|  |  | 

مادەنيەت سۇحباتتار

رينات زايىتوۆ: «مەنىڭ قۇداي بەرگەن جالعىز مەملەكەتىم بار!»

- رينات، بىرىنشىدەن بايگەڭ قۇتتى بولسىن! بۇگىنگى جەڭىسىڭە قۋانىشتىمىز. بۇرىنعى ايتىستارىڭدا ارتىق-كەم ايتىلعان شۋماقتارىڭ عالامتورعا تاراپ كەتكەلى سەن تۋرالى اڭگىمە كوبەيدى. مەملەكەتكە، ەلباسىعا، «نۇر وتانعا» دۇشپان قىلىپ كورسەتكىسى كەلگەندەر دە بولدى. بۇگىن، مىنە، «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن ايتىستىڭ باس جۇلدەسىن يەلەندىڭ. سوندا ارالارىڭدا تاتۋلىق ورنادى ما؟

- ارازدىق بولدى دەۋدىڭ ءوزى ارتىق شىعار. مەن ارتىق-كەم ايقانىممەن جوعارعى بيلىكتىڭ تاراپىنان جاۋاپ رەتىندە ەشتەڭە ايتىلعان دا، جاسالعان دا جوق. ەگەر ناعىز دۇشپان كورىپ، وكپەلى بولسا «جاۋاپ» بەرگىسى كەلسە بيلىكتىڭ كۇشى دە، قاۋقارى دا بار عوي. جوعارى جاقتان «ريناتتى ايتىسقا قاتىستىرماڭدار» دەگەن بۇيرىق كەلدى دەپ ءبىراز ايتىستان شەتتەتكەنى راس. بىراق كىم ءبىلىپ جاتىر، ول بۇيرىقتى كىم بەردى، قايدان بەرىلدى؟ مەن جوعارعى جاقتاعى كىسىلەردىڭ تويلارىندا دا، باسقا جيىندارىندا دا بىرگە بولىپ ءجۇرمىن، بىراق سولاردىڭ بىرەۋى ايتپايدى «رينات، سەنى ءبىز بوگەپ جاتىرمىز» دەپ. بولماسا، جاسىراتىنى جوق، كۇندە بولماسا دا، پرەزيدەنتپەن ايىنا ءبىر رەت كەزدەسەتىن ادامدارمەن دە ارالاسامىن. «سەنى ەلباسى جەك كورەدى» دەپ سولاردىڭ بىرەۋى ايتپايدى. بىراق وسى اڭگىمە قايدان شىعادى؟ قازاق «كۇرىشتىڭ ارقاسىندا كۇرمەك سۋ ىشەدى» دەيدى. بىرەۋدىڭ اتىن، ءىس-ارەكەتىن پايدالانىپ، ءوزىنىڭ زاڭىن ورناتقىسى كەلەتىن ادامدار بار. سونداي ادامدار «جوعارعى جاق ايتتى» دەپ قاراماعىنداعىلارعا بۇيرىق بەرەدى. ول بايقۇستار سوسىن شاپقىلاي جونەلەدى. قىسقاسى، دانەكەر بولۋدىڭ ورنىنا بالەكەر بولىپ وتىر.
مەنىڭ وسى جاۋابىمنىڭ دالەلى بۇگىنگى ايتىستا كورىندى. «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەك اعامىزدىڭ ءوزى ايتىپ وتىر عوي «مەن بۇرىن ريناتتى تانىمايدى ەكەنمىن» دەپ. دەمەك، مەنى تانىمايتىن كىسىلەر مەن جايلى بۇيرىق بەرمەيتىنى اقيقات قوي. بۇرىن اتىمدى ەستىگەن شىعار مۇمكىن، بىراق بۇگىن ساحنادا تانىسىپ وتىرمىز. مەن دە اشىعىن ايتتىم، «مەن ەشكىمگە جاۋ ەمەسپىن، ەلگە دۇشپان ەمەسپىن» دەپ. مەنىڭ قۇداي بەرگەن جالعىز مەملەكەتىم بار. ول-قازاقستان!
جالپى، تۋ، ەلتاڭبا، ءانۇران، ەلباسى دەگەن نارسەلەر مەملەكەتتىك سيمۆولدار عوي. ەگەر ءبىز ءوزىمىز تۇرىپ جاتقان ءۇيىمىزدى جاقسى كورەتىن بولساق وسى مەملەكەتتىك سيمۆولداردى سۇيۋگە دە، قۇرمەتتەۋگە دە مىندەتتىمىز! باسقا بىرەۋ بىزگە ءوزىنىڭ جاقسىسىن اكەپ بەرمەيدى.
ەندى بۇعان دەيىن ءبىر-ەكى رەت مەن جايلى تەرىس اقپارات تاراتقانداردىڭ جولى بولعان شىعار، بىراق ارنارسەنىڭ اق-قاراسى اشىلاتىن كەزى بولادى عوي.
بۇگىنگى ايتىس ماعان جۇلدەسىمەن ماڭىزدى ەمەس. مەنىڭ ىشىمدە جاتقان ايتسام دەپ جۇرگەن سوزدەرىمدى ايتقانىممەن جانە سونى ەستىسە ەكەن دەپ جۇرگەن كىسىلەردىڭ ەستىگەنىمەن ماڭىزدى بولدى.

yAmZte_R8ro
- دەگەنمەن، وسى ايتىستا ءتاتتى ايتقاندارىڭ دا، قاتتى ايتقاندارىڭ دا بولدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وكىلدەرى، دەپۋتاتتار شىمبايىنا باتسا دا تۇسىنىستىكپەن قابىلدادى. سەن دە كوپ نارسەگە ءتۇسىنىپ، ىمىراعا كەلىپ، ىڭعايعا كونگەنىڭ عوي؟
— مەن ايتىسقا كەشە شىعا سالىپ، بۇگىن «جالماۋىز» بوپ كەتكەن جوقپىن. جەمىستىڭ ءوزى كوگەرەتىن ۋاقىتى بولادى، پىسەتىن ۋاقىتى بولادى، سوسىن ءشىريتىن ۋاقىتى بولادى. اقىننىڭ ويى دا سولاي. ءبىر ايتقاندا جەتپەسە، ەكى ايتقاندا جەتپەسە، ىشتە قالاي بولعاندا دا جەتكىزەم دەگەن وي پايدا بولادى. كەلە-كەلە مەندە ءبىر عانا ماقسات پايدا بولدى. ول — مەنىڭ ەشكىمگە جاۋ ەمەس، دۇشپان ەمەس ەكەنىمدى دالەلدەۋ. سول جولدا ايتقان نارسەنى ءبىر ەستىمەگەسىن، قاتتى ايتقىڭ كەلەدى، ەكى ەستىمەگەسىن ودان دا قاتتى ايتقىڭ كەلەدى. بىرەۋگە قاتتى، بىرەۋگە اقىرىن تيەتىنىن ويلامادىم ەمەس، ويلادىم.
ال، قازىر ورتاق مامىلەگە، ورتاق شەشىمگە كەلەتىن ۋاقىتتا مەن ءوز تاراپىمنان كەتكەن قاتەلىكتەر ءۇشىن جانە مەنىڭ سوزدەرىم قاتتى تيگەن كىسىلەردەن قورىققانىمنان ەمەس، جالتاقتاپ، جاعىمپازدانعىندىقتان ەمەس، شىنايى تۇردە پەندەلىگىم پارمەن الىپ كەتكەن ساتتەرىم ءۇشىن كەشىرىم سۇراۋدان قاشپايمىن. «ءسوزىمنىڭ قىل سىيمايدى اراسىنا» دەگەن قۇلمامبەت سياقتى اقىنمىن دەپ ايتا المايمىن. مەنىڭ دە كەم تۇسكەن، ارتىق كەتكەن جەرلەرىم بولعانىن مويىندايمىن.
- سوڭعى سۇراق، بۇگىنگى ايتىستا ەلباسىنىڭ اتىنا، «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ اتىنا ءبىراز جاقسى شۋماقتارىڭدى ارنادىڭ. وسىنىڭ بارلىعى ءوزىڭنىڭ جۇرەك ءسوزىڭ بە، جوق الدە ايتۋ كەرەك بولدى ما؟
— مەن بىرەۋدىڭ بۇيرىعىمەن ولەڭ ايتپايمىن. ءوزىمنىڭ تۇرىپ جاتقان ءۇيىمدى مەملەكەتىمنەن، پرەزيدەنتىمنەن ءبولىپ قاراي المايمىن. ولاردىڭ بارلىعى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى نارسە.
ءار بالا ءوزىنىڭ اكەسىنە دە ارىزىن ايتا الادى عوي. جوعارعى بيلىك باسىندا وتىرعان كىسىلەرگە حالىقتىڭ اتىنان وكپە-نازىمدى ايتاتىن بولسام، ول – ءدال سونداي قاراقۇرىم حالىقتىڭ جەتكىزگىسى كەلەتىن ارمانى، نازى. ودان ارتىق ەشتەڭە جوق.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

 

AITYSKER.COM

Related Articles

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    كافەدرا پروفەسسورى ماتەماتيكتەر كۇنىنە ارنالعان «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىندا 15 ناۋرىز، 2025 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنىنە وراي «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىنىڭ قوناعى بەلگىلى عالىمدار: فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قانگۋجين بالتابەك ەسماتۇلى مەن PhD-دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بولدى. ەفيردە ولار ماتەماتيكانىڭ ماڭىزدىلىعىن، مەرەكەنىڭ تاريحىن، قازاق ماتەماتيكتەرىنىڭ عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن تالقىلادى. پروفەسسور بالتابەك ەسماتۇلى ماتەماتيكانىڭ عىلىمداردىڭ پاتشايىمى سانالاتىندىعىنا توقتالدى. ول ءبىر جاعىنان عىلىمي ءبىلىمنىڭ شىڭىندا تۇرسا، ەكىنشى جاعىنان باسقا پاندەردىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن كومەكشى عىلىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. عالىم شەكسىزدىك پەن ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەردىڭ دالدىگىن بىلدىرەتىن π سانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا دا توقتالدى. دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بۇل كۇننىڭ 1988 جىلدان باستاپ «π سانى كۇنى» (π – يرراتسيونال سان، شامامەن 3,14142… تەڭ) رەتىندە تويلانا

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • تەك تىلگە بايلانىستى…

    تەك تىلگە بايلانىستى…

    قازاق رەسپۋبليكاسىندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. ول- قازاق ءتىلى. قازاق تىلىنەن باسقا ەشبىر ەكىنشى تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلمەۋى كەرەك! وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گەوساياسي احۋالدى سىلتاۋراتىپ كەلدىك. ەندى ءبىزدىڭ دە مىنەزىمىزدى ءھام مىسىمىزدى كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى. قر-نىڭ ازاماتى ءھام سالىق تاپسىرۋشى قاتارداعى تۇرعىنى رەتىندە تالاپ ەتەمىن! الداعى بەس جىلدا قازاق رەسپۋبليكاسىندا ەلەۋلى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولادى. اتاپ ايتقاندا 2030 جىلىنان كەيىن قازاقتاردىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى ۇلەسى 80-85% كە دەيىن ارتادى. سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءوسىمى ازايىپ 10%-عا دەيىن تۇسەدى. ەسەسىنە ەلدەگى تۇركىتىلدەس وزبەك، تاتار، ۇيعىرلاردىڭ ءوسىمى ەسەلەپ ءوسىپ ءتىپتى 10-15 جىلدا ورىستاردىڭ ورنىن باسىپ وزۋى مۇمكىن. سول كەزدە قازاق رەسپۋبليكاسىنداعى جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 85-90% كە جەتەدى. ناتيجەسىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى،

  • “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

    “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

    “قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن. “جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ” 9-باپ 2-تارماعى تۇرعاندا قۇجاتتار ەشقاشان قازاقشا جاسالمايدى. تەك اۋدارما ءتىلى بولىپ قالادى. سەبەبى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيا 9-باپتىڭ 2-تارماعىنا سۇيەنىپ، ءىس-قاعازداردى ورىسشا جاساپ ۇيرەنگەن. سول سەبەپتى ءىس-قاعازدىڭ ءبارى الدىمەن ورىسشا جاسالادى، كەيىن قازاقشاعا قالاي بولسا سولاي اۋدارىلادى. سول سەبەپتى 1-تارماقتىڭ بولعانى قازاق ءتىلىنىڭ ناعىز مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىندە بولۋىنا ەش كومەكتەسە المايدى. ءبىر عانا جولى بار: كونستيتۋتسيادا مەملەكەتتىك ءتىل دە، رەسمي ءتىل دە – قازاق ءتىلى دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلىپ تۇرۋى كەرەك. قۇجاتتىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىنىڭ عانا زاڭدى كۇشى بولۋى ءتيىس. سول كەزدە باسقا تىلدەردەگى نۇسقاسى جاي اۋدارماسى بولادى. سول كەزدە عانا قازاق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: