|  | 

كوز قاراس

قازاق قىزدارىنىڭ وزگە ۇلت وكىلدەرىنە تۇرمىسقا شىعۋىنا “بويكوت” جاريالايمىن!

 

  • قارلىعاش نۇربايقارلىعاش نۇرباي

ۇلتتىڭ جامانى جوق. الايدا، ءاربىر ۇلتتىڭ ءوز ۇستانىمى، ءدىلى مەن ءدىنى، ادەت-عۇرپى، سالت-ءداستۇرى بار. ءجۇز جەردەن ماحاببات پەن تۇسىنىستىك بولعاننىڭ وزىندە ۇلتتىق بولمىسى جاعىنان ءبىر-بىرىنەن ەرەكشەلەنىپ، كوزقاراس ەكىگە بولىنەدى. بىرەۋدىڭ قاتەلىگىن كورىپ، ادام ونى قايتالاماۋعا تىرىسۋى تيic.
ءبىر بەيتانىس قىزدىڭ اڭگىمەسى ءالى ويىمنان كەتەر ەمەس. ۇلدە مەن بۇلدەگە ورانىپ، ەرتەگىدەگى حانشايىمداي ءومىر سۇرەمىن دەپ ويلاپ، اراب اراب جىگىتىنە تۇرمىسقا شىعادى. ءسويتىپ ونىمەن بىرىككەن اراب امىرلىگىنە كەتە بارادى. وندا بارعاندا كۇيەۋى قارا حيدجاپ كيگىزىپ، ۇيدە قاماپ ۇستايدى. وزىنەن باسقا تاعى ءۇش اراب ايەلى بار ەكەن. ول اراب جىگىتىنە تۇرمىسقا شىققانىنا قاتتى وكىنەدى. مۇندا نەگە كەلدىم دەپ جىلاۋمەن كۇندەرى وتەدى. ارمانى كوز الدىنان بال-بۇل ۇشادى. قاشۋدىڭ امالىن قاراستىرادى. بالالى بولادى. ەكى رەت قاشقاندا كۇيەۋى ۇستاپ الىپ، قۇجاتتارىن تارتىپ الىپ، ەلدەن شىعارمايتىنداي ەتەدى، قارا تىزىمگە ەنگىزەدى.
كۇيەۋى باسقا ەلگە ىسساپارعا كەتكەنىن پايدالانىپ، ۇيدە تىعۋلى قۇجاتتى تاۋىپ الىپ، بالاسىمەن قاشادى. قازاقستانعا باراتىن اقشاسى بولماعاندىقتان جول-جونەكەي كولىك توقتاتىپ، قايىر سۇراپ العا جىلجىپ وتىرعان. ەلشىلىكتەن كومەك سۇراپ، ەلگە ورالعان. اراب جىگىتىنە تۇرمىسقا شىققانىنا وكىنەتىنىن قايتا-قايتا ايتىپ، قازاق قىزدارىنىڭ باسقا ۇلت وكىلىنە تۇرمىسقا شىعۋىنا كەڭەس بەرمەيتىنىن، وعان قارسى ەكەنىن ءبىلدىردى. تانىمى مەن بولمىسى بولەك، كوزقاراستارى ءارتۇرلى بولعاندىقتان اركىم ءوز ۇلتىنا ۇيلەنگەنى دۇرىس ەكەن دەيدى ومىردەن تاياق جەگەن قۇربىم.
قىزدار، قۇلاقتارىڭىزعا «التىن سىرعا»، ەشقاشان، قانداي جاعداي بولماسىن وزگە ۇلت وكىلدەرىنە تۇرمىسقا شىعۋعا قىزىقپاڭىزدار! وزگە ۇلتقا تۇرمىسقا شىعىپ، شەكەسى قىزىپ جۇرگەن ىلۋدە ءبىر كەزدەسەر، ياعني 10 قىزدىڭ بىرەۋى عانا. ال قالعانى تۋعان-تۋىسىنان اجىراپ، توتىقۇستاي توردا ءومىر ءسۇرىپ،ەشقانداي بايلىق تا، باقىت تا جوق ەكەنىن ءبىلىپ، وكىنىپ جاتقاندارى بارشىلىق. بەيحابار كەتكەن قانشاما قازاق قىزدارى دا بار.
«باقىت وڭاي سيپاتپايدى بۇرىمىن» دەپ م.شاحانوۆ اعامىز ايتقانداي، باقىتتى الىستان ىزدەمەي، جانىڭىزدان ىزدەسەڭىز تابىلادى. سوندىقتان پاتەردەن پاتەرداى جاعالاسا دا قازاقتىڭ جىگىتىنىڭ ەتەگىنەن ۇستاعان دۇرىس. كەيبىر ادامدار ىشكىش، جالقاۋ قازاق جىگىتتەرىنە تۇرمىسقا شىققانشا، جاعدايى جاقسى وزگە ۇلتقا كەتكەن دۇرىس دەپ اقىل ايتادى. بىزدە باي بولسا بولدى، ۇلتىنا قاراماي كەتە بەر دەگەن قاعيدا پايدا بولا باستادى. تۇرمىسقا شىققىڭ كەلسە، شەتەلگە بارىڭدار، ول جاقتا ەركەكتەر كوپ دەيتىن پىكىرلەردى فەيسبۋكتەن وقىپ قالدىم.
بىردە تاكسيگە بىرگە مىنگەن قىزدىڭ جانىنداعى جىگىت تۇرىك ەكەن. ودان «بۇعان نەسىنە قىزىقتىڭ، قازاق جىگىتتەرى قۇرىپ قالدى ما» دەپ سۇرادىم. ول: «قازاقتىڭ جىگىتتەرى دورەكى، جالقاۋ، تۇرىكتىڭ جىگىتتەرى سياقتى قىزعا قاتتى كوڭىل بولمەيدى» دەدى. مىنە، وسىلاي ءبىر كىز باسقا ۇلتقا تاعى كەتتى. ال ولاردىڭ ءوز ەلدەرىندە ايەلى مەن بالا-شاعالارى بار. نە دەيمىز، وزگە ۇلتقا تۇرمىسقا شىعىپ قويعاندارعا باقىت تىلەيمىز. ال ءالى تۇرمىس قۇرماعان قىزدارعا وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قۇمار بولماڭىزدار دەيمىز. قازاقستاندا قىزدار كوپ، جىگىتتەر از دەگەنمەنەن ۇيلەنەتىن جىگىتتەر بارشىلىق.
قورىتا ايتقاندا، قازاقتىڭ قانى بۇزىلماسىن، قازاق قىزدارى تەك قازاق جىگىتتەرىنە تۇرمىسقا شىقسىن!
قارلىعاش نۇرباي
Facebook-تەگى پاراقشاسىنان

Alashainasy.kz 

 

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: