بۇرىن سسسر قۇرامىندا بولعان مەملەكەتتەر ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىس كۇنىن ءارتۇرلى دەڭگەيدە اتاپ وتپەك. كەشەگى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ كوبى سوڭعى كەزدەرى رەسەيدىڭ اسكەري اگرەسسياسىنىڭ، سەپاراتيزم مەن سوعىس نىشانىنا اينالعان قارا جانە سارعىلت جولاقتى گەورگي لەنتاسىنان باس تارتىپ جاتىر.

بالتىق ەلدەرى

لاتۆيا، ليتۆا مەن ەستونيا جەڭىس كۇنىن اتاپ وتۋدەن مۇلدە باس تارتقان. بۇل ەلدەردىڭ ۇلتتىق مەرەكەلەرىنىڭ ىشىندە مۇنداي مەيرام جوق. دەگەنمەن بۇل كۇندى ەل ىشىندە باتىس ەۋروپاداعىداي مامىردىڭ 8-ءى اتاپ وتەتىندەر كوپ.

بالتىق مەملەكەتتەرى رەسەي يمپەرياسىنا، سوۆەتتىك كوممۋنيزمگە جانە ناتسيونال-سوتسياليزمگە قاتىستى سيمۆولداردىڭ بارىنە تىيىم سالعان. الايدا بۇل «قارا تىزىمگە» رەسەي پاتشايىمى ەكىنشى ەكاتەرينا زامانىندا پايدا بولعان گەورگي لەنتاسى ەنگىزىلمەگەن. رەسەي بۇل لەنتانى تەك 2000 جىلدان بەرى جەڭىستىڭ سيمۆولى رەتىندە ناسيحاتتاي باستادى.

قارا-سارعىلت جولاقتى گەورگي لەنتاسىن تاعىپ جۇرگەنى ءۇشىن ءالى ەشكىم جازالانا قويعان جوق. دەگەنمەن سەپاراتيزمدى قوزدىرىپ جىبەرەدى دەپ قورقاتىندىقتان، جۇرت ونى تاعىپ جۇرگەندەردى جاقتىرا بەرمەيدى.

بەلارۋس

بۇل ەلدىڭ قۇبىلمالى پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو جاقىندا مەملەكەت يدەولوگتارىنا گەورگي لەنتاسى ورنىنا جاڭا سيمۆول ويلاپ تابۋدى تاپسىردى. ولار بەلارۋستىڭ مەملەكەتتىك تۋى تۇستەس قىزىل-جاسىل لەنتانىڭ ۇستىنە تىگىلگەن الما اعاشى گۇلىن جەڭىس بەلگىسى رەتىندە ۇسىندى.

«بەلارۋس ماتاسىنان تىگىلگەن گەورگي لەنتاسىن تاعۋعا تىيىم سالمايمىز» دەگەن لۋكاشەنكو جاڭا سيمۆول جەڭىس كۇنىنە «ۇلتتىق بىرەگەيلىك تۇرعىسىنان جاڭا ءمان-ماعىنا بەرۋى ءتيىس» دەپ مالىمدەدى. بۇعان نارازى بولعان رەسەيلىك بلوگشىلار «اڭگىمە ۇلتتىق بىرەگەيلىك تۋرالى بولسا، وندا بۇل لەنتالاردى كارتوپتىڭ تۇسىنە بوياۋ كەرەك ەدى» دەپ كەلەمەجدەپ جاتتى.

جاڭا سيمۆول جۇرتتى جاپپاي ەلىكتىرە قويعان جوق. «كاسىبي ماماندارعا جۇگىنۋدىڭ ورنىنا ۇكىمەت تاعى سول سوۆەتتىك ادىسپەن شەشىم قابىلدادى. ولار ونەردىڭ جاڭا باعىتتارىنا سەنە بەرمەيدى. بەلورۋس جازۋشىسى ءارى سۋرەتشىسى ارتۋر كلينوۆ «دەگەنمەن گەورگي لەنتالارىنا بالاما ويلاپ تابۋدىڭ ءوزى – جاقسىلىقتىڭ نىشانى» دەيدى.

مولدوۆا

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ءارتۇرلى تاراپتاردى قولداعان مولدوۆا «جەڭىس كۇنى» دەگەن مەرەكەنى الىپ تاستاعان. باتىسشىل دەپۋتاتتار ەلگە رەسەيدىڭ يدەولوگيالىق ىقپالىن ازايتۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن ىستەدى.

ليبەرالدىق پارتيا مۇشەلەرى، ءتىپتى گەورگي لەنتاسىن تاققانى ءۇشىن جەكە تۇلعالارعا 120 دوللار، ال ۇيىمدارعا 250 دوللار كولەمىندە ايىپپۇل سالۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوباسىن دا ۇسىندى. ءىس جۇزىندە مولدوۆادان ءبولىنىپ كەتكەن پريدنەستروۆە ايماعىنداعى رەسەيدىڭ ىقپالىن كورىپ وتىرعان دەپۋتاتتار قارا-سارعىلت جولاقتى گەورگي لەنتاسىن سەپاراتيزمنىڭ، زاڭسىزدىق پەن حاوستىڭ جانە قاسىرەت سيمۆولى سانايدى.

ۋكراينا

ۋكراينا وتكەن اپتادا عانا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ سوۆەتتىك «مۇراسىنان» باس تارتىپ، «ۇلى وتان سوعىسى» دەگەن تىركەستى الىپ تاستادى. ءسويتىپ، ولار بولشەۆيزم مەن ءناتسيزمنىڭ جاساعان قىلمىستارىن تەڭ دارەجەدە باعالايتىن بولدى. بۇعان قوسا، ولار رەسەيدەگى جەڭىس كۇنى بەلگىسى قالامپىر گۇلىنەن باس تارتىپ، ونىڭ ورنىنا تۋ تۇستەس كوگىلدىر-سارى لەنتانى جانە قىزعالداق گۇلىن ۇسىندى. بيىلدان باستاپ ۋكراينا ەۋروپاداعى ءداستۇر بويىنشا جەڭىس كۇنىن مامىردىڭ 8-ءى اتاپ وتەدى.

http://gdb.rferl.org/AB0D82D9-E598-4E65-B800-7F5F8B93B8D2_w640_s.jpg

http://gdb.rferl.org/BCD4B7E0-BF1E-47B7-8777-DB98C0895E85_w640_r1_s_cx0_cy1_cw100.jpg

ورتالىق ازيا

قازاقستان رەسەيدىڭ پوستسوۆەتتىك كەڭىستىكتەگى ينتەگراتسيالىق جوبالارىن تۇراقتى تۇردە قولداپ كەلەدى. سونىسىنا قاراماستان، بۇل ەل دە جەڭىس كۇنىنىڭ ۇلتتىق سيمۆولىن بايقاتپاستان ەنگىزىپ جىبەردى. گەورگي لەنتاسى ورنىنا مەملەكەتتىك تۋدىڭ كوگىلدىر ماتاسىنا سارى ءتۇستى ورنەك سالىنعان لەنتا جەڭىس نىشانىنا اينالدى.

قىرعىزستان دا وسى ءداستۇردى قايتالادى. جەڭىس كۇنىنە دايىندىق بارىسىندا قىرعىزستان باسشىلىعى ەلدىڭ ۇلكەن قالالارىن مەملەكەتتىك تۋ تۇستەس قىزىل-سارى سيمۆولدارمەن بەزەندىرىپ تاستادى. رەسمي تۇلعالاردىڭ ايتۋىنشا، قىزىل ءتۇس ەرلىك پەن باتىرلىقتىڭ، جەڭىستىڭ نىشانى بولسا، سارى ءتۇس – بەيبىتشىلىك پەن سابىردىڭ بەلگىسى.

تاجىكستاننىڭ زيالى قاۋىمى مەن جاستارى بارعان سايىن كۇشەيىپ بارا جاتقان رەسەي ىقپالىنا قارسىلىق رەتىندە گەورگي لەنتاسىنا نارازىلىق بىلدىرەيىك دەگەن بەيرەسمي ۇسىنىس جاسادى.

وزبەكستان بولسا، جەڭىس كۇنىنىڭ سيمۆولدارىن مەملەكەتتىك تۋى تۇستەس جاسىل بوياۋمەن كومكەرىپ قويعان. ال ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ وقشاۋ مەملەكەت – تۇركىمەنستان مارقۇم تۇركىمەنباشى مەن ونىڭ ورنىن باسقان پرەزيدەنت بەردىمۇحاممەدوۆتىڭ قۇرمەتىنە جەڭىستىڭ نىشانى رەتىندە اق ءتۇستى تاڭداعان.

كاۆكاز

وڭتۇستىك كاۆكاز ايماعىنان گەورگي لەنتاسىن مۇلدە ۇشىراستىرمايسىز دەسە دە بولادى. اسىرەسە گرۋزيادان مۇلدە كورمەيسىز. ارمياندار بولسا، وسمان يمپەرياسى كەزىندە ارميانداردىڭ قىرعىنعا ۇشىراعانىنىڭ 100 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز دەپ، كۇلگىن ءتۇستى بوتاكوز گۇلىن جەڭىس بەلگىسى ەتىپ تاڭداعان.

رەسەي جانە سەپاراتيستىك ايماقتار

گەورگي لەنتالارىن جاپپاي قولداناتىن بىردەن-ءبىر ەل – رەسەي. بۇعان قوسا، تاۋەلسىز مەملەكەتتەردەن ءبولىنىپ كەتكەن ايماقتاردا دا ول كەڭىنەن پايدالانىلادى. رەسەيدىڭ قازان تەكستيل فابريكاسى بىلتىر سارعىش-قارا لەنتانىڭ ءتورت مىڭ كيلومەترىن شىعارسا، بيىل 10 كيلومەتر لەنتا تىكتى. بۇل لەنتالاردىڭ كوپشىلىگى قىرىم تۇبەگىنە، ۋكراينانىڭ شىعىسىنداعى سەپاراتيستەردىڭ باقىلاۋىنداعى ايماقتارعا، گرۋزيانىڭ ءبولىنىپ كەتكەن سەپاراتيستىك ولكەلەرى ابحازيا مەن وڭتۇستىك وسەتياعا تاراتىلعان.

ماتەريالدىڭ كوپ بولعانى سونداي، رەسەيدىڭ كەيبىر لاۋازىمدى تۇلعالارى بۇل لەنتالاردى مويىندارىنا شارف قىلىپ وراپ ءجۇر.

ماسكەۋ مەرى سەرگەي سوبيانين.

ءبىر قىزىعى، گەورگي لەنتاسىن ءوندىرىپ وتىرعان قازان قالاسىنىڭ وزىندە وعان دەگەن نارازىلىق كۇشەيگەن. ءساۋىردىڭ 26-سى كۇنى تاتار ءتىلى مەرەكەسى بارىسىندا تاتارستان استاناسىندا جينالعان جاستار ەل اراسىندا رەسپۋبليكا تۋى تۇستەس جاسىل جانە قىزىل لەنتالاردى تاراتقان.

تاتارلاردىڭ كەيبىرى گەورگي لەنتاسىن رەسەي يمپەرياسىنىڭ قازاندى تىزە بۇكتىرگەنىنىڭ بەلگىسى سانايدى.

يحار كەرني مەن دەيزي سيندەلاردىڭ ماقالاسىن اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان – مۇحتار ەكەي.

azattyq.org