|  |  | 

كوز قاراس رۋحانيات

ايتىلماي قالعان ءبىر اۋىز ءسوز (بولات بوپايۇلىن ەسكە الىۋ)

485634956_4013877155500521_1974516752573476032_n
«اجال ايتىپ كەلمەيدى، قازا- قاسقاعىمدا» دەيتىن بابالار ءسوزى وسىندايدا ەسكە تۇسەدى ەكەن، الگىندەعانا ازىلدەسىپ، ارعى – بەرگىدەن كەڭەس قوزعاي وتىرىپ، «الداعى ايدىڭ جىيرما نەشەلەرىندە مينيسترلىك جاعىنان كىتاپتارىنىڭ تۇساۋ كەسەرى بولاتىنىن، جۋىردا تەلە ارنادان سالت – سانا جونىندە ءبىر ساعاتتىق ءسۇحپات بەرەتىن» قۋانشىن مۇنداعىلارمەن ءبولىسىپ جانارى نۇرلانىپ، ءجۇزى ءجايناپ وتىرعان قازاقىستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى ، ايتۋلى ەتنوگراف، جازۋشى بولات بوپايۇلى ارادا تىسقا شىعىپ كەلۋگە ءۇي يەسىنەن رۇقسات ءسۇراپ كەتكەن ەدى، ءبىر نەشە مينۋت وتبەستەن «بوكەڭ جىعىلىپ قالدى» دەگەن سۋىق حابار كەلگەندە الدىمىزداعى داستارحاندى تاستاي تىسقا ۇمتىلدىق، ويپىرماي الگىندە عانا قاتارىمىزدا وتىرعان ازاماتتىڭ قۇلاپ جاتقانىن كورگەنىمىزدە ابدىراپ قالدىق، جەدەل جاردەم ورتالىعىنداعى كەزەكشى ماماننىڭ بۇيىرۋىمەن بوكەڭدى جاتقان ورىنىنان قوزعاماي قولدارىن ۇيقالاپ، تامىرلارىن ۇستاپ، تىنىسىنىڭ بار جوعىن ازاماتتار دوعدىرعا تەلەفون ارقىلى مالىمدەپ ابىگەن…
ءيا، جەدەل مەديتسينالىق جاردەم كولىگى دە ون-نەشە مينۋتتا كەلىپ ۇلگىردى، دوعىدىرلار قۇتقارىۋ شارالارىن قولدانىپ حاربالاستىققا ءتۇستى، مۇنداعىلاردىڭ ءبارى ءۇمىتتى ەدى، امال نە، بوكەڭنىڭ الگىندەگى نۇرلى جانارىنىڭ وتى ءوشتى، قىزىل كۇرەڭدەپ تۇرعان ەرنى تالاۋراپ كوكشىلدەنىپ، الگىندەگى قۋانىشتى ءبولىسىپ وتىرعان نۇرلى ءجۇزى كۇرەڭىتىپ سالا بەردى، دوعىدىردا ءۇمىتىن ءۇزىپ قۇتقارۋ اسباپتارىن جىيىستىرا باستادى، مۇنداعى ۇمىتتەرى ءالى ۇزىلمەي بوكەڭنىڭ سۇلىق جاتقان بەينەسىنەن كوز ايىرماي تۇرعانداردىڭ جانارلارى جاسقا تولىپ، تىنىستارى تارىلىپ، ۇنجۇرعاسى ءتۇستى. بارىدە سەنەر ەمەس، تاعىدا ۇمىتتەنگەن ءوزىم سۇلىق جاتقان بوكەڭنىڭ تامىرىن ۇستادىم، تامىر باياۋ قوزعالعانداي سەزىلدى، قاسىمدا تۇرعان دوعىدىرعا «كورىڭىزشى تامىرى سوعىپ تۇرعان سياقتى؟» دەيىمەن، دوعىدىر; «اعا ءسىزدىڭ تۇيسىگىڭىز عوي، قىيماستىقتىڭ اسەرى سولاي بولادى» دەپ تىڭداعىشتى قۇلاعىما سالدىرىپ بوكەڭنىڭ جۇرەك سوعىسىن تىڭداتتى، ەش بەلگى جوق، بىلەك تامىرىمەن كۇرە تامىرىن ۇستاتتى مۇلدەمگە توقتاعان، مىنە وسىلايشا بوكەڭنەن ايىرىلىپ، قايعى ارقالاپ قالا بەردىك… «وي دۇنيە اي، جالعان دۇنيە اي» دەيتىن اپا، اتالارىمىز ايتا بەرەتىن وكىنىشى وسىدان ەكەن اۋ» دەيمىن.
ءيا، بۇگىن ورازانىڭ ون سەگىزى، ياعني ناۋىرىز ايىنىڭ ون سەگىزى جۇلدىزى، اسپانىڭ ءبىر جۇلدىزى اعىپ ءتۇستى، ءتۇن تۇنەرىپ كەلەسى تاڭنىڭ تۇستىگى بوزارىپ اتتى، ءتۇن بويى كوز ىلمەدىم، ويىم ون ساققا، قيالىم قىيدى شارلادى، ەرتىستىڭ سۋىنان بىرگە سۋىسىنداپ، ءور التاي اتاناتىن وڭىردەگە قايماعى بۇزىلماعان ۇلاعاتتى تاعىلىمىنان بىرگە ءنار الىپ وسكەن مارحۇم بوكەڭ وزىمنەن ءتورت جاستاي كىشى بولسادا ول ءوزىمدى «قۇرداس» دەۋشى ەدى، سوندىقتاندا ءبىر – بىرىمىزگە سىيلاستىعىمىز وتە جاقسى ەدى، بارىنەندە ومىردە حالىقتىڭ مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن ۇرپاققا جەتكىزۋگە ءوز الىمىزشە بىرگە ىنتىعىپ، جوعىن جوقتاپ، بارىن بيىككە كوتەرسەك دەيتىن تالپىنىس جولىمىزدا بىردەي ەدى، ءسۇيتىپ تەر توگىپ جۇرگەن بوكەڭنىڭ ەڭبەگى تەگىن كەتپەگەن بولات بوپايۇلى بۇل كۇندە قازاقىستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى ، ەتنوگراف – جازۋشى بولىپ ەلىنە تانىلدى، حالقى قادىرلەر ازاماتقا اينالدى، ەلدىڭ كەشەگى ءۇمىت بولعان قۇندىلىقتارىن ءتىرىلتىپ، توم – توم كىتاپ ەتىپ شىعارىپ ەرتەڭگى ۇرپاققا قوماقتى دا قۇندى ەڭبەكتەر قالتىردى، ارينە «مايدا قوڭىر، جەبەك جال» ازامات بولعاندىقتان تامام ەلدىڭ سىي قۇرىمەتىنە يە بولدى…
ۇيقىسىزدىق ادام ويىن ءار نەگە اپاردى ەكەن، الدەن ۋاقىتتا ءبىر وكىنىش ءىش وزەگىمدى شىم ەتكىزدى، الگىندە بوكەڭ «الدا كىتاپتارى شىعىپ، مينيسترلىك جاعىنان تۇساۋ كەسەرى بولاتىنىن بولدى» دەپ قۋانشىن بولىسكەندە ءوزىم قالايشا «قۇتتى بولسىن» دەپ ايتپاعانىما وكىندىم، كەيدە ءۇستىپ ءبىرىمىزدى – ءبىرىمىز قادىرلەپ، قۋانشقا ورتاقتاسا الماي قالۋىمىزدىڭ ءوزى وكىنىش بولادى ەكەن، «ارينە ول سىيلاستىق، قىيماستىق ەدىعوي» دەيمىن ءوز – وزىمە، مىنە كەلتە ءومىر وسىمەن اياقتادى، ەندى وسى ءبىر ايتىلماي قالعان «قۇتتى بولسىن» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز ەندىگىلەرگە عىيبراتتى ساباق بولسا ەكەن، «اجال ايتىپ كەلمەيدى . قازا قاسقاعىم» ەكەنىن بۇرىن قۇلاق ەستىسە مىنە ەندى كوز كوردى، سوندىقتان ادامدار ءبىرىن ءبىرى تىرىسىندە ءتۇسىنىپ، سىيلاسۋى، ءبىر – ءبىرىنىڭ قۋانشىمەن قايعىسىنا ورتاقتاسۋى كەرەك ەكەن» دەيمىن. باقىل بول، ەلىنىڭ ەسىل ەرى، توپىراعىڭ تورقا بولسىن!.
باياحمەت جۇمابايۇلى
الماتى

Related Articles

  • جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    ءامىربولات قۇسايىنۇلى اباي كۇنى قارساڭىندا الماتى قالاسىندا اشىق اسپان استىنداعى ساحنادا مىڭداعان كورەرمەندەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن ابايدىڭ تۇڭعىش شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋ تاريحىن بايانداعان «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى، دەپ جازادى Muztaumedia.kz. دوكۋدراما جانرىنداعى بۇل دەرەكتى فيلم قازاقتىڭ نەشە عاسىرلىق رۋحاني تاريحىنداعى تاڭ قالارلىق ۇلى وقيعا — 1909 جىلى پەتەربور قالاسىندا يلياس بوراگانسكي باسپاسىنان جارىق كورگەن ابايدىڭ تۇڭعىش كىتابىنىڭ قيلى تاعدىرىن بەينەلەگەن. فيلم جالعىز ءوزى تۇتاس ءبىر الەم جاساپ، شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان نەبارى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ءتىلىن دە، كوركەمدىك، ەتيكالىق تانىمىن دا كۇرت وزگەرتىپ، بۇرىن-سوڭدى تۇرىك جۇرتى جەتپەگەن بيىككە كوتەرگەن ابايدىڭ العاشقى كىتابى قالاي باسىلىپ شىقتى، اباي كوزى تىرىسىندە ءوزىنىڭ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: