چەحوسلوۆاكياداعى 1968 جىلعى وقيعا جايلى جاڭا رەسەيلىك فيلم «كرەمل يدەولوگياسىن ەنگىزىپ، ءوزىنىڭ قيتۇرقى ارەكەتتەرى مەن ساياساتىن اقتاۋ ءۇشىن تاريحي فاكتىلەردى بۇرمالاپ وتىر» دەگەن ايىپتاۋلارعا ۇلاستى.

چەحوسلوۆاكياعا اسكەر كىرگىزۋ جايى

1968 جىلى سسسر-ءدىڭ باسشىلىعىمەن چەحوسلوۆاكياعا اسكەر كىرگىزۋدى دارىپتەگەن رەسەيلىك فيلم چەحتار مەن سلوۆاكتاردىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزدى. مامىردىڭ 23-ىندە رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك تەلەارناسى كورسەتكەن «ۆارشاۆا كەلىسىمى. قۇپياسى اشىلعان پاراقتار» فيلمىندە ازاماتتاردى ناتو-دان تونگەن قاۋىپتەن قورعاۋ ءۇشىن ۆارشاۆا كەلىسىمى ەلدەرى اسكەرلەرى چەحوسلوۆاكياعا جىبەرىلدى دەپ كورسەتىپ، «پراگا كوكتەمى» قوزعالىسىن قارۋدىڭ كۇشىمەن باسىپ-جانشۋدى اقتاۋعا تىرىسقان.

چەحيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ليۋبومير زاورالەك رەسەيدى تاريحتى «ورەسكەل بۇرمالادى» دەپ ايىپتاپ، نارازىلىق ءبىلدىرۋ ءۇشىن رەسەي ەلشىسىن شاقىردى. كرەملگە دوستىق نيەتتە دەپ سانالاتىن پرەزيدەنت ميلوش زەماننىڭ ءباسپاسوز حاتشىسىنىڭ حابارلاۋىنشا، پرەزيدەنت ءفيلمدى «رەسەيدىڭ وتىرىككە تولى ۇگىت-ناسيحاتى» دەپ اتاعان.

سلوۆاكيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى رەسەيدى «تاريحتى قايتا جازىپ، ءبىزدىڭ تاريحىمىزدىڭ قارالى تاراۋى تۋرالى تاريحي شىندىقتى بۇرمالاعىسى كەلەدى» دەپ ايىپتادى.

مولوتوۆ-ريببەنتروپ پاكتىسى

بىلتىر رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين سسسر مەن ناتسيستىك گەرمانيانىڭ ءوزارا سوعىس اشپاۋ تۋرالى ءارى شىعىس ەۋروپانى بولىسكە سالۋعا ۇلاسقان 1939 جىلعى پاكتىسىنەن جامان ەش نارسە كورمەيتىنىن ايتىپ، ەۋروپا جۇرتىن قايران قالدىرعان.

ۆلاديمير پۋتين ماسكەۋدە تاريحشىلارمەن كەزدەسۋىندە: «سوۆەت وداعى سوعىسقىسى كەلمەسە، مۇنىڭ نەسى ايىپ؟ ول كەزدە سىرتقى ساياسات ادىستەرى وسىنداي بولعانىن ىرگەلى زەرتتەۋلەر كورسەتۋى ءتيىس» دەپ مالىمدەگەن.

رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (وڭ جاقتا) مەن گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل. ماسكەۋ، 10 مامىر 2015 جىل.

وتكەن ايدا الگى پاكتىنى تاعى قورعاشتاي سويلەگەن ۆلاديمير پۋتين گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەلمەن كەزدەسۋ قورىتىندىسىنا ارنالعان بريفينگتە سسسر بۇل كەلىسىمگە سوۆەت ديكتاتورى يوسيف ستالين باتىس ەلدەرىمەن انتيگيتلەرلىك كواليتسيا قۇرۋعا «بىرنەشە مارتە تىرىسقانىنا» قاراماستان، «گيتلەرلىك گەرمانيامەن شايقاسۋعا جالعىز قالدىرعانىن تۇسىنگەن كەزدە» قول قويدى دەپ مالىمدەدى.

انگەلا مەركەل بۇعان جاۋاپ رەتىندە مولوتوۆ-ريببەنتروپ كەلىسىمىنە قوسىمشا ستالين مەن گيتلەردىڭ شىعىس ەۋروپانى ىقپال ەتۋ ايماقتارىنا ءبولىپ الۋ تۋرالى كەلىسكەن قۇپيا حاتتاما بارىن ايتتى. بۇل كەلىسىم گيتلەردىڭ 1939 جىلى پولشاعا، ال كەيىنگى اپتالاردا سوۆەت وداعىنىڭ شىعىس پولشاعا باسقىنشىلىق جاساۋى مەن 1940 جىلى بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىن وككۋپاتسيالاپ الۋىنا نەگىز بولعان.

«گيتلەر 1939 جىلعا دەيىن جاقسى ادام بولعان»

بىلتىر رەسەيدىڭ «ۋكراينانى نەوناتسيستەر جاۋلاپ الدى» دەگەن بايبالامى قىزىپ تۇرعان تۇستا كرەملشىل رەسەيلىك گازەت گيتلەر سوۆەت وداعىنا قارسى سوعىس اشقانعا دەيىن شىن مانىندە «جاقسى ادام» بولعان» دەگەن سارىندا ماقالا جاريالاپ، جۇرتتى قايران قالدىرعان.

گيتلەردىڭ چەحوسلوۆاكيانىڭ سۋدەت وبلىسىن اننەكسيالاۋى مەن ءپۋتيننىڭ قىرىمدى اننەكسيالاۋى اراسىنداعى ۇقساستىقتى تەرىستەگەن «يزۆەستيا» گازەتىندەگى ماقالادا «1939 جىلعا دەيىنگى گيتلەر مەن 1939 جىلدان كەيىنگى گيتلەردى اجىراتا ءبىلۋ كەرەك» دەپ جازىلعان.

«دەموكراتيا جانە ىنتىماقتاستىق ينستيتۋتى» ۇەۇ نيۋ-يورك كەڭسەسى باسشىسى اندرانيك ميگرانيا. ەرەۆان، 4 قىركۇيەك 2014 جىل.

ماقالا اۆتورى – 2007 جىلى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ باسشىلىعىمەن قۇرىلعان «دەموكراتيا جانە ىنتىماقتاستىق ينستيتۋتى» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ نيۋ-يورك كەڭسەسى باسشىسى اندرانيك ميگرانيان «ءبىر تامشى قان توكپەستەن» گەرمانيا، اۆستريا، سۋدەت جانە مەمەلدى بىرىكتىرگەنى ءۇشىن گيتلەردى ماقتاعان. «… ەگەر گيتلەر مۇنىمەن توقتاعاندا جوعارى كلاستى ساياساتكەر رەتىندە ءوز ەلىنىڭ تاريحىندا اتى قالار ەدى» دەپ جازادى اندرانيك ميگرانيان.

سىنشىلار گيتلەردىڭ 1939 جىلعا دەيىن كونتسلاگەرلەر اشۋ، «اري ءناسىلدى ەمەستەردەن» تازارتۋ شارالارى، گەستاپو قۇرۋ مەن 1938 جىلعى «حرۋستال ءتۇنى» قاندى بۇلىگى سياقتى جاساعان ەڭ سۇمدىق قىلمىستارىنىڭ كەيبىرىن اندرانيك ميگرانياننىڭ ەسىنە سالعان.

«​قىرىم – ورىس وركەنيەتىنىڭ بەسىگى»​

رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين قىرىمدى ورىس وركەنيەتى بەسىگى رەتىندە سيپاتتاپ، ۋكراينالىق بۇل تۇبەكتى رەسەيدىڭ باسىپ الۋىن اقتاۋعا كوپ كۇش سالىپ كەلەدى. جەلتوقسان ايىندا ول حالىققا جولداۋىندا «يسلام مەن يۋدايزم ءدىنىن ۇستاناتىندار ءۇشىن يەرۋساليمدەگى حرام تاۋى قانداي قاسيەتتى بولسا، رەسەي ءۇشىن قىرىم دا – وراسان زور وركەنيەتتىك جانە قاسيەتتى ءمانى بار ورىن» دەپ مالىمدەدى. 10-عاسىردا قىرىمدا شوقىندىرىلعاننان كەيىن ۇلى كنياز ۆلاديمير كيەۆ ءرۋسىن پراۆوسلاۆيە دىنىنە كوشىردى دەپ سانالادى. بىراق اننەكسيانى اقتاۋدىڭ بۇل لوگيكاسى داۋ تۋعىزادى، ويتكەنى كيەۆ ءرۋسىن شوقىندىرۋ رەسەي مەملەكەتى سياقتى، ۋكراينا مەملەكەتىنىڭ دە ىرگەسىن قالاعان.

رەسەي 1753 جىلى قىرىمدى وسمان يمپەرياسىنان العاش تارتىپ العانعا دەيىن قارا تەڭىزدەگى تۇبەكتى ءتۇرلى حالىقتار مەكەندەگەن. ەكى جارىم مىڭ جىلداي بۇرىن تۇبەكتە گرەك كولونيالارى بولعان. ول جەردە قىرىمنىڭ بايىرعى حالقى سانالاتىن ءارى 2014 جىلعى اننەكسيادان كەيىن قىسىمعا ۇشىراعان قىرىم تاتارلارى دا تۇرعان.