|  |  |  | 

مادەنيەت رۋحانيات ادەبي الەم

كىتاپقۇمار جاسقا تەگىن وقۋ باقىتى بۇيىردى

454716327_1877241566085579_2390164402611445048_n
ادامزات كىتاپقا عۇمىر بويى قارىزدار. كىتاپسىز كەلەشەكتىڭ التىن
كىلتىن ەشكىم قولىنا مىقتاپ ۇستاي الماعان. ماردان راحماتۋللا –
كىتاپقۇمار ون جەتى جاسار جىگىتتىڭ بويىندا ءوز قاتارلاستارىنىڭ
بويىنان تابىلا بەرمەيتىن ۇلى قاسيەت بار. ول – كىتاپقا دەگەن ماحاببات.
بۇل ماحابباتتىڭ ءسات ساناپ ارتۋىنىڭ دا سىرى بار. ماردان – اسىلى
وسمان، دارحان قىدىرالى سىندى بۇگىنگى قازاق رۋحانياتىنىڭ تىرەگى

سانالاتىن ازاماتتار تۋعان توپىراقت تۋىپ-وسكەن.

توپىراقتىڭ كيەسىن ءدال وسى كەزدە ەرىكسىز مويىنداي تۇسەسىڭ. قوعامداعى
«جاستار كىتاپ وقىمايدى» دەگەن قاساڭ پىكىردى جوققا شىعارۋعا تىرىسقان
جاستاردىڭ دا سانى باسىم. كۇن ساناپ ولاردىڭ سانى ارتىپ، كىتاپتىڭ
قۇدىرەتىن جەر-جەردە دالەلدەپ باعۋدا. كىتاپقا جانى قۇمار جان ءبىر كۇنىن
كىتاپسىز ەلەستەتە المايدى. عۇمىرى كىتاپپەن ەتەنە بايلانعان، وقۋ
عۇمىرىنىڭ مانىنە اينالعان جاستاردى قولداۋدىڭ سان ءتۇرى بار.
ءبىلىمدى جاستارعا مىڭداعان وقۋ گرانتى بەرىلۋدە. سونىڭ بىرەگەيى — كىتاپقا
دەگەن مازداعان ماحابباتى مەن كىتاپتى قازىنا دەپ بىلگەنى ءۇشىن بەرىلگەن
گرانت. العاش بۇل وقۋ گرانتىن ەستىگەن شاقتا سەنۋ قيىن بولدى. اقپاراتى ءسات
الماسىپ، كوبى تەلەفونعا تەلمىرۋدەن ءارى اسا الماي ۋاقىتتا كىتاپ وقىپ گرانت
يەلەنگەن جاندى كورگىم كەلدى. كوردىم! سۇڭعاق بويلى، ەڭبەككە ابدەن
شىنىققان ءوز-وزىنە سەنىمدى جاسپەن تانىستىم.
ويى ۇشقىر،ارمانى زاڭعار ازامات توعىز جاسىنان تۇرىك، ورىس، قازاق تىلدەرىن
جەتىك سويلەپ، سول حالىقتاردىڭ كوركەم ادەبيەتىن وقۋعا داعدىلانىپ العان
جانمەن سويلەسۋ قيىنعا سوقپادى. جاس بۇتاقتاي ەندى ومىرگە توسەلە باستاعاندا
الدىندا ونەگە بولماسا — جاس كوڭىل تۋرا جول دەپ كوپ اداسادى. ماردانعا
كىتاپ وقۋ ادەبىن ۇيرەتىپ ۇلگى كورسەتكەن اتاسى — اليەۆ راحماتۋللا. ءوز
زامانىنىڭ بەلدى وقىعان ازاماتى بولعان قاريا ءالى كۇنگە دەيىن ەلدىڭ جوعىن
جوقتاپ، بارىنا بولىسىپ اۋىل ءبيى رەتىندە حالىققا پايداسىن تيگىزۋدە.
اتاسىنىڭ تالىمىمەن ءجۇرىپ كىتاپ كەمىرۋدى سانالى تۇردە قولعا العان جاسقا
وقۋ گرانتىن تاعايىنداعان تۇركىستان جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ مىڭداعان
جاستارىنا ءبىلىم بەرىپ وتىرعان زاماناۋي جوعارعى وقۋ ورنى – اكادەميك
ءابدىمۇسا قۋاتبەكوۆ اتىنداعى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتى.
«دوستىقتىڭ التىن كوپىرى» دەگەن اتقا يە اتالىمىش جوعارعى وقۋ ورنىندا
بۇگىنگى تاڭدا ون ءۇش مىڭنان استام ستۋدەنت كەلەشەگىنە داڭعىل جول سالۋ ءۇشىن
ءبىلىم جيۋدا. وتكەن اپتادا تاعايىندالعان رەكتور گرانتى جونىندە
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى رابيعا قۋاتبەكوۆا جانە راحماتۋللا ماردانمەن
تىلدەسۋدىڭ دە ءساتى ءتۇستى.
رابيعا قۋاتبەكوۆا:
– جاستاردىڭ وقۋ-بىلىمگە قۇشتارلىعىن ارتتىرۋ – بۇگىنگى اقپارات زامانىندا
وتكىر ماسەلە. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ وقيتىن ۇلتتى قۇرۋ يدەياسىن
ىسكە اسىرۋعا بارشامىز مۇددەلىمىز. بۇگىنگى كىتاپ وقىعان ازامات – ەرتەڭگى
ەلدىڭ تۇتقاسىن ۇستانعان ازامات. 2011 جىلى قازاقستان حالىقتار دوستىعى
ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزىن سالۋشى ءابدىمۇسا مۇراتۇلى العاش كىتاپقا قۇمار
جاستاردى قولداۋ ءۇشىن ارنايى ءوز قارجىسىنان وقۋ گرانتىن تاعايىنداۋ
جۇمىسىن باستاعان بولاتىن. «جاقسىنىڭ اتى — عاسىرلىق، جاقسىنىڭ ءىسى –

ىزگىلىك» دەگەن الىشەر ناۋايدىڭ ءسوزىن ءجيى ايتاتىن. بۇل ۇلكەن – سەنىم. مەنىڭ
عانا ەمەس، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سەنىمى. سونداي ۇلكەن سەنىمگە يە بولعان بولاشاق
ستۋدەنتىمىز – ماردان قاناتۇلى. «تۇلكىباس اۋدانىنىڭ ۇزدىك وقىرمانى-
2023» اتانعان. رەسپۋبليكاداعى ۇزدىك ءجۇز وقىرماننىڭ ءبىرى. ونىڭ تاڭداعان
ماماندىعى – دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت. مىقتى سپورت پەن ءبىلىمدى قاتار
الىپ جۇرەتىن ستۋدەنت رەتىندە ءوزىن دالەلدەيتىنىنە سەنىم ارتامىن!
— مەن ومىردە بارلىق جەتىستىكتى، جاقسىلىقتى كىتاپپەن
بايلانىستىرامىن. جەتىستىككە ءالى دە باستاي بەرەتىنىنە سەنەم.
كىتاپحانانى ءسۇيۋدى اتام ۇيرەتتى. قۇداي قوسقان كورشىمىز – تاماشا
وسمانوۆا مەن بيىل اياقتاعان ولەگ كوشەۆوي جالپى ءبىلىم بەرەتىن ءبىلىم
مەكەمەسىنىڭ كىتاپحاناشىسى. وتە بىلىكتى مامان. كىتاپقا قول جەتكىزۋ سول
ءۇشىن ماعان جيىرما ءتورت ساعات بويى قول جەتىمدى بولدى. اۋىلدىق
كىتاپحانادا وقىرمانعا ءىلتيپات پەن ماحابباتپەن قىزمەت كورسەتەدى.
قولدايدى. ءتۇرلى تانىمدىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرادى. ماعان بىلىممەن
بۇدان ارى جەتىلۋگە ۇلكەن مۇمكىندىك سىيلاعان اكادەميك ءابدىمۇسا
قۋاتبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى رابيعا ابدىمۇساقىزىنا ۇلكەن

العىسىمدى بىلدىرەمىن!

ءبىزدىڭ تاستۇمسىق اۋىلدىق كىتاپحانامىزدا وقىرماندى شىڭداۋ ءۇشىن بار
جاعداي جاسالعان. سوڭعى وقىعان كىتابىم – سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ
تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى، – دەيدى ماردان راحماتۋللا.
ماردان قولىنا تۇسكەن كىتاپتى وقي بەرمەيدى. تالعام بار. قولىنا تۇسكەن
كىتاپتىڭ ەكى بەتىن وقىپ قاراپ، مازمۇنى ۇناسا، وقي جونەلەتىن قاسيەتى بار.
«كىتاپحاناعا قۇرمەتى بيىك ادامنىڭ مارتەبەسى بيىك بولماسا، تومەندەمەيدى»
دەگەن وسى ويعا مىقتاپ بەكىنگەن. ماردانداي ماقساتى ايقىن جاستاردى قولداۋ
– وقيتىن ۇلتتى قۇرۋدىڭ باستى قاعيداسى. قۇر سوزدەن ادا، ناقتى ىسپەن كىتاپ
قۇمار جاستاردىڭ جولىن اشۋعا تىرىسقان جوعارعى وقۋ ورنىنىڭ نەگىزگى
ماقساتى – تالعامى بيىك جاس وقىرمانداردىڭ سانىن ارتتىرۋ. ءوزىنىڭ بەگزادا
بولمىسىمەن دارالانعان ماردان بالامىزدىڭ بولاشاعى جارىق كۇندەي
جارقىن بولسىن! كىتاپتى تاڭداپ ءحام تالعاپ وقيتىن جاستاردىڭ سانى ارتۋىنا
كۇللى قوعام مۇددەلى.

دەمەت بايراموۆا،
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    ءامىربولات قۇسايىنۇلى اباي كۇنى قارساڭىندا الماتى قالاسىندا اشىق اسپان استىنداعى ساحنادا مىڭداعان كورەرمەندەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن ابايدىڭ تۇڭعىش شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋ تاريحىن بايانداعان «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى، دەپ جازادى Muztaumedia.kz. دوكۋدراما جانرىنداعى بۇل دەرەكتى فيلم قازاقتىڭ نەشە عاسىرلىق رۋحاني تاريحىنداعى تاڭ قالارلىق ۇلى وقيعا — 1909 جىلى پەتەربور قالاسىندا يلياس بوراگانسكي باسپاسىنان جارىق كورگەن ابايدىڭ تۇڭعىش كىتابىنىڭ قيلى تاعدىرىن بەينەلەگەن. فيلم جالعىز ءوزى تۇتاس ءبىر الەم جاساپ، شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان نەبارى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ءتىلىن دە، كوركەمدىك، ەتيكالىق تانىمىن دا كۇرت وزگەرتىپ، بۇرىن-سوڭدى تۇرىك جۇرتى جەتپەگەن بيىككە كوتەرگەن ابايدىڭ العاشقى كىتابى قالاي باسىلىپ شىقتى، اباي كوزى تىرىسىندە ءوزىنىڭ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: