|  |  | 

Jañalıqtar Qazaq şejiresi

11-12 millionğa äreñ jetken qazaqtı qırıq ruğa bölsek, bıt-şıt bolamız – Nazarbaev

QR Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev memlekettiñ damuı üşin halıqtıñ birligi boluı kerek ekenin qadap ayttı., – dep habarlaydı Tengrinews.kztilşisi.

Beysen Qwranbek Prezidentten ruınıñ atın kiimine, köligine jazıp alatındar jaylı ne oylaytının swradı. Elbası tilşiniñ swrağına qaytara swraq qoydı: “Sen öziñ qalay oylaysıñ, aytşı, käne? Öziñniñ oyıñdı aytşı mağan”, – dedi Nazarbaev. Oğan tilşi “Men bılay oylaymın. Qazaq ruğa bölinbeydi, qazaq rudan qwraladı. YAğni ol bizdi qwrastıruğa qızmet etedi”, – dep jauap qattı sol kezde tilşi. Osı sätte Prezident “Iä” dep, onıñ oyına qosıldı. Sonımen qatar, Beysen Qwranbek “Älgindey qisıq äreketter qoğamdağı qisıq ayna tärizdi”, – dedi.

“Men mwnı jaqtamaymın, – dep qoldau bildirdi tilşiniñ swrağına elbası. – Biz at töbelindey qazaqpız, biz 80 million emespiz, türik siyaqtı, 140 million emespiz orıstar siyaqtı, milliard ta emespiz, europanıñ köp elinen azbız. Eger 11-12 millionğa äreñ jetken qazaqtı qırıq ruğa böletin bolsaq bıt-şıt bolamız. Reseydiñ tarihında, arhivinde qazaqtı qalay jaulap alğanı, jatır bäri. Köp tarihşılar biledi, qazaqtı ruğa bölip-jarıp jeñgen bolatın. Qazaq birikkende Añıraqayda eñ qauipti jauına soqqı bergen. Nege jeñdi? Birikkende jeñdi. Bası birikkende. Ol jerde “sen qay jaqtansıñ” dep aytqan joq. Abılayhannıñ jan-jağında är jaqtıñ batırları boldı. Eger biz mwnday nauqasqa ilinetin bolsaq, anau qazirgi Liviyağa wqsap bıt-şıt bolıp ketemiz. Taypa deydi, “plemena” dep jatır ğoy. “Plemena” degen bizdiñ ru bolıp ketse ne boladı sonda, ne bolamız? Bıt-şıt bolıp, kim bolsa sonıñ auzında ketemiz, qaytadan bodan bolamız. El bolayıq desek, birigu kerek”, – dedi Nazarbaev.

Sonımen qatar, Nazarbaev mısalğa V'etnam elin keltirdi. “Kezinde v'etnamdardı alpauıt qwrama ştattarı ala almadı qanşa soğıssa da. Birligi mıqtı, sodan keyin ruhı küşti el. Biz el bolamız desek, keler wrpaqtıñ jolın aşamız desek, mwnday nauqastan ayırılğımız kelse, äsirese ziyalı qauım ökilderi qolğa aluı kerek”, – dedi elbası.

Jauabınıñ soñında QR Prezidenti qazaq jastarına keñesin ayttı. Aytuınşa, eñ nağız joldasıñ, süyenetin dosıñ, ağayınıñ – eñbekti birge istep, qaynasıp, qiınşılıq pen quanıştı birge köretin janıñdağı qızmetker dosıñ bolıp şığadı. “Kim bolsa – ol bolsın. Negizi joq bolsa, onday adamdardan aulaq bolu kerek. Men ağayın-tuğannan alıs jür dep aytpaymın, qazaq bolğannan keyin jeti atamızdı bilemiz, ağayın-tuğanımızdı bilemiz, olardı sıylaymız, şüyirkelesemiz, toy-tomalaqta da kezdesemiz, tuısqandarımız ana düniege ketkende de kezdesemiz, şildehanada da kezdesemiz. Bwl boyımızğa siñgen jaqsı qasiet. Biraq odan arı barmau kerek. Abaydıñ “Biriñdi qazaq, biriñ dos, körmesiñ istiñ bäri bos”, – degen sözi bar. Men ılği aytıp jüremin. Är jerde, är auılda osı sözdi jazıp qoyu kerek. Biz şılbır-tizgindi qolımızğa alğan halıqpız, ölip-öşip osığan jettik. Tarihımızda eşuaqıtta mwnday zaman bolğan joq. Qazaq özin-özi igerip, mınaday kölemde, mınaday şekarada twrğan joq. (…) Meniñ aytatınım, bizdi sırttan alatın jau joq. Birligimiz bolsa qazaq eşkimge boy bermeydi. Biz sonday ör ösken halıqpız, namıstı halıqpız, qoldan bermeytin, “arım janımnıñ sadağası” degen halıqpız. Sondıqtan ata-babamızdıñ qaldırğan salt-dästüri men amanattı saqtau üşin biz bir boluımız kerek”, – dey kele elbası qızmet alu üşin konkurstan ötu kerek ekenin, bilimdi körsetu kerek ekenin, joğarılau üşin barlıq satıdan ötu kerek ekenin aytıp, keñes berdi. “Meritokratiya degen, mısalı, audan äkimi bolu üşin birinşi auıl äkimi bolıp alu kerek. Oblıs äkimine jaqındau üşin qala men audan äkimi bolu kerek. Eşkim ağayın-tuğanmen jüre almaydı. Mısalı Nazarbaev universitetin basqarıp otırğan japon ğalımın aytayıq, onıñ “blat-svat” degeni joq. Onda 10 mıñ bala tapsıradı, on mıñnıñ 500-i ğana bilimimen tüse aladı. Osınday bolatın bolsaq, bilimimiz örkendeydi. Nağız bilimdi, qolınan jwmıs keletin adamdar bilikke keledi. Bizge sol kerek”, – dep ayaqtadı jauabın elbası.

Related Articles

  • El qorğanı – Almat Sardar

    El qorğanı – Almat Sardar

    Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi.  «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı

  • Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

    Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

    Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.

  • Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin

  • Tek tilge baylanıstı…

    Tek tilge baylanıstı…

    Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,

  • “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

    “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

    “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: