Bwrın SSSR qwramında bolğan memleketter Ekinşi düniejüzilik soğıstağı Jeñis künin ärtürli deñgeyde atap ötpek. Keşegi odaqtas respublikalardıñ köbi soñğı kezderi Reseydiñ äskeri agressiyasınıñ, separatizm men soğıs nışanına aynalğan qara jäne sarğılt jolaqtı Georgiy lentasınan bas tartıp jatır.

Baltıq elderi

Latviya, Litva men Estoniya Jeñis künin atap ötuden mülde bas tartqan. Bwl elderdiñ wlttıq merekeleriniñ işinde mwnday meyram joq. Degenmen bwl kündi el işinde Batıs Europadağıday mamırdıñ 8-i atap ötetinder köp.

Baltıq memleketteri Resey imperiyasına, sovettik kommunizmge jäne nacional-socializmge qatıstı simvoldardıñ bärine tıyım salğan. Alayda bwl «qara tizimge» Resey patşayımı Ekinşi Ekaterina zamanında payda bolğan Georgiy lentası engizilmegen. Resey bwl lentanı tek 2000 jıldan beri jeñistiñ simvolı retinde nasihattay bastadı.

Qara-sarğılt jolaqtı Georgiy lentasın tağıp jürgeni üşin äli eşkim jazalana qoyğan joq. Degenmen separatizmdi qozdırıp jiberedi dep qorqatındıqtan, jwrt onı tağıp jürgenderdi jaqtıra bermeydi.

Belarus'

Bwl eldiñ qwbılmalı prezidenti Aleksandr Lukaşenko jaqında memleket ideologtarına Georgiy lentası ornına jaña simvol oylap tabudı tapsırdı. Olar Belarus'tiñ memlekettik tuı tüstes qızıl-jasıl lentanıñ üstine tigilgen alma ağaşı gülin jeñis belgisi retinde wsındı.

«Belarus' matasınan tigilgen Georgiy lentasın tağuğa tıyım salmaymız» degen Lukaşenko jaña simvol Jeñis künine «wlttıq biregeylik twrğısınan jaña män-mağına berui tiis» dep mälimdedi. Bwğan narazı bolğan reseylik blogşılar «äñgime wlttıq biregeylik turalı bolsa, onda bwl lentalardı kartoptıñ tüsine boyau kerek edi» dep kelemejdep jattı.

Jaña simvol jwrttı jappay eliktire qoyğan joq. «Käsibi mamandarğa jüginudiñ ornına ükimet tağı sol sovettik ädispen şeşim qabıldadı. Olar önerdiñ jaña bağıttarına sene bermeydi. Belorus jazuşısı äri suretşisi Artur Klinov «Degenmen Georgiy lentalarına balama oylap tabudıñ özi – jaqsılıqtıñ nışanı» deydi.

Moldova

Ekinşi düniejüzilik soğıs kezinde ärtürli taraptardı qoldağan Moldova «Jeñis küni» degen merekeni alıp tastağan. Batısşıl deputattar elge Reseydiñ ideologiyalıq ıqpalın azaytu üşin qoldan kelgenniñ bärin istedi.

Liberaldıq partiya müşeleri, tipti Georgiy lentasın taqqanı üşin jeke twlğalarğa 120 dollar, al wyımdarğa 250 dollar köleminde ayıppwl saludı közdeytin zañ jobasın da wsındı. İs jüzinde Moldovadan bölinip ketken Pridnestrov'e aymağındağı Reseydiñ ıqpalın körip otırğan deputattar qara-sarğılt jolaqtı Georgiy lentasın separatizmniñ, zañsızdıq pen haostıñ jäne qasiret simvolı sanaydı.

Ukraina

Ukraina ötken aptada ğana Ekinşi düniejüzilik soğıstıñ sovettik «mwrasınan» bas tartıp, «Wlı Otan soğısı» degen tirkesti alıp tastadı. Söytip, olar bol'şevizm men nacizmniñ jasağan qılmıstarın teñ därejede bağalaytın boldı. Bwğan qosa, olar Reseydegi Jeñis küni belgisi qalampır gülinen bas tartıp, onıñ ornına tu tüstes kögildir-sarı lentanı jäne qızğaldaq gülin wsındı. Biıldan bastap Ukraina Europadağı dästür boyınşa Jeñis künin mamırdıñ 8-i atap ötedi.

http://gdb.rferl.org/AB0D82D9-E598-4E65-B800-7F5F8B93B8D2_w640_s.jpg

http://gdb.rferl.org/BCD4B7E0-BF1E-47B7-8777-DB98C0895E85_w640_r1_s_cx0_cy1_cw100.jpg

Ortalıq Aziya

Qazaqstan Reseydiñ postsovettik keñistiktegi integraciyalıq jobaların twraqtı türde qoldap keledi. Sonısına qaramastan, bwl el de Jeñis küniniñ wlttıq simvolın bayqatpastan engizip jiberdi. Georgiy lentası ornına memlekettik tudıñ kögildir matasına sarı tüsti örnek salınğan lenta jeñis nışanına aynaldı.

Qırğızstan da osı dästürdi qaytaladı. Jeñis künine dayındıq barısında Qırğızstan basşılığı eldiñ ülken qalaların memlekettik tu tüstes qızıl-sarı simvoldarmen bezendirip tastadı. Resmi twlğalardıñ aytuınşa, qızıl tüs erlik pen batırlıqtıñ, jeñistiñ nışanı bolsa, sarı tüs – beybitşilik pen sabırdıñ belgisi.

Täjikstannıñ ziyalı qauımı men jastarı barğan sayın küşeyip bara jatqan Resey ıqpalına qarsılıq retinde Georgiy lentasına narazılıq bildireyik degen beyresmi wsınıs jasadı.

Özbekstan bolsa, Jeñis küniniñ simvoldarın memlekettik tuı tüstes jasıl boyaumen kömkerip qoyğan. Al Ortalıq Aziya elderiniñ işindegi eñ oqşau memleket – Türkimenstan marqwm Türkimenbaşı men onıñ ornın basqan prezident Berdimwhammedovtiñ qwrmetine jeñistiñ nışanı retinde aq tüsti tañdağan.

Kavkaz

Oñtüstik Kavkaz aymağınan Georgiy lentasın mülde wşırastırmaysız dese de boladı. Äsirese Gruziyadan mülde körmeysiz. Armyandar bolsa, Osman imperiyası kezinde armyandardıñ qırğınğa wşırağanınıñ 100 jıldığın atap ötemiz dep, külgin tüsti botaköz gülin jeñis belgisi etip tañdağan.

Resey jäne separatistik aymaqtar

Georgiy lentaların jappay qoldanatın birden-bir el – Resey. Bwğan qosa, täuelsiz memleketterden bölinip ketken aymaqtarda da ol keñinen paydalanıladı. Reseydiñ Qazan tekstil' fabrikası bıltır sarğış-qara lentanıñ tört mıñ kilometrin şığarsa, biıl 10 kilometr lenta tikti. Bwl lentalardıñ köpşiligi Qırım tübegine, Ukrainanıñ şığısındağı separatisterdiñ baqılauındağı aymaqtarğa, Gruziyanıñ bölinip ketken separatistik ölkeleri Abhaziya men Oñtüstik Osetiyağa taratılğan.

Materialdıñ köp bolğanı sonday, Reseydiñ keybir lauazımdı twlğaları bwl lentalardı moyındarına şarf qılıp orap jür.

Mäskeu meri Sergey Sobyanin.

Bir qızığı, Georgiy lentasın öndirip otırğan Qazan qalasınıñ özinde oğan degen narazılıq küşeygen. Säuirdiñ 26-sı küni Tatar tili merekesi barısında Tatarstan astanasında jinalğan jastar el arasında respublika tuı tüstes jasıl jäne qızıl lentalardı taratqan.

Tatarlardıñ keybiri Georgiy lentasın Resey imperiyasınıñ Qazandı tize büktirgeniniñ belgisi sanaydı.

Ihar Kerni men Deyzi Sindelardıñ maqalasın ağılşın tilinen audarğan – Mwhtar Ekey.

azattyq.org