقۇمار جاسقا تەگىن وقۋ باقىتى بۇيىردى

454716327_1877241566085579_2390164402611445048_n
ادامزات كىتاپقا عۇمىر بويى قارىزدار. كىتاپسىز كەلەشەكتىڭ التىن
كىلتىن ەشكىم قولىنا مىقتاپ ۇستاي الماعان. ماردان راحماتۋللا –
كىتاپقۇمار ون جەتى جاسار جىگىتتىڭ بويىندا ءوز قاتارلاستارىنىڭ
بويىنان تابىلا بەرمەيتىن ۇلى قاسيەت بار. ول – كىتاپقا دەگەن ماحاببات.
بۇل ماحابباتتىڭ ءسات ساناپ ارتۋىنىڭ دا سىرى بار. ماردان – اسىلى
وسمان، دارحان قىدىرالى سىندى بۇگىنگى قازاق رۋحانياتىنىڭ تىرەگى

سانالاتىن ازاماتتار تۋعان توپىراقت تۋىپ-وسكەن.

توپىراقتىڭ كيەسىن ءدال وسى كەزدە ەرىكسىز مويىنداي تۇسەسىڭ. قوعامداعى
«جاستار كىتاپ وقىمايدى» دەگەن قاساڭ پىكىردى جوققا شىعارۋعا تىرىسقان
جاستاردىڭ دا سانى باسىم. كۇن ساناپ ولاردىڭ سانى ارتىپ، كىتاپتىڭ
قۇدىرەتىن جەر-جەردە دالەلدەپ باعۋدا. كىتاپقا جانى قۇمار جان ءبىر كۇنىن
كىتاپسىز ەلەستەتە المايدى. عۇمىرى كىتاپپەن ەتەنە بايلانعان، وقۋ
عۇمىرىنىڭ مانىنە اينالعان جاستاردى قولداۋدىڭ سان ءتۇرى بار.
ءبىلىمدى جاستارعا مىڭداعان وقۋ گرانتى بەرىلۋدە. سونىڭ بىرەگەيى — كىتاپقا
دەگەن مازداعان ماحابباتى مەن كىتاپتى قازىنا دەپ بىلگەنى ءۇشىن بەرىلگەن
گرانت. العاش بۇل وقۋ گرانتىن ەستىگەن شاقتا سەنۋ قيىن بولدى. اقپاراتى ءسات
الماسىپ، كوبى تەلەفونعا تەلمىرۋدەن ءارى اسا الماي ۋاقىتتا كىتاپ وقىپ گرانت
يەلەنگەن جاندى كورگىم كەلدى. كوردىم! سۇڭعاق بويلى، ەڭبەككە ابدەن
شىنىققان ءوز-وزىنە سەنىمدى جاسپەن تانىستىم.
ويى ۇشقىر،ارمانى زاڭعار ازامات توعىز جاسىنان تۇرىك، ورىس، قازاق تىلدەرىن
جەتىك سويلەپ، سول حالىقتاردىڭ كوركەم ادەبيەتىن وقۋعا داعدىلانىپ العان
جانمەن سويلەسۋ قيىنعا سوقپادى. جاس بۇتاقتاي ەندى ومىرگە توسەلە باستاعاندا
الدىندا ونەگە بولماسا — جاس كوڭىل تۋرا جول دەپ كوپ اداسادى. ماردانعا
كىتاپ وقۋ ادەبىن ۇيرەتىپ ۇلگى كورسەتكەن اتاسى — اليەۆ راحماتۋللا. ءوز
زامانىنىڭ بەلدى وقىعان ازاماتى بولعان قاريا ءالى كۇنگە دەيىن ەلدىڭ جوعىن
جوقتاپ، بارىنا بولىسىپ اۋىل ءبيى رەتىندە حالىققا پايداسىن تيگىزۋدە.
اتاسىنىڭ تالىمىمەن ءجۇرىپ كىتاپ كەمىرۋدى سانالى تۇردە قولعا العان جاسقا
وقۋ گرانتىن تاعايىنداعان تۇركىستان جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ مىڭداعان
جاستارىنا ءبىلىم بەرىپ وتىرعان زاماناۋي جوعارعى وقۋ ورنى – اكادەميك
ءابدىمۇسا قۋاتبەكوۆ اتىنداعى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتى.
«دوستىقتىڭ التىن كوپىرى» دەگەن اتقا يە اتالىمىش جوعارعى وقۋ ورنىندا
بۇگىنگى تاڭدا ون ءۇش مىڭنان استام ستۋدەنت كەلەشەگىنە داڭعىل جول سالۋ ءۇشىن
ءبىلىم جيۋدا. وتكەن اپتادا تاعايىندالعان رەكتور گرانتى جونىندە
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى رابيعا قۋاتبەكوۆا جانە راحماتۋللا ماردانمەن
تىلدەسۋدىڭ دە ءساتى ءتۇستى.
رابيعا قۋاتبەكوۆا:
– جاستاردىڭ وقۋ-بىلىمگە قۇشتارلىعىن ارتتىرۋ – بۇگىنگى اقپارات زامانىندا
وتكىر ماسەلە. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ وقيتىن ۇلتتى قۇرۋ يدەياسىن
ىسكە اسىرۋعا بارشامىز مۇددەلىمىز. بۇگىنگى كىتاپ وقىعان ازامات – ەرتەڭگى
ەلدىڭ تۇتقاسىن ۇستانعان ازامات. 2011 جىلى قازاقستان حالىقتار دوستىعى
ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزىن سالۋشى ءابدىمۇسا مۇراتۇلى العاش كىتاپقا قۇمار
جاستاردى قولداۋ ءۇشىن ارنايى ءوز قارجىسىنان وقۋ گرانتىن تاعايىنداۋ
جۇمىسىن باستاعان بولاتىن. «جاقسىنىڭ اتى — عاسىرلىق، جاقسىنىڭ ءىسى –

ىزگىلىك» دەگەن الىشەر ناۋايدىڭ ءسوزىن ءجيى ايتاتىن. بۇل ۇلكەن – سەنىم. مەنىڭ
عانا ەمەس، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سەنىمى. سونداي ۇلكەن سەنىمگە يە بولعان بولاشاق
ستۋدەنتىمىز – ماردان قاناتۇلى. «تۇلكىباس اۋدانىنىڭ ۇزدىك وقىرمانى-
2023» اتانعان. رەسپۋبليكاداعى ۇزدىك ءجۇز وقىرماننىڭ ءبىرى. ونىڭ تاڭداعان
ماماندىعى – دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت. مىقتى سپورت پەن ءبىلىمدى قاتار
الىپ جۇرەتىن ستۋدەنت رەتىندە ءوزىن دالەلدەيتىنىنە سەنىم ارتامىن!
— مەن ومىردە بارلىق جەتىستىكتى، جاقسىلىقتى كىتاپپەن
بايلانىستىرامىن. جەتىستىككە ءالى دە باستاي بەرەتىنىنە سەنەم.
كىتاپحانانى ءسۇيۋدى اتام ۇيرەتتى. قۇداي قوسقان كورشىمىز – تاماشا
وسمانوۆا مەن بيىل اياقتاعان ولەگ كوشەۆوي جالپى ءبىلىم بەرەتىن ءبىلىم
مەكەمەسىنىڭ كىتاپحاناشىسى. وتە بىلىكتى مامان. كىتاپقا قول جەتكىزۋ سول
ءۇشىن ماعان جيىرما ءتورت ساعات بويى قول جەتىمدى بولدى. اۋىلدىق
كىتاپحانادا وقىرمانعا ءىلتيپات پەن ماحابباتپەن قىزمەت كورسەتەدى.
قولدايدى. ءتۇرلى تانىمدىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرادى. ماعان بىلىممەن
بۇدان ارى جەتىلۋگە ۇلكەن مۇمكىندىك سىيلاعان اكادەميك ءابدىمۇسا
قۋاتبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى رابيعا ابدىمۇساقىزىنا ۇلكەن

العىسىمدى بىلدىرەمىن!

ءبىزدىڭ تاستۇمسىق اۋىلدىق كىتاپحانامىزدا وقىرماندى شىڭداۋ ءۇشىن بار
جاعداي جاسالعان. سوڭعى وقىعان كىتابىم – سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ
تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى، – دەيدى ماردان راحماتۋللا.
ماردان قولىنا تۇسكەن كىتاپتى وقي بەرمەيدى. تالعام بار. قولىنا تۇسكەن
كىتاپتىڭ ەكى بەتىن وقىپ قاراپ، مازمۇنى ۇناسا، وقي جونەلەتىن قاسيەتى بار.
«كىتاپحاناعا قۇرمەتى بيىك ادامنىڭ مارتەبەسى بيىك بولماسا، تومەندەمەيدى»
دەگەن وسى ويعا مىقتاپ بەكىنگەن. ماردانداي ماقساتى ايقىن جاستاردى قولداۋ
– وقيتىن ۇلتتى قۇرۋدىڭ باستى قاعيداسى. قۇر سوزدەن ادا، ناقتى ىسپەن كىتاپ
قۇمار جاستاردىڭ جولىن اشۋعا تىرىسقان جوعارعى وقۋ ورنىنىڭ نەگىزگى
ماقساتى – تالعامى بيىك جاس وقىرمانداردىڭ سانىن ارتتىرۋ. ءوزىنىڭ بەگزادا
بولمىسىمەن دارالانعان ماردان بالامىزدىڭ بولاشاعى جارىق كۇندەي
جارقىن بولسىن! كىتاپتى تاڭداپ ءحام تالعاپ وقيتىن جاستاردىڭ سانى ارتۋىنا
كۇللى قوعام مۇددەلى.

دەمەت بايراموۆا،
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

Related Articles

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: