|  |  | 

جاڭالىقتار قازاق شەجىرەسى

11-12 ميلليونعا ارەڭ جەتكەن قازاقتى قىرىق رۋعا بولسەك، بىت-شىت بولامىز – نازارباەۆ

قر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەتتىڭ دامۋى ءۇشىن حالىقتىڭ بىرلىگى بولۋى كەرەك ەكەنىن قاداپ ايتتى.، – دەپ حابارلايدى Tengrinews.kzءتىلشىسى.

بەيسەن قۇرانبەك پرەزيدەنتتەن رۋىنىڭ اتىن كيىمىنە، كولىگىنە جازىپ الاتىندار جايلى نە ويلايتىنىن سۇرادى. ەلباسى ءتىلشىنىڭ سۇراعىنا قايتارا سۇراق قويدى: “سەن ءوزىڭ قالاي ويلايسىڭ، ايتشى، كانە؟ ءوزىڭنىڭ ويىڭدى ايتشى ماعان”، – دەدى نازارباەۆ. وعان ءتىلشى “مەن بىلاي ويلايمىن. قازاق رۋعا بولىنبەيدى، قازاق رۋدان قۇرالادى. ياعني ول ءبىزدى قۇراستىرۋعا قىزمەت ەتەدى”، – دەپ جاۋاپ قاتتى سول كەزدە ءتىلشى. وسى ساتتە پرەزيدەنت ء“يا” دەپ، ونىڭ ويىنا قوسىلدى. سونىمەن قاتار، بەيسەن قۇرانبەك “الگىندەي قيسىق ارەكەتتەر قوعامداعى قيسىق اينا ءتارىزدى”، – دەدى.

“مەن مۇنى جاقتامايمىن، – دەپ قولداۋ ءبىلدىردى ءتىلشىنىڭ سۇراعىنا ەلباسى. – ءبىز ات توبەلىندەي قازاقپىز، ءبىز 80 ميلليون ەمەسپىز، تۇرىك سياقتى، 140 ميلليون ەمەسپىز ورىستار سياقتى، ميلليارد تا ەمەسپىز، ەۋروپانىڭ كوپ ەلىنەن ازبىز. ەگەر 11-12 ميلليونعا ارەڭ جەتكەن قازاقتى قىرىق رۋعا بولەتىن بولساق بىت-شىت بولامىز. رەسەيدىڭ تاريحىندا، ارحيۆىندە قازاقتى قالاي جاۋلاپ العانى، جاتىر ءبارى. كوپ تاريحشىلار بىلەدى، قازاقتى رۋعا ءبولىپ-جارىپ جەڭگەن بولاتىن. قازاق بىرىككەندە اڭىراقايدا ەڭ قاۋىپتى جاۋىنا سوققى بەرگەن. نەگە جەڭدى؟ بىرىككەندە جەڭدى. باسى بىرىككەندە. ول جەردە “سەن قاي جاقتانسىڭ” دەپ ايتقان جوق. ابىلايحاننىڭ جان-جاعىندا ءار جاقتىڭ باتىرلارى بولدى. ەگەر ءبىز مۇنداي ناۋقاسقا ىلىنەتىن بولساق، اناۋ قازىرگى ليۆياعا ۇقساپ بىت-شىت بولىپ كەتەمىز. تايپا دەيدى، “پلەمەنا” دەپ جاتىر عوي. “پلەمەنا” دەگەن ءبىزدىڭ رۋ بولىپ كەتسە نە بولادى سوندا، نە بولامىز؟ بىت-شىت بولىپ، كىم بولسا سونىڭ اۋزىندا كەتەمىز، قايتادان بودان بولامىز. ەل بولايىق دەسەك، بىرىگۋ كەرەك”، – دەدى نازارباەۆ.

سونىمەن قاتار، نازارباەۆ مىسالعا ۆەتنام ەلىن كەلتىردى. “كەزىندە ۆەتنامداردى الپاۋىت قۇراما شتاتتارى الا المادى قانشا سوعىسسا دا. بىرلىگى مىقتى، سودان كەيىن رۋحى كۇشتى ەل. ءبىز ەل بولامىز دەسەك، كەلەر ۇرپاقتىڭ جولىن اشامىز دەسەك، مۇنداي ناۋقاستان ايىرىلعىمىز كەلسە، اسىرەسە زيالى قاۋىم وكىلدەرى قولعا الۋى كەرەك”، – دەدى ەلباسى.

جاۋابىنىڭ سوڭىندا قر پرەزيدەنتى قازاق جاستارىنا كەڭەسىن ايتتى. ايتۋىنشا، ەڭ ناعىز جولداسىڭ، سۇيەنەتىن دوسىڭ، اعايىنىڭ – ەڭبەكتى بىرگە ىستەپ، قايناسىپ، قيىنشىلىق پەن قۋانىشتى بىرگە كورەتىن جانىڭداعى قىزمەتكەر دوسىڭ بولىپ شىعادى. “كىم بولسا – ول بولسىن. نەگىزى جوق بولسا، ونداي ادامداردان اۋلاق بولۋ كەرەك. مەن اعايىن-تۋعاننان الىس ءجۇر دەپ ايتپايمىن، قازاق بولعاننان كەيىن جەتى اتامىزدى بىلەمىز، اعايىن-تۋعانىمىزدى بىلەمىز، ولاردى سىيلايمىز، شۇيىركەلەسەمىز، توي-تومالاقتا دا كەزدەسەمىز، تۋىسقاندارىمىز انا دۇنيەگە كەتكەندە دە كەزدەسەمىز، شىلدەحانادا دا كەزدەسەمىز. بۇل بويىمىزعا سىڭگەن جاقسى قاسيەت. بىراق ودان ارى بارماۋ كەرەك. ابايدىڭ ء“بىرىڭدى قازاق، ءبىرىڭ دوس، كورمەسىڭ ىستىڭ ءبارى بوس”، – دەگەن ءسوزى بار. مەن ىلعي ايتىپ جۇرەمىن. ءار جەردە، ءار اۋىلدا وسى ءسوزدى جازىپ قويۋ كەرەك. ءبىز شىلبىر-تىزگىندى قولىمىزعا العان حالىقپىز، ءولىپ-ءوشىپ وسىعان جەتتىك. تاريحىمىزدا ەشۋاقىتتا مۇنداي زامان بولعان جوق. قازاق ءوزىن-ءوزى يگەرىپ، مىناداي كولەمدە، مىناداي شەكارادا تۇرعان جوق. (…) مەنىڭ ايتاتىنىم، ءبىزدى سىرتتان الاتىن جاۋ جوق. بىرلىگىمىز بولسا قازاق ەشكىمگە بوي بەرمەيدى. ءبىز سونداي ءور وسكەن حالىقپىز، نامىستى حالىقپىز، قولدان بەرمەيتىن، “ارىم جانىمنىڭ ساداعاسى” دەگەن حالىقپىز. سوندىقتان اتا-بابامىزدىڭ قالدىرعان سالت-ءداستۇرى مەن اماناتتى ساقتاۋ ءۇشىن ءبىز ءبىر بولۋىمىز كەرەك”، – دەي كەلە ەلباسى قىزمەت الۋ ءۇشىن كونكۋرستان ءوتۋ كەرەك ەكەنىن، ءبىلىمدى كورسەتۋ كەرەك ەكەنىن، جوعارىلاۋ ءۇشىن بارلىق ساتىدان ءوتۋ كەرەك ەكەنىن ايتىپ، كەڭەس بەردى. “مەريتوكراتيا دەگەن، مىسالى، اۋدان اكىمى بولۋ ءۇشىن ءبىرىنشى اۋىل اكىمى بولىپ الۋ كەرەك. وبلىس اكىمىنە جاقىنداۋ ءۇشىن قالا مەن اۋدان اكىمى بولۋ كەرەك. ەشكىم اعايىن-تۋعانمەن جۇرە المايدى. مىسالى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىن باسقارىپ وتىرعان جاپون عالىمىن ايتايىق، ونىڭ “بلات-سۆات” دەگەنى جوق. وندا 10 مىڭ بالا تاپسىرادى، ون مىڭنىڭ 500-ءى عانا بىلىمىمەن تۇسە الادى. وسىنداي بولاتىن بولساق، ءبىلىمىمىز وركەندەيدى. ناعىز ءبىلىمدى، قولىنان جۇمىس كەلەتىن ادامدار بيلىككە كەلەدى. بىزگە سول كەرەك”، – دەپ اياقتادى جاۋابىن ەلباسى.

Related Articles

  • “توڭكەرىس جاساۋعا ماشىقتانعاندار” كىم؟ قاڭتار قۇپياسى اشىلسا، سالدارى نە بولادى؟ دەپۋتاتپەن سۇحبات

    “توڭكەرىس جاساۋعا ماشىقتانعاندار” كىم؟ قاڭتار قۇپياسى اشىلسا، سالدارى نە بولادى؟ دەپۋتاتپەن سۇحبات

    نۇربەك ءتۇسىپحان قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، زاڭگەر ابزال قۇسپان ازاتتىققا سۇحبات بەرىپ وتىر. استانا، 26 قازان، 2023 جىل قاڭتاردى كىم ۇيىمداستىرعانىن بيلىك بىلە مە، بىلسە نەگە اشىق ايتپادى؟ پارلامەنتتە نەگە قاڭتار بويىنشا تاعى تىڭداۋ وتپەيدى؟ پرەزيدەنت توقاەۆ قاڭتار “توڭكەرىس جاساۋعا ابدەن ماشىقتانعان مامانداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن” ۇيىمداستىرىلدى دەدى. ولار كىمدەر؟ ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى ازاتتىق: ابزال مىرزا، ءسىز – قاڭتار وقيعاسىنا ءبىر تاراپتان ەمەس، جان-جاعىنان قاراۋعا مۇمكىندىك العان ادامسىز. ەڭ الدىمەن سول وقيعاعا تىكەلەي قاتىستىڭىز، جۇرتتى الاڭعا شىعۋعا شاقىردىڭىز. ودان كەيىن قاندى قىرعىندا قاماۋعا الىنعانداردى بوساتۋعا ات سالىسىپ، زاڭگەر رەتىندە دە ارالاستىڭىز. ودان بولەك ءماجىلىس دەپۋتاتى ەسەبىندە دە جاڭا ءبىر راكۋرستان قاراپ وتىرسىز. ايتىڭىزشى، جان-جاعىنان قاراعاندا قاڭتار وقيعاسىندا سىزگە

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • اباق انا جانە تاسبيكە انا

    اباق انا جانە تاسبيكە انا

    ءمامي بي جۇرتبايۇلىنىڭ شەجىرەسىندە ايتىلۋىنشا كەرەي ۇلىسىنىڭ ارعى تەگى – شەپ، سەپ، بايلاۋ، قويلاۋ، ەلدەي، كولدەي، يزەن، جۋسان سەكىلدى تايپالاردان تارالادى ەكەن. اتالعان تايپالاردىڭ ءبىرازى ەسكى تاريح بەتتەرىنەن كەزدەسسە، ەندى ءبىر ءبولىمى قازىرگە دەيىن كەرەي رۋىنداعى اتالاردىڭ ەسىمى رەتىندە اتالىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبىن ارعى تاريحتاعى اتالاردىڭ اتى وشپەسىن دەپ كەيىنگى ۇرپاقتارىنىڭ اتالار اتىن قايتا جاڭعىرتىپ قويعان داستۇرىنەن قاراۋ كەرەك. اباق اتاۋىنا كەلسەك، ارىدا كەرەي حانزادالارى مەن حانىشالارىنىڭ اراسىندا اباق، اباقبەردى، اباحان، اباقتاي، اباقاي، اباق بيكە سىندى ەسىمدەر بولعان. سول اتا-اپالارىنىڭ جولىن جالعاعان، توزىپ كەتكەن كەرەي ەلىنىڭ باسىن قوسىپ، وعان ءاز انا بولعان اباق ەسىمدى قاسيەتتى انا ومىردە بولعان ادام. قازاق تاريحىندا رۋ اتىنا اينالعان ءاز انالار از بولماعان. كورنەكتى جازۋشى،

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

  • تاريح عىلىمى قازىر ەزوتەريكالىق توپتاردىڭ  مەنشىگىندە

    تاريح عىلىمى قازىر ەزوتەريكالىق توپتاردىڭ  مەنشىگىندە

         شىعىستانۋشى-تاريحشى ءومىر تۇياقبايدىڭ بۇرىندا دا «قازاققا قانداي تاريح كەرەك؟ تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە جاسالعان تاريحي ميستيفيكاتسيالار حرونيكاسى» دەپ اتالاتىن ماقالاسىن  (22.05. 2025. Zhasalash.kz) وقىپ ەم. ريزا بولعام. جاقىندا ءو. تۇياقبايدىڭ «قازاقستاندا تاريحي بۇرمالاۋلار مەن ميفتەرگە توسقاۋىل قويۋدىڭ جولدارى» (02.10. 2025. Zhasalash.kz) اتتى تاعى ءبىر ماقالاسىمەن جانە تانىستىق. وتە وزەكتى ماسەلەنى كوتەرىپتى. تاريحتا ورىن الىپ جۇرگەن جاعىمسىز جايتتار تۋراسىندا وي تولعاپتى. جۋرناليستەردى، بلوگەرلەردى ايىپتاپتى. تاريحتان ارنايى كاسىبي دايىندىعى جوق، ءبارىن ءبۇلدىرىپ بولدى دەپ.  كەلەڭسىزدىكتى توقتاتۋدىڭ ناقتى جولدارىن ۇسىنىپتى. بۇعان دا كوڭىلىمىز بەك تولدى. ايتسە دە تاريحتى بۇرمالاۋعا، ءوز وتىرىكتەرىن ناسيحاتتاۋعا تەك جۋرناليستەر مەن بلوگەرلەر عانا ەمەس، «ارنايى كاسىبي دايىندىعى بار» «تاريحشىلاردىڭ» دا «زور ۇلەس» قوسىپ جاتقانىن بايانداپ، ايتىلعان پىكىردى ودان ءارى ءوربىتىپ، جالعاستىرايىق.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: