|  | 

ادەبي الەم

مەن دە جۇرگەن ءبىر ارمان

                   

اقىن، جۋرناليست، كورنەكتى پەداگوگ ونەر حاميتۇلى شۋداباي نەمەرەسى 1961 جىلى 7ناۋرىزدا، قحر سانجى دۇڭگەن اۆتونوميالى وبىلىسى فۋكاڭ قالاسىنا قاراستى بوعدا بويىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1982 جىلى موري اۋدانىندا پەداگوگيكالى تەحنيكومدى، 2000 جىلى شىنجاڭ ۋنيۆەرسيتەتى فيلولوگيا فوكۋلتەتىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعى بويىنشا تامامداعان..

ونەر حاميتۇلىنىڭ «جاۋىنگەر جاۋابى»، «تۇرتىنشەك قوزى»، «بوعدانىڭ اقشا بۇلتتارى-اي»، «مىسىرعا ۇشىپ بارامىن»، «ەڭبەكشىلەر»، «ارالار مەن بالالار»، «جىل تولعاۋى>> قاتارلى 100 دەن اسا ولەڭ-تولعاۋلارى ءتۇرلى باسىلىمداردا جارىق كورگەن. «بوعدا دا قاراگەر»، «ساباقتاستار»، «كورىپ قايت بوعدا كولدى» قاتارلى ون شاقتى ءان تەكىستەرى راديو-تەلە ارنالاردا ورىندالۋدا. «ەمىلەمىزدەگى ەكى ماسەلە» قاتارلى وچەرىك، پۋبىليستيكالىق، ەتنوگروافيالىق ماقالالارى جوعارى ماراپاتقا يە بولعان. اقىننىڭ «بوعدانىڭ اقشا بۇلىتتارى-اي» اتتى ولەڭدەر جيناعى جارىق كوردى .الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندە «ۇستاز ۇلاعاتى» اتتى عىلمي ماقالالار جيناعى دا باسپادان شىعۋ الدىندا تۇر.

ونەر حامي ۇلى شينجياڭ سانجى وبىلىستىق جازۋشىلار بىرلەستىگىنىڭ، وبىلىستىق فولكولارشىلار قوعامىنىڭ مۇشەسى.

 

                      

 

 

قارا قىزسىڭ…

قارا قىزسىڭ قارا تاۋدا ەرجەتكەن،

قارالىعىڭ، دارالىعىڭ سول تاۋدان.

بۇگىن مىنە اق بەسىكتى تەربەتكەن،

دانا قىزسىڭ ىزدەپ تاپپاس باۋ-باقتان.

 

التىن ايىڭ تۋىپ شىققان وڭىڭنان،

التىباقان اياسىندا تەربەتكەن.

كۇنىڭ شىعىپ كۇلىم قاقسا سولىڭنان،

نۇر ءجۇزىڭدى ايمالاۋمەن جەل وپكەن.

 

قارالىعىڭ تىم ەرەكشە تاۋ تۇرقى،

ءون- بويىڭا گۇل  بايشەشەك وربىگەن.

اسەمدىگىڭ باۋراپ بارادى سولعۇرلى،

تاۋ ۇلىنىڭ تالعامىنان كورىنگەن.

 

تاۋ قانداي دەپ جاسىرىنا قارايسىڭ،

جۋسان ءيسى، جۇپار ءيسى اڭقىعان.

تاۋ ۇلىنا ءبىر قۇپيا ارنار شىن،

اقىنسىڭ با؟  جان سەزىمى بالقىر ءان.

 

قارا قىزسىڭ، تۇلعاڭ ەرەك ەڭسەلى،

جىگەرىڭە سەزىم سىرىن بالايتىن.

جانعا جاقىن تارتىپ جۇرەم مەن سەنى،

قورۋشىداي باۋ-باعىنا قارايتىن.

 

قارا شاشىڭ، قارا كوزىڭ، قاستارىڭ،

بويىڭ كەرىم،  بەينەڭ بولەك بەرىلگەن.

مەن-مەندەردى تالاي مارتە جاسقادىڭ،

وزىنشە بوپ، ويسىز عانا كەرىلگەن.

 

تاۋ سامالى وپكەن بەتىن شىنىمەن،

تاۋ قىزىنىڭ تازا دەمى سەزىنەر،

بىرگە جاساپ، تاۋدىڭ اسىل سىرىمەن،

ءبىر كۇن تۋار سول ارۋعا كەزىگەر!!!

 

    قىزىل تاستىڭ سول قىزى

 

توبىلعى ءتۇس قىزىل تاستىڭ قىناسى،

الا بۇلتتاي كورىنەدى ارىدان.

قىزىل تۇسكە بويالعانداي سىرعاسى…

شولپىسى دا سىڭعىرلايدى سالىپ ءان.

 

تۋعان جەردىڭ قىزىل تاسى  كورىنگەن،

ىستىق ماعان، ورمەلەگەن قاسقا جول.

قىل تۇستەس تالداپ شاشى ورىلگەن،

قىزىل تاستىڭ قىزدارىن-اي، باسقا ول.

 

قىزىل تاستى قىزىل الاۋ وپكەنى،

جۇرەگىمدى جىلتىپ مەنىڭ جۇرەدى.

كوز الدىمنان كەتەي قىزىل بوكتەرى،

قىزعالداعى تەك كوكتەمدە تۇلەيدى.

 

بالالىعى قىزىل تاستا قالعاندى،

قىراتتى اسىپ، ويپاڭ جەردە جۇگىرگەن.

ءتورت ماۋسىمى تىزبەكتەتىپ ارماندى،

بالالىقتى ءبىر وزىنە سىمىرگەن.

 

قىزىل تاسقا جىر ارنادىم، تابىندىم،

قىز عۇمىرىن بايلاپ كەتكەن ەلەس قىپ.

ءبىزدى دە تەز ەسەتكىزگەن، ساعىم مۇڭ،

ءمىن وتىرمىن ەسكە الىپ، كەڭەس قىپ.

 

ۇيقىدان ويان

تاڭداردىڭ سالعان تالكەگى،

مەڭ-زەڭدىك اكەپ بويىڭا.

قيالداپ جاتىپ ءار نەنى،

قاناعات تولار ويىڭا.

 

مەڭ-زەڭ عىپ قيال مەڭدەتكەن،

جورىعىش تۇسكە نالىعان.

ۇيقىلى-وياۋ تەربەتكەن،

قۇر بەسىك ۇستاپ جالىنان.

 

ءتىرى نە ءولى سەكىلدى،

ۇيقىلى،وياۋ جاتقانىڭ

ءبىر ءىستىڭ بولماي بەكىمى،

اۋىرە قيال باتقانىڭ.

 

ەڭبەكپەن ەرتە ويانباي،

ماسىلدىق باسقان، كۇڭ تىرلىك،

قىزىعىڭ قالار تويلانباي،

ويلانشى، ويلان ءبىر سۇمدىق.

 

كۇن مەنەن ءتۇننىڭ پارقىن ءبىل،

قاراڭعى، جارىق ەكى الەم.

نەسىبە توگەر التىن نۇر،

تۇسىنەر دەمە ەل ارەڭ.

 

كۇن ەڭكەيىپ بارا ما؟

 

 

تاڭدارىم قانداي تاماشا،

ماناۋراپ بارىپ اتقاندا،

ويىنعا شىققان بالاشا،

قىزىققا سولاي باتقاندا.

 

تاڭەرتەڭ تاڭىم كۇندەلىك،

ومىرگە كوكتەم سيلاعان.

جاساماي ەشپىر پەندەلىك،

رىزدىق سولاي جينالعان.

 

سولاي دا سولاي كۇن شىعار،

شىعادى،تاعى باتادى.

سەكۋنت تىقىل ءۇن شىقتى،

ءومىرىڭ سولاي قالادى.

 

كۇن ەڭكەىپ بارادى،

ۋاقىت كىمگە توقتايدى،

قاريا كۇن ساپ قارادى،

كۇن ەڭكەيدى، جوقتايدى.

 

انا، تۋعان كۇنىم

 

وتىرمىن وڭاشادا ولەڭ جازىپ،

جارتى عاسىر بولىپتى «شىر» ەتكەنگە.

اكەم بايعۇس  جۇرەتىن ەلەڭ قاعىپ،

مەنىڭ جانىم  جاڭا ءبىر جىر وپكەن دە.

 

كوكتەم، مەنىڭ  ومىرگە كەلگەن ايىم،

جۇرتقا تاستاپ قالجاتەر انام كەتكەن.

ەسكە ءتۇسىپ اۋىلعا كەلگەن سايىن،

ءبىر كەرەمەت تويلاۋدى ارمان ەتكەم.

 

اقتالدى ما تولعاعىڭ تىم بولەكشە،

اسىل انا، مەن سەنى  ارداقتايمىن،

الپەشتەدىڭ، ءوسىردىڭ جىر تورەشە،

تولىقسىتىپ تولتىردى، الدان ايىم.

 

سيلايمىن مەن ءوزىڭدى، تىرلىگىمدە،

كوپ بولىپ وتە بەرسىن كورەر كۇنىڭ.

بالالى بولعان جاقسى،ءبىلدى بالاڭ،

وزىڭە سيلىق ولەڭ بەرەر مۇنىم!!!

kerey.kz

 

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: