|  |  | 

كوز قاراس رۋحانيات

ايتىلماي قالعان ءبىر اۋىز ءسوز (بولات بوپايۇلىن ەسكە الىۋ)

485634956_4013877155500521_1974516752573476032_n
«اجال ايتىپ كەلمەيدى، قازا- قاسقاعىمدا» دەيتىن بابالار ءسوزى وسىندايدا ەسكە تۇسەدى ەكەن، الگىندەعانا ازىلدەسىپ، ارعى – بەرگىدەن كەڭەس قوزعاي وتىرىپ، «الداعى ايدىڭ جىيرما نەشەلەرىندە مينيسترلىك جاعىنان كىتاپتارىنىڭ تۇساۋ كەسەرى بولاتىنىن، جۋىردا تەلە ارنادان سالت – سانا جونىندە ءبىر ساعاتتىق ءسۇحپات بەرەتىن» قۋانشىن مۇنداعىلارمەن ءبولىسىپ جانارى نۇرلانىپ، ءجۇزى ءجايناپ وتىرعان قازاقىستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى ، ايتۋلى ەتنوگراف، جازۋشى بولات بوپايۇلى ارادا تىسقا شىعىپ كەلۋگە ءۇي يەسىنەن رۇقسات ءسۇراپ كەتكەن ەدى، ءبىر نەشە مينۋت وتبەستەن «بوكەڭ جىعىلىپ قالدى» دەگەن سۋىق حابار كەلگەندە الدىمىزداعى داستارحاندى تاستاي تىسقا ۇمتىلدىق، ويپىرماي الگىندە عانا قاتارىمىزدا وتىرعان ازاماتتىڭ قۇلاپ جاتقانىن كورگەنىمىزدە ابدىراپ قالدىق، جەدەل جاردەم ورتالىعىنداعى كەزەكشى ماماننىڭ بۇيىرۋىمەن بوكەڭدى جاتقان ورىنىنان قوزعاماي قولدارىن ۇيقالاپ، تامىرلارىن ۇستاپ، تىنىسىنىڭ بار جوعىن ازاماتتار دوعدىرعا تەلەفون ارقىلى مالىمدەپ ابىگەن…
ءيا، جەدەل مەديتسينالىق جاردەم كولىگى دە ون-نەشە مينۋتتا كەلىپ ۇلگىردى، دوعىدىرلار قۇتقارىۋ شارالارىن قولدانىپ حاربالاستىققا ءتۇستى، مۇنداعىلاردىڭ ءبارى ءۇمىتتى ەدى، امال نە، بوكەڭنىڭ الگىندەگى نۇرلى جانارىنىڭ وتى ءوشتى، قىزىل كۇرەڭدەپ تۇرعان ەرنى تالاۋراپ كوكشىلدەنىپ، الگىندەگى قۋانىشتى ءبولىسىپ وتىرعان نۇرلى ءجۇزى كۇرەڭىتىپ سالا بەردى، دوعىدىردا ءۇمىتىن ءۇزىپ قۇتقارۋ اسباپتارىن جىيىستىرا باستادى، مۇنداعى ۇمىتتەرى ءالى ۇزىلمەي بوكەڭنىڭ سۇلىق جاتقان بەينەسىنەن كوز ايىرماي تۇرعانداردىڭ جانارلارى جاسقا تولىپ، تىنىستارى تارىلىپ، ۇنجۇرعاسى ءتۇستى. بارىدە سەنەر ەمەس، تاعىدا ۇمىتتەنگەن ءوزىم سۇلىق جاتقان بوكەڭنىڭ تامىرىن ۇستادىم، تامىر باياۋ قوزعالعانداي سەزىلدى، قاسىمدا تۇرعان دوعىدىرعا «كورىڭىزشى تامىرى سوعىپ تۇرعان سياقتى؟» دەيىمەن، دوعىدىر; «اعا ءسىزدىڭ تۇيسىگىڭىز عوي، قىيماستىقتىڭ اسەرى سولاي بولادى» دەپ تىڭداعىشتى قۇلاعىما سالدىرىپ بوكەڭنىڭ جۇرەك سوعىسىن تىڭداتتى، ەش بەلگى جوق، بىلەك تامىرىمەن كۇرە تامىرىن ۇستاتتى مۇلدەمگە توقتاعان، مىنە وسىلايشا بوكەڭنەن ايىرىلىپ، قايعى ارقالاپ قالا بەردىك… «وي دۇنيە اي، جالعان دۇنيە اي» دەيتىن اپا، اتالارىمىز ايتا بەرەتىن وكىنىشى وسىدان ەكەن اۋ» دەيمىن.
ءيا، بۇگىن ورازانىڭ ون سەگىزى، ياعني ناۋىرىز ايىنىڭ ون سەگىزى جۇلدىزى، اسپانىڭ ءبىر جۇلدىزى اعىپ ءتۇستى، ءتۇن تۇنەرىپ كەلەسى تاڭنىڭ تۇستىگى بوزارىپ اتتى، ءتۇن بويى كوز ىلمەدىم، ويىم ون ساققا، قيالىم قىيدى شارلادى، ەرتىستىڭ سۋىنان بىرگە سۋىسىنداپ، ءور التاي اتاناتىن وڭىردەگە قايماعى بۇزىلماعان ۇلاعاتتى تاعىلىمىنان بىرگە ءنار الىپ وسكەن مارحۇم بوكەڭ وزىمنەن ءتورت جاستاي كىشى بولسادا ول ءوزىمدى «قۇرداس» دەۋشى ەدى، سوندىقتاندا ءبىر – بىرىمىزگە سىيلاستىعىمىز وتە جاقسى ەدى، بارىنەندە ومىردە حالىقتىڭ مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن ۇرپاققا جەتكىزۋگە ءوز الىمىزشە بىرگە ىنتىعىپ، جوعىن جوقتاپ، بارىن بيىككە كوتەرسەك دەيتىن تالپىنىس جولىمىزدا بىردەي ەدى، ءسۇيتىپ تەر توگىپ جۇرگەن بوكەڭنىڭ ەڭبەگى تەگىن كەتپەگەن بولات بوپايۇلى بۇل كۇندە قازاقىستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى ، ەتنوگراف – جازۋشى بولىپ ەلىنە تانىلدى، حالقى قادىرلەر ازاماتقا اينالدى، ەلدىڭ كەشەگى ءۇمىت بولعان قۇندىلىقتارىن ءتىرىلتىپ، توم – توم كىتاپ ەتىپ شىعارىپ ەرتەڭگى ۇرپاققا قوماقتى دا قۇندى ەڭبەكتەر قالتىردى، ارينە «مايدا قوڭىر، جەبەك جال» ازامات بولعاندىقتان تامام ەلدىڭ سىي قۇرىمەتىنە يە بولدى…
ۇيقىسىزدىق ادام ويىن ءار نەگە اپاردى ەكەن، الدەن ۋاقىتتا ءبىر وكىنىش ءىش وزەگىمدى شىم ەتكىزدى، الگىندە بوكەڭ «الدا كىتاپتارى شىعىپ، مينيسترلىك جاعىنان تۇساۋ كەسەرى بولاتىنىن بولدى» دەپ قۋانشىن بولىسكەندە ءوزىم قالايشا «قۇتتى بولسىن» دەپ ايتپاعانىما وكىندىم، كەيدە ءۇستىپ ءبىرىمىزدى – ءبىرىمىز قادىرلەپ، قۋانشقا ورتاقتاسا الماي قالۋىمىزدىڭ ءوزى وكىنىش بولادى ەكەن، «ارينە ول سىيلاستىق، قىيماستىق ەدىعوي» دەيمىن ءوز – وزىمە، مىنە كەلتە ءومىر وسىمەن اياقتادى، ەندى وسى ءبىر ايتىلماي قالعان «قۇتتى بولسىن» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز ەندىگىلەرگە عىيبراتتى ساباق بولسا ەكەن، «اجال ايتىپ كەلمەيدى . قازا قاسقاعىم» ەكەنىن بۇرىن قۇلاق ەستىسە مىنە ەندى كوز كوردى، سوندىقتان ادامدار ءبىرىن ءبىرى تىرىسىندە ءتۇسىنىپ، سىيلاسۋى، ءبىر – ءبىرىنىڭ قۋانشىمەن قايعىسىنا ورتاقتاسۋى كەرەك ەكەن» دەيمىن. باقىل بول، ەلىنىڭ ەسىل ەرى، توپىراعىڭ تورقا بولسىن!.
باياحمەت جۇمابايۇلى
الماتى

Related Articles

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: