رامازان ايى اياقتالۋعا جاقىن. قاسيەتتى ايدىڭ سوڭعى ون كۇنىنىڭ ءبىر ءتۇنى مۇسىلماندار ءۇشىن قاسيەتتى قادىر ءتۇنى. بۇل ءتۇننىڭ ناقتى ۋاقىتى انىق ەمەس. بىراق پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) حاديس شارىپتەرى قادىر ءتۇنى رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىنىڭ بىرىنە جانە تاق تۇندەرىنە سايكەس كەلەتىندىگىن نۇسقاعان. عالىمداردىڭ كوزقاراستارى بويىنشا، بۇل ءتۇن رامازان ايىنىڭ تاق تۇندەرىنە، اسىرەسە، 27-ءشى تۇنىنە سايكەس كەلەدى (بۇحاري، قادىر، 3; ءمۇسليم، سيام، 216). ولاردىڭ ايتۋىنشا، قادىر ءتۇنىنىڭ بەلگىسىز بولۋىنىڭ سىرى مۇسىلماندار رامازان ايىنىڭ تەك سول تۇنىمەن عانا شەكتەلمەي، ون كۇندى تۇگەلدەي قۇلشىلىقپەن وتكىزسىن دەگەن دە بولۋى مۇمكىن. سەبەبى، اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) ءوزى سوڭعى ون ءتۇننىڭ بارىندە دە قۇلشىلىقپەن وتكەرگەن ەدى. بۇل تۋرالى ايشا انامىز: رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇنى كەلگەندە، اللا ەلشىسى (س.ع.س) تۇندەرىن نامازبەن وتكىزگەن، وتباسى مۇشەلەرىن وياتقان جانە قۇلشىلىقتارىندا ەرەكشە ىنتا تانىتقان»، – دەگەن ء(ال-بۋحاري 2024, مۋسليم 1174).

قادىر ءتۇنى دەپ اتالۋ سەبەبى:

1. بۇل ءتۇن اسا قادىرلى ءتۇن، ويتكەنى اراپ تىلىندەگى «لَيلَةُ القَدر» ءسوزى: «قادىرلى ءتۇن، قۇدىرەتتى ءتۇن، ماڭىزدى ءتۇن» دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى. بۇل ءتۇن باسقا تۇندەردەن ورنى ەرەكشە. وزگە تۇندەردە جاسالعان عيباداتتار وعان جەتە المايدى. سوندىقتان اتىنا ساي «قادىر ءتۇنى» دەپ اتالعان.

2. بۇل تۇندە جاراتىلىستاردىڭ تاعدىرى بەلگىلەنىپ، كەلەسى قادىر تۇنىنە دەيىنگى بولاتىن (ادامداردىڭ رىزىق نەسىبەلەرى، ءومىر ولشەمدەرى سەكىلدى) ماڭىزدى وقيعالار اللا تاعالا تاراپىنان پەرىشتەلەرىنە ايان بولادى.

قادىر ءتۇنىنىڭ ماڭىزدىلىعى:

رامازان ايى كەلگەندە پايعامبارىمىز (س.ع.سم): «ورازا ايى كەلدى، وندا مىڭ ايدان قايىرلى قادىر ءتۇنى بار. كىمدە-كىم سول ءتۇننىڭ ساۋابىنان قۇر قالسا، بارشا جاقسىلىقتان ماقۇرىم قالماق. ماقۇرىم ادام عانا ونىڭ ساۋابىنان قۇر قالادى»، – دەپ جاقسىلىققا ۇمتىلۋعا شاقىرعان.

قۇلشىلىق ەتىپ ساۋاپقا كەنەلۋگە ەڭ ۇتىمدى ۋاقىت – قادىر ءتۇنى. ال ەڭ قورقىنىشتى ءتۇن ادامنىڭ قابىردە بولاتىن ءتۇنى. قادىر ءتۇنىن قۇلشىلىقپەن وتكىزۋ قابىردىڭ جاپ-جارىق بولىپ نۇرلانۋىنا جول اشادى.

1. قۇران – قادىر تۇنىندە تۇسكەن.

قۇراندا وسى قاسيەتتى كىتاپتىڭ رامازان ايىندا تۇسكەندىگى جايلى بىلاي دەلىنگەن:

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ

«رامازان – ادامدارعا تۋرا جول نۇس­قاۋشى، اق پەن قارانى ايىرۋشى، بەكەم تۇتىناتىن جولباسشى رەتىندە قۇران تۇسىرىلە باستاعان اي».

ال رامازان ايىنىڭ ىشىندەگى قادىر تۇنىندە قۇراننىڭ تۇسكەندىگى جايىندا «قادىر» سۇرەسىنىڭ ءبىرىنشى اياتىندا بىلاي دەلىنگەن: إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ «شىنىمەن دە ءبىز قۇراندى قادىر ءتۇنى تۇسىردىك».

2. جابىرەيىل جانە باسقا دا پەرىشتەلەر تۇسەتىن ءتۇن.

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْن رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ

«سول تۇندە اللانىڭ امىرىمەن بارلىق ءىستى رەتتەۋ ءۇشىن (اسپاننان) پەرىشتەلەر جانە رۋح (جابىرەيىل) تۇسەدى».

بۇل ءتۇنى پەرىشتەلەر ءتۇسىپ، جەر بەتىندە بەرەكە ورنايدى، اللانىڭ كەشىرىمى ءناسىپ بولادى. پەرىشتەلەردىڭ جەر بەتىنە ءتۇسۋى، قادىر ءتۇنىنىڭ ماڭىزدىلىعىن بىلدىرەدى. سول ءتۇنى پەرىشتەلەردىڭ كوپ بولاتىنى مىنا حاديستە بىلدىرىلگەن:

«قادىر ءتۇنى رامازان ايىنىڭ جيىرما جەتىنشى نەمەسە جيىرما توعىزىنشى تۇنىنە ساي كەلەدى. بۇل ءتۇنى جەرگە تۇسەتىن پەرىشتەلەردىڭ سانى جەر بەتىندەگى مايدا تاستاردان دا كوپ بولادى».

پەرىشتەلەر مۇسىلمان ۇمبەتىن ارالاپ، قانداي عيبادات جاساعاندارىن، تاڭ نامازىنا دەيىنگى دۇعا-تىلەكتەرىن تىڭداپ، امال داپتەرلەرىنە مول ساۋاپ جازىپ تۇرادى. جاماندىق ازاياتىن، قۇلشىلىق پەن يگى ىستەر كوبەيەتىن ءتۇن.

3. تىنىشتىق پەن ەسەندىككە بولەنەتىن، توزاق ازابىنان قۇتىلاتىن ءتۇن.

سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْر

«بۇل تۇندە تاڭ اتقانشا (اللا تاعالانىڭ) سالەمى جالعاسا­دى»،– دەلىنگەن.

4. مىڭ ايدان قايىرلى. لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْر «قادىر ءتۇنى مىڭ ايدان قايىرلى».

قادىر ءتۇنى مىڭ ايدان ارتىق. ەسەپتەسەك، مىڭ اي دەگەنىمىز 83 جىل 4 ايلىق ۋاقىت ەكەن. دەمەك، قادىر تۇنىندەگى قۇلشىلىعىمىز 83 جىلدىق عيباداتتىڭ ساۋابىنا تەڭ بولماق. 95 جىلدىق ادام ءومىرىن الساق، ونىڭ 15 جىلى باليعات جاسى بولىپ سانالادى، سوندا تولىق 80 جىل ءومىر سۇرگەنى. ەندەشە، ادام ومىرىندە ءبىر قادىر تۇنىنە ءدوپ كەلۋ، بۇكىل ءومىرىن قۇلشىلىقپەن وتكىزگەندەي ساۋاپقا كەنەلتەدى.

5. قاتە، كەمشىلىكتەر، كۇنالار كەشىرىلەدى. حاديس شارىپتە: مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ «كىمدە-كىم قادىر ءتۇنىن ارتىقشىلىعىنا سەنىپ، اللا تاعالادان ساۋاپ كۇتىپ، قۇلشىلىقپەن وتكىزسە، ونىڭ وتكەن كۇنالارى كەشىرىلەدى»، – دەلىنگەن.

6. قادىر ءتۇنى بەرەكەلى ءتۇن. قۇراندا اللا تاعالا:

إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ

«ءبىز قۇراندى بەرەكەلى تۇندە تۇسىردىك»، – دەيدى.

«قادىر» سۇرەسى

«قادىر» سۇرەسى پايعامبارىمىزعا (س.ع.س) مەككە كەزەڭىندە تۇسكەن. بۇل سۇرە بەس اياتتان تۇرادى. وندا:

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ {1} وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ {2} لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ {3} تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ {4} سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ {5}

«شىن مانىنە ءبىز (قۇراندى) قادىر ءتۇنى تۇسىردىك. قادىر ءتۇنىنىڭ نە ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟ قادىر ءتۇنى مىڭ ايدان ارتىق. ول ءتۇنى اللانىڭ امىرىمەن بارلىق ءىستى رەتتەۋ ءۇشىن پەرىشتەلەر جانە رۋح (جابىرەيىل پەرىشتە) تۇسەدى. بۇل تۇندە تاڭ اتقانشا (اللا تاعالانىڭ) سالەمى جالعاسا­دى»، – دەلىنگەن.

قادىر ءتۇنى رامازاننىڭ قاي تۇنىنە تۋرا كەلەدى؟

اللا تاعالا بۇل ءومىردى سىناق رەتىندە جاراتقان. سوندىقتان دا ءومىر ىشىنە ءولىمدى، ادامدار اراسىنا اۋليە قۇلدارىن، دۇعانىڭ قابىل بولاتىن ءساتىن جۇما كۇنىنىڭ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتىنا جاسىرعان. وسى رەتپەن رامازان ايىنىڭ قاي ءتۇنى قادىر ءتۇنى ەكەنىن دە اشىق بىلدىرمەگەن.

قادىر ءتۇنىنىڭ ناقتى قاي ءتۇن ەكەنىن تەك پايعامبارىمىز (س.ع.س) عانا بىلگەن. الايدا ءار ءىستى بەلگىلى ءبىر حيكمەتپەن جاراتاتىن اللا تاعالا پايعامبارىمىزعا (س.ع.س) ونى ۇمىتتىرعان.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ثُمَّ أَيْقَظَنِي بَعْضُ أَهْلِي فَنُسِّيتُهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْغَوَابِرِ

ءابۋ حۇرايرادان جەتكەن حاديستە اللا ەلشىسى (س.ع.س):

«تۇسىمدە قادىر ءتۇنى ماعان ءبىلدىرىلدى. بىراق جاقىندارىمنىڭ بىرەۋى مەنى وياتقاندا، جاڭاعى ۋاقىتتى سول مەزەت ۇمىتىپ قالدىم. ونى رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇنىنىڭ ىشىنەن ىزدەڭدەر»،- دەگەن.

يبن اۋزاعي (ر.ا.) جانە سۋفيان يبن ۇياينانىڭ (ر.ا.) ريۋاياتىندا:

«انت ەتەمىن، مەن قادىر ءتۇنى رامازان ايىنىڭ جيىرما جەتىسى ەكەنىن بىلەمىن، ويتكەنى راسۋلۋللاھ (ساللاللاھۋ ءالايھي ءۋا ءساللام) بىزدەرگە سول ءتۇنى ۇيىقتاماۋدى بۇيىرعان»، – دەلىنگەن.

جالپى العاندا بۇل حاديستەر رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىندە، ونىڭ ىشىندە تاق ساندى كۇندەردە، ءتىپتى ايدىڭ جيىرما جەتىسىندە دەلىنگەن. بۇل دا پەندەنىڭ اللانىڭ رازىلىعىنا جەتكىزەتىن ىستەردى ىستەۋگە، تۇندەردى ىزدەۋگە قىزىقتىرادى. الايدا مۇسىلماننىڭ تەك وسى كۇنى عانا ساۋاپتى ىستەردى ىستەپ باسقا كۇندەردى بوسقا وتكىزۋ جەتكىلىكتى دەۋگە بولمايدى. سول ءۇشىن دە بۇل ءتۇندى جاسىرىپ قويعان. سوندىقتان مۇسىلمان بارلىق كۇندەرىن وسى قادىر ءتۇنى سەكىلدى ءبىلىپ، ماڭىزدى ساناپ، دۇعا-تىلەكپەن، قۇلشىلىقپەن وتكىزسە، قادىر تۇنىنە دە ءدوپ باسۋى مۇمكىن. اتا-بابالارىمىز «ءار كەلگەندى قىدىر ءبىل، ءار ءتۇنىڭدى قادىر ءبىل» دەگەنىنە ساي رامازاننىڭ بارلىق ءتۇنىن عيباداتپەن وتكىزسەك، قادىر ءتۇنىن وتكىزىپ الماس ەدىك.

قادىر ءتۇنىنىڭ بەلگىسى

ءابۋ يبن كاعب اللاھ ەلشىسىنەن (ساللاللاھۋ ءالايھي ءۋا ءساللام) قادىر ءتۇنىنىڭ بەلگىلەرى جايلى مىناداي دەرەكتەر جەتكىزگەن:

ول ءتۇن تىنىش بولادى. قاتتى ىستىق ءيا قاتتى سالقىن دا ەمەس. اللا تاعالا كەيبىر ادامدارعا تۇسىندە نەمەسە وڭىندە بىلدىرەدى. سول ءتۇننىڭ نۇرلى ەكەنىن كورەدى. كەيدە جۇرەگىنە وسى قادىر ءتۇنى ەكەندىگى بىلدىرىلەدى. اللا تاعالا بارلىعىن ءبىلۋشى.

وعند أبي داود (تُصْبِحُ الشَّمْسُ صَبِيحَةَ تِلْكَ اللَّيْلَةِ مِثْلَ الطَّسْتِ لَيْسَ لَهَا شُعَاعٌ حَتَّى تَرْتَفِعَ)

ءابۋ ءداۋىت: «قادىر ءتۇنىنىڭ تاڭىندا كۇن شۋاقسىز تۋادى. كوتەرىلگەنگە دەيىن ءبىر تاباق سەكىلدى بولىپ كورىنەدى» دەيدى ء(مۇسليم).

قادىر تۇنىندەگى قۇلشىلىقتار

قادىر تۇنىندە جاسالعان دۇعا-تىلەكتەر قابىل بولادى. ابدۋللا يبن وماردىڭ (ر.ا.) ريۋايات ەتكەن حاديسىندە اللا ەلشىسى (ساللاللاھۋ ءالايھي ءۋا ءساللام): «مىنا ءتورت ءتۇنى جاسالعان دۇعالار كەرى قايتارىلمايدى. ولار: ەرەجەپ ايىنىڭ العاشقى ءتۇنى، شاعبان ايىنىڭ ورتاسى ء(باراات ءتۇنى), قادىر ءتۇنى جانە ايتتىڭ ءبىرىنشى كۇنى» دەگەن.

عَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها قَالَتْ : قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عَلِمْتُ أَيُّ لَيْلَةٍ لَيْلَةُ الْقَدْرِ مَا أَقُولُ فِيهَا ؟ قَالَ : قُولِي اللَّهُمَّ إِنَّكَ عُفُوٌّ كَرِيمٌ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي

اللا تاعالا ادام بالاسىن وزىنە قۇلشىلىق ەتسىن دەپ قانا جاراتقان. ولاي بولسا، مىڭ تۇننەن قايىرلى بۇل تۇندە ءتۇرلى عيبادات جاساپ، ءناپىل ناماز وقىپ، اللاعا جاقىنداتاتىن ءىس جاساعان ابزال.

راسۋلاللاھ (س.ع.س): «كىمدە-كىم قادىر ءتۇنىنىڭ ارتىقشىلىعىنا سەنىپ، اللا تاعالادان ساۋاپ كۇتىپ، قۇلشىلىقپەن وتكىزسە، ونىڭ وتكەن كۇنالارى كەشىرىلەدى»،- دەيدى.

قۇران وقۋ، ءوزى ءۇشىن، اكە-شەشەسى ءۇشىن، تۋعان-تۋىستارى مەن بارشا مۇسىلماندار ءۇشىن دۇعا ەتۋ، كۇنالارىنان تاۋبە ەتۋ، ۋاعىز-ناسيحات تىڭداۋ اللاھ تاعالانىڭ كەشىرىمى مەن مەيىرىمىنە اپارار توتە جول بولماق.

ايتا كەتەيىك، 17 شىلدە كۇنى اللا تاعالا رازىلىعى ءۇشىن جيىرما توعىز كۇن ورازا ۇستاعان مۇسىلمان بالاسى اۋزىن اشادى. رامازان ايى اياقتالعاننان كەيىن، ءۇش كۇن ورازا ايت مەرەكەسى اتاپ وتىلەدى. بيىل ورازا ايتى 17-19 شىلدە كۇندەرىنە سايكەس كەلەدى. ايت نامازى استانا مەشىتتەرىندە تاڭەرتەڭگى ساعات 6.30-دە وقىلادى.

baq.kz