№ 1/627  «10» ءساۋىر 2016 ج.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى

ن.ءا. نازارباەۆقا

كوشىرمەسى: قر پرەمەر-ءمينيسترى

ك.ق. ماسىموۆكە

قر سەناتىنىڭ سپيكەرى

ق.ك. توقاەۆقا

قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى

ب.س. ىزمۇحامەدوۆكە

بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەرگە، مينيسترلەرگە،

اگەنتتىكتەرگە، ۇلتتىق كومپانيالارعا،

قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىنا،

سەنات جانە ماسليحات دەپۋتاتتارىنا،

باق ، قازاقستان ازاماتتارىنا!

قۇرمەتتى  نۇرسۇلتان ءابىشۇلى!

وزىڭىزگە ءمالىم، «نۇروتان»، «اقجول»، «ازات»، بسدپ پارتيالارى، «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق، «قازەنەرجي» قاۋىمداستىعى، «اتامەكەن» ۇقپ، قازاقستان حالىقتارى اسسامبلەياسى، قر ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى، جازۋشىلار وداعى، حالىقارالىق ادام ينستيتۋتى (ينستيتۋت), قارجىگەرلەر، تاۋەلسىز كىسىپكەرلەر، رەكتورلار قاۋىمداستىعى ت.ب. قوعامدىق ۇيىمدار قۇرعان ۇيىمداستىرۋ القاسى مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىم رەتىندە ەلىمىزدە ادام كاپيتالى مەن مادەنيەتتى دامىتۋ، جاڭايندۋستريالدى قوعامعا ءوتۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋدا.

1992 جىلى بۇۇ قازاقستاندى وزىنە مۇشەلىككە قابىلداعاندا، وعان «اۆتوريتارلىق رەجيمدەگى ۇلتتىق مەملەكەت» دەپ انىقتاما بەرگەن. ۇلتتىق مەملەكەتتىڭ نەگىزگى بايلىعى ونىڭ ۇلتى ياعني ادامدارى جانە جەرى مەن جەراستى بايلىعى. جەراستى بايلىعىنىڭ 70%-دان استامى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ باسقارۋىنا 25-65 جىلعا بەرىلگەندىكتەن شەت تىلدەرىن مەڭگەرگەن ءبىلىمدى مامانداردىڭ نەگىزگى بولىگى ەلگە ەمەس، سول تۇك قىزمەت ەتۋدە.

قازاقستاندى يەسىز جەر دەپ تۇسىنگەن قىتايدىڭ سنپس ۇلتتىق كومپانياسى جۇمىسقا الاتىنداردىڭ مىندەتتى تۇردە قىتاي ءتىلىن ءبىلۋى كەرەكتىگى تۋرالى ەل كونستيتۋتسياسىنا كەرەعار بۇيرىق شىعاردى. ال، بۇل ەلدىڭ ەكىنشى ۇلتتىق كومپانياسى سينوپەك ءبىلىمدى ينجەنەر قازاقستان ازاماتىنا جالاقىنى باسقا ينجەنەرلەردەن بىرنەشە ەسە كەم تولەپ، ول ءوز قۇقىعىن قورعايمىن دەپ سوتقا جۇگىنگەندە، سوت قازاقستان ازاماتىنىڭ قۇقىعىن جەرگە تاپتاپ كونستيتۋتسياعا قارسى شەشىم شىعاردى.           جوعارىداعى كومپانيالاردىڭ وسىنداي كەلەڭسىز تىرلىكتەرىن قوعامدا قازاقستانعا جۇمىسقا ۋاقىتشا كەلگەن ەمەس، ەلدى وتارلاۋعا كەلگەندەردىڭ تىرلىكتەرى دەپ قابىلداۋدا.

بۇل كومپانيالار قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى دوستىق، ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن ەكى ەل اراسىنداعى شيرەك عاسىر بويى قالىپتاسقان تاتۋلاستىققا سىزات سالىپ، ەكى ەلدى الاستاتۋدا.

ەل مەن ونىڭ ازاماتتارىنىڭ مۇددەلەرىنە كەرەعار جوعارىداعى ىستە ەلدەگى اتقارۋشى، قۇقىق جانە سوت ورگاندارى ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. ەل تاۋەلسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن جانە ازاماتتاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا ءبىز سنپس جانە سينوپەك كومپانيالارىن قازاقستان زاڭدارىنا قايشى جۇمىس ىستەگەنى ءۇشىن ولار جۇمىس ىستەيتىن ەلدەردىڭ بارلىعىنىڭ ەلباسشىلارىنا بۇل كومپانيالارمەن جۇمىس ىستەۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتىپ، ولارعا حالىقارالىق سانكتسيا جاريالايتىنىمىزدى ەسكەرتەمىز. سونىمەن قاتار، ولار قازاقستانمەن اراداعى كونتراكتىنى بۇزاتىن بولسا، سول كەلىسىمشارتتاردى مەرزىمىنەن بۇرىن قىسقارتۋعا جۇمىستاناتىنىمىزدى ەسكەرتىپ، بۇل كومپانيالاردان ءساۋىر ايىنىڭ اياعىنا دەيىن جوعارىدا كورسەتىلگەندەر بويىنشا جازباشا انىقتاما بەرۋلەرىن تالاپ ەتەمىز. (حاتتىڭ جوعارىداعى ءماتىنى قىتاي ۇكىمەتى مەن كومپانيالارىنا جىبەرىلدى).

كەلەسى ماسەلە، — ول قازاق جەرىن شەتەلگە ساتۋ نەمەسە جالعا بەرۋ تۋرالى. جەر مەملەكەتتىڭ نەگىزى بولعاندىقتان ول جالپى ساتىلمايدى نەمەسە ءوز ازاماتتارىنان باسقالارعا  جالعا بەرىلمەيتىندىگى اكسيوما. ول تۋرالى بۇرىنعى جەر تۋرالى زاڭدا كورسەتىلگەن. حالىق جەردى ساتۋدى — ەلدى ساتۋ دەپ ءتۇسىنىپ سوڭعى كەزدە قاتتى تولقىپ، ءارتۇرلى ۇيىمدار قۇرىپ، ءبىزدىڭ دەرەك بويىنشا وبلىستاردا 50 مىڭنان استام قول جينالدى. ەگەر جەر ساتىلىپ، نە شەتەلگە جالعا بەرىلەتىن بولسا حالىق وعان قارسى كوتەرىلىسكە شىعۋعا دايىن ەكەنىن ەسكەرتۋدى ءوزىمىزدىڭ ازاماتتىق پارىزىمىز دەپ سانايمىز.ءبىز وسى ىسكە قاتتى الاڭداپ، ەل بولاشاعىن ويلاعاندىقتان بيلىك پەن قوعامدى ەسكەرتىپ وتىرمىز.

سەبەبى، مەملەكەتتىك ءتىل، جەر، ەل ماسەلەسىن بۇگىنگى بيلىككە سەنۋگە بولمايتىنىن ەل دە ءتۇسىندى. ەل بىرلىگى قوعامداعى كەلىسىم مەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن. ەندى، ونى جەر ساتىپ ارمەن قاراي ۋشىقتىرۋ، — ول، ليۆياداعى سياقتى بيلىكتىڭ باسىمەن دوپ ويناپ، مەملەكەتتەن ايرىلۋعا اكەلەدى. ەل مۇددەسىن ساتىپ، وتكەن قاراشادا وسىنداي زاڭ شىعارعان دەپۋتاتتار مەن سىبايلاس جەمقورلىققا بىلىققان شەنەۋنىكتەر ماسەلەنىڭ تاپ وسىنداي ۋشىعاتىنىن تۇسىنبەيدى، نە ولار ونى تۇسىنە المايتىن كەرەڭدەر نە سوقىرلار. ال، اراب ەلدەرى، قىرعىزستان، ۋكرايناداعى توڭكەرىستەردىڭ بولاتىنىن ەشبىر ارناۋلى ورگاندار ەسكەرتە الماعانى، ونداي جاعدايلار بولعانشا بىزدە دە رەسمي بيلىك سەنبەيتىنىن كورسەتەدى. ول حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسى سونشاما الىستاعانىنىڭ، ەل بيلىككە سەنبەيتىنىنىڭ، ال بيلىك ەلدىڭ جاعدايىن تۇسىنبەيتىنىڭ بەلگىسى.

ۋكرايناداعى سياقتى ەكونوميكانى وليگارحتار جانە شەتەلدىكتەر بيلەگەن قازاقستانداعى بيلىك قازىرگى ساياساتى، ەلدى، سول ەلدەگىدەي سىن ساعاتتا ىدىراۋعا دايىنداۋدا. قازاقستان ىشكى ساياساتىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋى قاجەت.

ادام قۇل بولۋ ءۇشىن، ۇلت بودان بولۋ ءۇشىن جارالمايدى. جەردى ساتىپ، ەلدى بوداندىققا يتەرمەلەيتىندەر بۇل ەلدەن كەتۋلەرى، نە كەتىرۋ كەرەك. ال، ەلدى توناعان ۇرى-قارىلار جەردىڭ استىنا كىرىپ كەتسە دە تابىلادى.

جوعارىداعىلاردى ەسكەرە كەلىپ، ۇكىمەت، قوعامدىق ۇيىمدارمەن بىرگە جەردى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى مەن شارۋا قوجالىقتارىنا ساتۋ نە جالعا بەرۋ، شەتەلگە جالعا بەرۋگە تيىم سالۋ تۋرالى سوڭعى زاڭعا ءتيىستى وزگەرىس ەنگىزىپ، پارلامەنتتەن سول وزگەرىستەردى ماۋسىم ايىندا قابىلداۋىن تالاپ ەتەمىز. ءبىز وسى حاتتى بارلىق باق ارقىلى تاراتىپ، ەلدەگى تولقۋدى باسۋعا ۋاقىتشا ىقپال جاساپ، نەگىزگى ماسەلەنى شەشۋدى ۇكىمەت پەن پارلامەنتەن تالاپ ەتەمىز. ەل تىنىشتىعى، ونىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلى!

قۇرمەتپەن،

ۇيىمداستىرۋ القاسى اتىنان:

اكىم جانۇزاق – حالىقارالىق ادام ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى، قر ۇلتتىق

جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ كورر.-مۇشەسى،

ەۋروپا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى;

سابدەن ورازالى – قازاقستان عالىمدار وداعىنىڭ توراعاسى، قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى،

قر ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى;

اۋەزوۆ مۇرات –  م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى قوردىڭ توراعاسى،

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى، عالىم;

ەلەۋسىزوۆ مەلس – قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق وداعى مەن كاسىپورىندارى «تابيعات» قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى;

تۇياقباي جارماحان – وسدپ «اقجولدىڭ» توراعاسى، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى;

احاناەۆ ا. — قر ونەر اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى، قر مەملەكەتتىك

سىيلىعىنىڭ يەگەرى،  قر ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەرى، الەم شەبەرى;

توقاشباەۆ مارات — «پرەزيدەنت جانە حالىق» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى،

قر پعا اكادەميگى، پروفەسسور;

عابجالەلوۆ حايرۋللا — «الاش» تاريحي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى، سوتسيولوگيا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، قر ونەر قايراتكەرى;

نۇرىپباەۆ ماقسات - «انتيگەپتيل» قوزعالىسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى;

جاكەەۆ عابيدەن – ع.م.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قوردىڭ توراعاسى;

اباعان مۇقتارحان – كەنەسارى حان قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى;

وشانبەكوۆ نۇرجان – قازاق ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى.

قازاقستان زيالىلارى مەن قوعامدىق ۇيىمدارى اتىنان: 

اۋعان سوعىسى ارداگەرلەر قاۋىمداستىعى;

قازاقستاننىڭ گەنەرالدار قاۋىمداستىعى;

قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعى;

قازاقستان كومپوزيتورلار وداعى ت.ب.، 12 رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىقتار مەن وداقتار قولدادى;

نۇرپەيسوۆ ءابدىجامىل – جازۋشى،  قسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;

قيراباەۆ سەرىك – فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، قر ۇعا اكادەميگى;

قايداروۆ ابۋعالي — فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، قر ۇعا اكادەميگى;

ايتباەۆ ومىرزاق — فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، قر ۇعا اكادەميگى،

حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ توراعاسى;

قالماتاەۆ مۇرات – گەنەرال-مايور، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى;

مىرزاحمەتوۆ مەكەمتاس – قر ۇعا اكادەميگى، قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;

وتەلباەۆ مۇحتارباي — فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور،

قۇا اكادەميگى، قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;

ەلەمەسوۆ كوپماعامبەت – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور،  اكادەميك;

ەلەشەۆ راحىمجان – اۋىل شارۋاشىلىق عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، اكادەميك;

عابباسوۆ سوۆەت-حان — مەديتسينا جانە پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، ماحامبەت سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، حالىقارالىق

م.نوسترادامۋس اتىنداعى اكادەميانىڭ اكادەميگى;

قابىشۇلى عابباس — جازۋشى، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى،

                                   قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى;

راقىشەۆ بايان – قر عالىمدار وداعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى، قر ۇعااكادەميگى،

قازۇتۋ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى;

ءجۇمادىلوۆ قابدەش – قازاقستان حالىق جازۋشىسى، قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;

يسابەكوۆ دۋلات — «مادەنيەت» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى، جازۋشى-دراماتۋرگ،

قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;

سماتاەۆ سوفى — جازۋشى، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ  لاۋرەاتى;

ەلۋباي سماعۇل — جازۋشى، پەن-كلۋبىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى;

ارالباي نۇعمان – بيول. عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، «جاراتىلىستانۋ

عىلىمدارى جانە ينوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار» عزي ديرەكتورى;

كاپەكوۆا گۋلنار – قازاقستان عالىمدار وداعىنىڭ الماتى وبلىسى بويىنشا  فيليالى ديرەكتورى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور;

نەسيپباەۆا كاليا – تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور;

بۋرباەۆا گاليا – عالىم، قوعام قايراتكەرى;

باتتالوۆا زاۋرەش – «قازاقستاندا پارلامەنتاريزمدى دامىتۋ قورى» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى;

قۇلكەنوۆ مەرەكە – جازۋشى، قوعام قايراتكەرى;

قويشىباەۆ بەيبىت- تاريح عىلىمىنىڭ كانديداتى،

«ادىلەت» تاريحي- اعارتۋ قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى;

سارسەنباي رىسبەك  — «جاس الاش» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى، قوعام قايراتكەرى;

باپي ەرمۇرات — «دات» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى، قوعام قايراتكەرى;

ايعاليۇلى ە. — «قازاقستان-زامان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى;

قالىباي  جارىلقاپ — «جۇلدىزدار وتباسى-اڭىز ادام» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى;

شىمشىقوۆ جانكەلدى  - استانا قالالىق «تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ» حدق

                                   ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى;

زەينۋللين امانجول — اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى،

«دالا» ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى;

قاناتباەۆ سەرىك — ۆەتەريناريا عىلىمىنىڭ دوكتورى;

تاجيەۆ قادىرباي – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، عىلىمي جەتەكشى;

امانجولوۆ قىدىرباي -اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنىڭ دوكتورى، عىلىمي جەتەكشى;

ايىپۇلى راحىم – بسدپ پرەزيديۋم مۇشەسى، قوعام قايراتكەرى;

قالىباي ماقسوت — قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەرەكشە ەڭبەگى سىڭىرگەن زەينەتكەر;

سەيدۋلاەۆا ايمان – ۇستاز، قوعام قايراتكەرى;

قوجابەرگەنوۆ وسەرباي – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى;

بابامۇرات داۋرەن —  «بولاشاق» جاستار قوزعالىسىنىڭ ليدەرى;

ەرعاليەۆا بارەتتا — قازاقستاننىڭ «دەموكراتيا جانە قۇقىق»

حالىقارالىق تاريحي-قۇقىق ورتالىعىنىڭ ءتورايىمى;

قوسانوۆ ءامىرجان –قوعام قايراتكەرى، تاۋەلسىز ساياساتكەر;
اليباەۆ اليك     — ەكونوميست، بسدپ پرەزيديۋم مۇشەسى;
كەنجەباي مىرزان – اقىن، قر مادەنيەت قايراتكەرى
تورەحانوۆ ەرنست -  جازۋشى، قوعام قايراتكەرى;
مۇقانعاليەۆ ەرمەك – عالىم، قوعام قايراتكەرى;

ماماي  جانبولات — جۋرناليست، قوعام قايراتكەرى;

قاپتاعاي ق. -  «حالىق دابىلى» قوزعالىسىنىڭ توراعاسى;

سادۋۇلى ب. «جەلتوقسان اقيقاتى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى;

ءازىمباي عالي - ساياساتتانۋشى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى;

مۇقانوۆ داۋرەن — اۋدارماشى، ادەبيەتتانۋشى;

كوشىم دوس -«ۇلت تاعدىرى» قوزعالىسىنىڭ توراعاسى;

نۇر-احمەت دوس -«ۇلت پاتريوتتارى»قوزعالىسىنىڭ توراعاسى;

تايجان مۇقتار —  بولاتحان تايجان اتىنداعى قوردىڭ پرەزيدەنتى;

بوتەەۆ مارات — «اللاجار-قولداۋ» قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى;

تالىمۇلى ك. - تالعار اۋداندىق مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى;

اشۋۇلى  ج. — قازاقستان ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعاندار قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى;

مۇحتاربەك س. — جۋرناليست، قوعام قايراتكەرى;

قانافيا نازاربەك — فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى;

ۋاتقان مارات — جۋرناليست;

قىستاۋباەۆ گەرويحان — قوعام قايراتكەرى;

اقجىگىت ومىرزاق- تاۋەلسىز جۋرناليست;

بەركىمباي ارداق – جورناليست، زەرتتەۋشى;

كارىپجان امانعازى — اقىن;

قۇتتى كەۋىمىلجاي — قوعام بەلسەندىسى;
مەرگەنباي ساعيدوللا — قوعام بەلسەندىسى;

توقاي بىرلىك – جۋرناليست;
ايتمىرزا قۇرمانعازى — جەلتوقسانشى

ۇلت پورتالى