Ramazan ayı ayaqtaluğa jaqın. Qasietti aydıñ soñğı on küniniñ bir tüni mwsılmandar üşin qasietti Qadir tüni. Bwl tünniñ naqtı uaqıtı anıq emes. Biraq Payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) hadis şäripteri Qadir tüni Ramazan ayınıñ soñğı on küniniñ birine jäne taq tünderine säykes keletindigin nwsqağan. Ğalımdardıñ közqarastarı boyınşa, bwl tün Ramazan ayınıñ taq tünderine, äsirese, 27-şi tünine säykes keledi (Bwhari, Qadir, 3; Müslim, Siyam, 216). Olardıñ aytuınşa, Qadir tüniniñ belgisiz boluınıñ sırı mwsılmandar Ramazan ayınıñ tek sol tünimen ğana şektelmey, on kündi tügeldey qwlşılıqpen ötkizsin degen de boluı mümkin. Sebebi, Alla Elşisiniñ (s.ğ.s.) özi soñğı on tünniñ bärinde de qwlşılıqpen ötkergen edi. Bwl turalı Ayşa anamız: Ramazannıñ soñğı on küni kelgende, Alla elşisi (s.ğ.s) tünderin namazben ötkizgen, otbası müşelerin oyatqan jäne qwlşılıqtarında erekşe ınta tanıtqan», – degen (äl-Buhari 2024, Muslim 1174).

Qadir tüni dep atalu sebebi:

1. Bwl tün asa qadirli tün, öytkeni arap tilindegi «لَيلَةُ القَدر» sözi: «qadirli tün, qwdiretti tün, mañızdı tün» degen mağınalardı bildiredi. Bwl tün basqa tünderden ornı erekşe. Özge tünderde jasalğan ğibadattar oğan jete almaydı. Sondıqtan atına say «Qadir tüni» dep atalğan.

2. Bwl tünde jaratılıstardıñ tağdırı belgilenip, kelesi Qadir tünine deyingi bolatın (adamdardıñ rızıq nesibeleri, ömir ölşemderi sekildi) mañızdı oqiğalar Alla Tağala tarapınan periştelerine ayan boladı.

Qadir tüniniñ mañızdılığı:

Ramazan ayı kelgende Payğambarımız (s.ğ.sm): «Oraza ayı keldi, onda mıñ aydan qayırlı qadir tüni bar. Kimde-kim sol tünniñ sauabınan qwr qalsa, barşa jaqsılıqtan maqwrım qalmaq. Maqwrım adam ğana onıñ sauabınan qwr qaladı», – dep jaqsılıqqa wmtıluğa şaqırğan.

Qwlşılıq etip sauapqa keneluge eñ wtımdı uaqıt – Qadir tüni. Al eñ qorqınıştı tün adamnıñ qabirde bolatın tüni. Qadir tünin qwlşılıqpen ötkizu qabirdiñ jap-jarıq bolıp nwrlanuına jol aşadı.

1. Qwran – qadir tüninde tüsken.

Qwranda osı qasietti kitaptıñ ramazan ayında tüskendigi jaylı bılay delingen:

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ

«Ramazan – adamdarğa tura jol nws­qauşı, aq pen qaranı ayıruşı, bekem twtınatın jolbasşı retinde Qwran tüsirile bastağan ay».

Al ramazan ayınıñ işindegi qadir tüninde Qwrannıñ tüskendigi jayında «qadir» süresiniñ birinşi ayatında bılay delingen: إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ «Şınımen de Biz Qwrandı Qadir tüni tüsirdik».

2. Jäbireyil jäne basqa da perişteler tüsetin tün.

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْن رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ

«Sol tünde Allanıñ ämirimen barlıq isti retteu üşin (aspannan) perişteler jäne Ruh (Jäbireyil) tüsedi».

Bwl tüni perişteler tüsip, jer betinde bereke ornaydı, Allanıñ keşirimi näsip boladı. Periştelerdiñ jer betine tüsui, Qadir tüniniñ mañızdılığın bildiredi. Sol tüni periştelerdiñ köp bolatını mına hadiste bildirilgen:

«Qadir tüni ramazan ayınıñ jiırma jetinşi nemese jiırma toğızınşı tünine say keledi. Bwl tüni jerge tüsetin periştelerdiñ sanı jer betindegi mayda tastardan da köp boladı».

Perişteler mwsılman ümbetin aralap, qanday ğibadat jasağandarın, tañ namazına deyingi dwğa-tilekterin tıñdap, amal däpterlerine mol sauap jazıp twradı. Jamandıq azayatın, qwlşılıq pen igi ister köbeyetin tün.

3. Tınıştıq pen esendikke bölenetin, tozaq azabınan qwtılatın tün.

سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْر

«Bwl tünde tañ atqanşa (Alla Tağalanıñ) sälemi jalğasa­dı»,– delingen.

4. Mıñ aydan qayırlı. لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْر «Qadir tüni mıñ aydan qayırlı».

Qadir tüni mıñ aydan artıq. Eseptesek, mıñ ay degenimiz 83 jıl 4 aylıq uaqıt eken. Demek, Qadir tünindegi qwlşılığımız 83 jıldıq ğibadattıñ sauabına teñ bolmaq. 95 jıldıq adam ömirin alsaq, onıñ 15 jılı baliğat jası bolıp sanaladı, sonda tolıq 80 jıl ömir sürgeni. Endeşe, adam ömirinde bir Qadir tünine döp kelu, bükil ömirin qwlşılıqpen ötkizgendey sauapqa keneltedi.

5. Qate, kemşilikter, künälar keşiriledi. Hadis şäripte: مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ «Kimde-kim Qadir tünin artıqşılığına senip, Alla Tağaladan sauap kütip, qwlşılıqpen ötkizse, onıñ ötken künäları keşiriledi», – delingen.

6. Qadir tüni berekeli tün. Qwranda Alla Tağala:

إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ

«Biz Qwrandı berekeli tünde tüsirdik», – deydi.

«Qadir» süresi

«Qadir» süresi Payğambarımızğa (s.ğ.s) Mekke kezeñinde tüsken. Bwl süre bes ayattan twradı. Onda:

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ {1} وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ {2} لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ {3} تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ {4} سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ {5}

«Şın mänine Biz (Qwrandı) Qadir tüni tüsirdik. Qadir tüniniñ ne ekenin bilesiñ be? Qadir tüni mıñ aydan artıq. Ol tüni Allanıñ ämirimen barlıq isti retteu üşin perişteler jäne Ruh (Jäbireyil perişte) tüsedi. Bwl tünde tañ atqanşa (Alla tağalanıñ) sälemi jalğasa­dı», – delingen.

Qadir tüni ramazannıñ qay tünine tura keledi?

Alla Tağala bwl ömirdi sınaq retinde jaratqan. Sondıqtan da ömir işine ölimdi, adamdar arasına äulie qwldarın, dwğanıñ qabıl bolatın sätin jwma küniniñ belgili bir uaqıtına jasırğan. Osı retpen Ramazan ayınıñ qay tüni Qadir tüni ekenin de aşıq bildirmegen.

Qadir tüniniñ naqtı qay tün ekenin tek Payğambarımız (s.ğ.s) ğana bilgen. Alayda är isti belgili bir hikmetpen jaratatın Alla Tağala Payğambarımızğa (s.ğ.s) onı wmıttırğan.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ثُمَّ أَيْقَظَنِي بَعْضُ أَهْلِي فَنُسِّيتُهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْغَوَابِرِ

Äbu Hwrayradan jetken hadiste Alla Elşisi (s.ğ.s):

«Tüsimde Qadir tüni mağan bildirildi. Biraq jaqındarımnıñ bireui meni oyatqanda, jañağı uaqıttı sol mezet wmıtıp qaldım. Onı ramazannıñ soñğı on küniniñ işinen izdeñder»,- degen.

Ibn Auzaği (r.a.) jäne Sufyan ibn Wyaynanıñ (r.a.) riuayatında:

«Ant etemin, men Qadir tüni Ramazan ayınıñ jiırma jetisi ekenin bilemin, öytkeni Rasulullah (sallallahu aläyhi uä sälläm) bizderge sol tüni wyıqtamaudı bwyırğan», – delingen.

Jalpı alğanda bwl hadister Ramazan ayınıñ soñğı on küninde, onıñ işinde taq sandı künderde, tipti aydıñ jiırma jetisinde delingen. Bwl da pendeniñ Allanıñ razılığına jetkizetin isterdi isteuge, tünderdi izdeuge qızıqtıradı. Alayda mwsılmannıñ tek osı küni ğana sauaptı isterdi istep basqa künderdi bosqa ötkizu jetkilikti deuge bolmaydı. Sol üşin de bwl tündi jasırıp qoyğan. Sondıqtan mwsılman barlıq künderin osı qadir tüni sekildi bilip, mañızdı sanap, dwğa-tilekpen, qwlşılıqpen ötkizse, qadir tünine de döp basuı mümkin. Ata-babalarımız «är kelgendi Qıdır bil, är tüniñdi qadir bil» degenine say Ramazannıñ barlıq tünin ğibadatpen ötkizsek, Qadir tünin ötkizip almas edik.

Qadir tüniniñ belgisi

Äbu ibn Kağb Allah elşisinen (sallallahu aläyhi uä sälläm) Qadir tüniniñ belgileri jaylı mınaday derekter jetkizgen:

Ol tün tınış boladı. Qattı ıstıq iä qattı salqın da emes. Alla Tağala keybir adamdarğa tüsinde nemese öñinde bildiredi. Sol tünniñ nwrlı ekenin köredi. Keyde jüregine osı Qadir tüni ekendigi bildiriledi. Alla Tağala barlığın biluşi.

وعند أبي داود (تُصْبِحُ الشَّمْسُ صَبِيحَةَ تِلْكَ اللَّيْلَةِ مِثْلَ الطَّسْتِ لَيْسَ لَهَا شُعَاعٌ حَتَّى تَرْتَفِعَ)

Äbu Däuit: «Qadir tüniniñ tañında kün şuaqsız tuadı. Köterilgenge deyin bir tabaq sekildi bolıp körinedi» deydi (Müslim).

Qadir tünindegi qwlşılıqtar

Qadir tüninde jasalğan dwğa-tilekter qabıl boladı. Abdulla ibn Omardıñ (r.a.) riuayat etken hadisinde Alla Elşisi (sallallahu aläyhi uä sälläm): «Mına tört tüni jasalğan dwğalar keri qaytarılmaydı. Olar: erejep ayınıñ alğaşqı tüni, şağban ayınıñ ortası (bäraat tüni), qadir tüni jäne ayttıñ birinşi küni» degen.

عَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها قَالَتْ : قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عَلِمْتُ أَيُّ لَيْلَةٍ لَيْلَةُ الْقَدْرِ مَا أَقُولُ فِيهَا ؟ قَالَ : قُولِي اللَّهُمَّ إِنَّكَ عُفُوٌّ كَرِيمٌ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي

Alla Tağala adam balasın Özine qwlşılıq etsin dep qana jaratqan. Olay bolsa, mıñ tünnen qayırlı bwl tünde türli ğibadat jasap, näpil namaz oqıp, Allağa jaqındatatın is jasağan abzal.

Rasulallah (s.ğ.s): «Kimde-kim Qadir tüniniñ artıqşılığına senip, Alla Tağaladan sauap kütip, qwlşılıqpen ötkizse, onıñ ötken künäları keşiriledi»,- deydi.

Qwran oqu, özi üşin, äke-şeşesi üşin, tuğan-tuıstarı men barşa mwsılmandar üşin dwğa etu, künälarınan täube etu, uağız-nasihat tıñdau Allah tağalanıñ keşirimi men meyirimine aparar töte jol bolmaq.

Ayta keteyik, 17 şilde küni Alla Tağala razılığı üşin jiırma toğız kün oraza wstağan mwsılman balası auzın aşadı. Ramazan ayı ayaqtalğannan keyin, üş kün Oraza ayt merekesi atap ötiledi. Biıl Oraza aytı 17-19 şilde künderine säykes keledi. Ayt namazı Astana meşitterinde tañerteñgi sağat 6.30-de oqıladı.

baq.kz