|  |  |  | 

مادەنيەت رۋحانيات ادەبي الەم

كىتاپقۇمار جاسقا تەگىن وقۋ باقىتى بۇيىردى

454716327_1877241566085579_2390164402611445048_n
ادامزات كىتاپقا عۇمىر بويى قارىزدار. كىتاپسىز كەلەشەكتىڭ التىن
كىلتىن ەشكىم قولىنا مىقتاپ ۇستاي الماعان. ماردان راحماتۋللا –
كىتاپقۇمار ون جەتى جاسار جىگىتتىڭ بويىندا ءوز قاتارلاستارىنىڭ
بويىنان تابىلا بەرمەيتىن ۇلى قاسيەت بار. ول – كىتاپقا دەگەن ماحاببات.
بۇل ماحابباتتىڭ ءسات ساناپ ارتۋىنىڭ دا سىرى بار. ماردان – اسىلى
وسمان، دارحان قىدىرالى سىندى بۇگىنگى قازاق رۋحانياتىنىڭ تىرەگى

سانالاتىن ازاماتتار تۋعان توپىراقت تۋىپ-وسكەن.

توپىراقتىڭ كيەسىن ءدال وسى كەزدە ەرىكسىز مويىنداي تۇسەسىڭ. قوعامداعى
«جاستار كىتاپ وقىمايدى» دەگەن قاساڭ پىكىردى جوققا شىعارۋعا تىرىسقان
جاستاردىڭ دا سانى باسىم. كۇن ساناپ ولاردىڭ سانى ارتىپ، كىتاپتىڭ
قۇدىرەتىن جەر-جەردە دالەلدەپ باعۋدا. كىتاپقا جانى قۇمار جان ءبىر كۇنىن
كىتاپسىز ەلەستەتە المايدى. عۇمىرى كىتاپپەن ەتەنە بايلانعان، وقۋ
عۇمىرىنىڭ مانىنە اينالعان جاستاردى قولداۋدىڭ سان ءتۇرى بار.
ءبىلىمدى جاستارعا مىڭداعان وقۋ گرانتى بەرىلۋدە. سونىڭ بىرەگەيى — كىتاپقا
دەگەن مازداعان ماحابباتى مەن كىتاپتى قازىنا دەپ بىلگەنى ءۇشىن بەرىلگەن
گرانت. العاش بۇل وقۋ گرانتىن ەستىگەن شاقتا سەنۋ قيىن بولدى. اقپاراتى ءسات
الماسىپ، كوبى تەلەفونعا تەلمىرۋدەن ءارى اسا الماي ۋاقىتتا كىتاپ وقىپ گرانت
يەلەنگەن جاندى كورگىم كەلدى. كوردىم! سۇڭعاق بويلى، ەڭبەككە ابدەن
شىنىققان ءوز-وزىنە سەنىمدى جاسپەن تانىستىم.
ويى ۇشقىر،ارمانى زاڭعار ازامات توعىز جاسىنان تۇرىك، ورىس، قازاق تىلدەرىن
جەتىك سويلەپ، سول حالىقتاردىڭ كوركەم ادەبيەتىن وقۋعا داعدىلانىپ العان
جانمەن سويلەسۋ قيىنعا سوقپادى. جاس بۇتاقتاي ەندى ومىرگە توسەلە باستاعاندا
الدىندا ونەگە بولماسا — جاس كوڭىل تۋرا جول دەپ كوپ اداسادى. ماردانعا
كىتاپ وقۋ ادەبىن ۇيرەتىپ ۇلگى كورسەتكەن اتاسى — اليەۆ راحماتۋللا. ءوز
زامانىنىڭ بەلدى وقىعان ازاماتى بولعان قاريا ءالى كۇنگە دەيىن ەلدىڭ جوعىن
جوقتاپ، بارىنا بولىسىپ اۋىل ءبيى رەتىندە حالىققا پايداسىن تيگىزۋدە.
اتاسىنىڭ تالىمىمەن ءجۇرىپ كىتاپ كەمىرۋدى سانالى تۇردە قولعا العان جاسقا
وقۋ گرانتىن تاعايىنداعان تۇركىستان جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ مىڭداعان
جاستارىنا ءبىلىم بەرىپ وتىرعان زاماناۋي جوعارعى وقۋ ورنى – اكادەميك
ءابدىمۇسا قۋاتبەكوۆ اتىنداعى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتى.
«دوستىقتىڭ التىن كوپىرى» دەگەن اتقا يە اتالىمىش جوعارعى وقۋ ورنىندا
بۇگىنگى تاڭدا ون ءۇش مىڭنان استام ستۋدەنت كەلەشەگىنە داڭعىل جول سالۋ ءۇشىن
ءبىلىم جيۋدا. وتكەن اپتادا تاعايىندالعان رەكتور گرانتى جونىندە
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى رابيعا قۋاتبەكوۆا جانە راحماتۋللا ماردانمەن
تىلدەسۋدىڭ دە ءساتى ءتۇستى.
رابيعا قۋاتبەكوۆا:
– جاستاردىڭ وقۋ-بىلىمگە قۇشتارلىعىن ارتتىرۋ – بۇگىنگى اقپارات زامانىندا
وتكىر ماسەلە. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ وقيتىن ۇلتتى قۇرۋ يدەياسىن
ىسكە اسىرۋعا بارشامىز مۇددەلىمىز. بۇگىنگى كىتاپ وقىعان ازامات – ەرتەڭگى
ەلدىڭ تۇتقاسىن ۇستانعان ازامات. 2011 جىلى قازاقستان حالىقتار دوستىعى
ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزىن سالۋشى ءابدىمۇسا مۇراتۇلى العاش كىتاپقا قۇمار
جاستاردى قولداۋ ءۇشىن ارنايى ءوز قارجىسىنان وقۋ گرانتىن تاعايىنداۋ
جۇمىسىن باستاعان بولاتىن. «جاقسىنىڭ اتى — عاسىرلىق، جاقسىنىڭ ءىسى –

ىزگىلىك» دەگەن الىشەر ناۋايدىڭ ءسوزىن ءجيى ايتاتىن. بۇل ۇلكەن – سەنىم. مەنىڭ
عانا ەمەس، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سەنىمى. سونداي ۇلكەن سەنىمگە يە بولعان بولاشاق
ستۋدەنتىمىز – ماردان قاناتۇلى. «تۇلكىباس اۋدانىنىڭ ۇزدىك وقىرمانى-
2023» اتانعان. رەسپۋبليكاداعى ۇزدىك ءجۇز وقىرماننىڭ ءبىرى. ونىڭ تاڭداعان
ماماندىعى – دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت. مىقتى سپورت پەن ءبىلىمدى قاتار
الىپ جۇرەتىن ستۋدەنت رەتىندە ءوزىن دالەلدەيتىنىنە سەنىم ارتامىن!
— مەن ومىردە بارلىق جەتىستىكتى، جاقسىلىقتى كىتاپپەن
بايلانىستىرامىن. جەتىستىككە ءالى دە باستاي بەرەتىنىنە سەنەم.
كىتاپحانانى ءسۇيۋدى اتام ۇيرەتتى. قۇداي قوسقان كورشىمىز – تاماشا
وسمانوۆا مەن بيىل اياقتاعان ولەگ كوشەۆوي جالپى ءبىلىم بەرەتىن ءبىلىم
مەكەمەسىنىڭ كىتاپحاناشىسى. وتە بىلىكتى مامان. كىتاپقا قول جەتكىزۋ سول
ءۇشىن ماعان جيىرما ءتورت ساعات بويى قول جەتىمدى بولدى. اۋىلدىق
كىتاپحانادا وقىرمانعا ءىلتيپات پەن ماحابباتپەن قىزمەت كورسەتەدى.
قولدايدى. ءتۇرلى تانىمدىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرادى. ماعان بىلىممەن
بۇدان ارى جەتىلۋگە ۇلكەن مۇمكىندىك سىيلاعان اكادەميك ءابدىمۇسا
قۋاتبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى رابيعا ابدىمۇساقىزىنا ۇلكەن

العىسىمدى بىلدىرەمىن!

ءبىزدىڭ تاستۇمسىق اۋىلدىق كىتاپحانامىزدا وقىرماندى شىڭداۋ ءۇشىن بار
جاعداي جاسالعان. سوڭعى وقىعان كىتابىم – سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ
تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى، – دەيدى ماردان راحماتۋللا.
ماردان قولىنا تۇسكەن كىتاپتى وقي بەرمەيدى. تالعام بار. قولىنا تۇسكەن
كىتاپتىڭ ەكى بەتىن وقىپ قاراپ، مازمۇنى ۇناسا، وقي جونەلەتىن قاسيەتى بار.
«كىتاپحاناعا قۇرمەتى بيىك ادامنىڭ مارتەبەسى بيىك بولماسا، تومەندەمەيدى»
دەگەن وسى ويعا مىقتاپ بەكىنگەن. ماردانداي ماقساتى ايقىن جاستاردى قولداۋ
– وقيتىن ۇلتتى قۇرۋدىڭ باستى قاعيداسى. قۇر سوزدەن ادا، ناقتى ىسپەن كىتاپ
قۇمار جاستاردىڭ جولىن اشۋعا تىرىسقان جوعارعى وقۋ ورنىنىڭ نەگىزگى
ماقساتى – تالعامى بيىك جاس وقىرمانداردىڭ سانىن ارتتىرۋ. ءوزىنىڭ بەگزادا
بولمىسىمەن دارالانعان ماردان بالامىزدىڭ بولاشاعى جارىق كۇندەي
جارقىن بولسىن! كىتاپتى تاڭداپ ءحام تالعاپ وقيتىن جاستاردىڭ سانى ارتۋىنا
كۇللى قوعام مۇددەلى.

دەمەت بايراموۆا،
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: