|  | 

ادەبي الەم

مەن دە جۇرگەن ءبىر ارمان

                   

اقىن، جۋرناليست، كورنەكتى پەداگوگ ونەر حاميتۇلى شۋداباي نەمەرەسى 1961 جىلى 7ناۋرىزدا، قحر سانجى دۇڭگەن اۆتونوميالى وبىلىسى فۋكاڭ قالاسىنا قاراستى بوعدا بويىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1982 جىلى موري اۋدانىندا پەداگوگيكالى تەحنيكومدى، 2000 جىلى شىنجاڭ ۋنيۆەرسيتەتى فيلولوگيا فوكۋلتەتىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعى بويىنشا تامامداعان..

ونەر حاميتۇلىنىڭ «جاۋىنگەر جاۋابى»، «تۇرتىنشەك قوزى»، «بوعدانىڭ اقشا بۇلتتارى-اي»، «مىسىرعا ۇشىپ بارامىن»، «ەڭبەكشىلەر»، «ارالار مەن بالالار»، «جىل تولعاۋى>> قاتارلى 100 دەن اسا ولەڭ-تولعاۋلارى ءتۇرلى باسىلىمداردا جارىق كورگەن. «بوعدا دا قاراگەر»، «ساباقتاستار»، «كورىپ قايت بوعدا كولدى» قاتارلى ون شاقتى ءان تەكىستەرى راديو-تەلە ارنالاردا ورىندالۋدا. «ەمىلەمىزدەگى ەكى ماسەلە» قاتارلى وچەرىك، پۋبىليستيكالىق، ەتنوگروافيالىق ماقالالارى جوعارى ماراپاتقا يە بولعان. اقىننىڭ «بوعدانىڭ اقشا بۇلىتتارى-اي» اتتى ولەڭدەر جيناعى جارىق كوردى .الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندە «ۇستاز ۇلاعاتى» اتتى عىلمي ماقالالار جيناعى دا باسپادان شىعۋ الدىندا تۇر.

ونەر حامي ۇلى شينجياڭ سانجى وبىلىستىق جازۋشىلار بىرلەستىگىنىڭ، وبىلىستىق فولكولارشىلار قوعامىنىڭ مۇشەسى.

 

                      

 

 

قارا قىزسىڭ…

قارا قىزسىڭ قارا تاۋدا ەرجەتكەن،

قارالىعىڭ، دارالىعىڭ سول تاۋدان.

بۇگىن مىنە اق بەسىكتى تەربەتكەن،

دانا قىزسىڭ ىزدەپ تاپپاس باۋ-باقتان.

 

التىن ايىڭ تۋىپ شىققان وڭىڭنان،

التىباقان اياسىندا تەربەتكەن.

كۇنىڭ شىعىپ كۇلىم قاقسا سولىڭنان،

نۇر ءجۇزىڭدى ايمالاۋمەن جەل وپكەن.

 

قارالىعىڭ تىم ەرەكشە تاۋ تۇرقى،

ءون- بويىڭا گۇل  بايشەشەك وربىگەن.

اسەمدىگىڭ باۋراپ بارادى سولعۇرلى،

تاۋ ۇلىنىڭ تالعامىنان كورىنگەن.

 

تاۋ قانداي دەپ جاسىرىنا قارايسىڭ،

جۋسان ءيسى، جۇپار ءيسى اڭقىعان.

تاۋ ۇلىنا ءبىر قۇپيا ارنار شىن،

اقىنسىڭ با؟  جان سەزىمى بالقىر ءان.

 

قارا قىزسىڭ، تۇلعاڭ ەرەك ەڭسەلى،

جىگەرىڭە سەزىم سىرىن بالايتىن.

جانعا جاقىن تارتىپ جۇرەم مەن سەنى،

قورۋشىداي باۋ-باعىنا قارايتىن.

 

قارا شاشىڭ، قارا كوزىڭ، قاستارىڭ،

بويىڭ كەرىم،  بەينەڭ بولەك بەرىلگەن.

مەن-مەندەردى تالاي مارتە جاسقادىڭ،

وزىنشە بوپ، ويسىز عانا كەرىلگەن.

 

تاۋ سامالى وپكەن بەتىن شىنىمەن،

تاۋ قىزىنىڭ تازا دەمى سەزىنەر،

بىرگە جاساپ، تاۋدىڭ اسىل سىرىمەن،

ءبىر كۇن تۋار سول ارۋعا كەزىگەر!!!

 

    قىزىل تاستىڭ سول قىزى

 

توبىلعى ءتۇس قىزىل تاستىڭ قىناسى،

الا بۇلتتاي كورىنەدى ارىدان.

قىزىل تۇسكە بويالعانداي سىرعاسى…

شولپىسى دا سىڭعىرلايدى سالىپ ءان.

 

تۋعان جەردىڭ قىزىل تاسى  كورىنگەن،

ىستىق ماعان، ورمەلەگەن قاسقا جول.

قىل تۇستەس تالداپ شاشى ورىلگەن،

قىزىل تاستىڭ قىزدارىن-اي، باسقا ول.

 

قىزىل تاستى قىزىل الاۋ وپكەنى،

جۇرەگىمدى جىلتىپ مەنىڭ جۇرەدى.

كوز الدىمنان كەتەي قىزىل بوكتەرى،

قىزعالداعى تەك كوكتەمدە تۇلەيدى.

 

بالالىعى قىزىل تاستا قالعاندى،

قىراتتى اسىپ، ويپاڭ جەردە جۇگىرگەن.

ءتورت ماۋسىمى تىزبەكتەتىپ ارماندى،

بالالىقتى ءبىر وزىنە سىمىرگەن.

 

قىزىل تاسقا جىر ارنادىم، تابىندىم،

قىز عۇمىرىن بايلاپ كەتكەن ەلەس قىپ.

ءبىزدى دە تەز ەسەتكىزگەن، ساعىم مۇڭ،

ءمىن وتىرمىن ەسكە الىپ، كەڭەس قىپ.

 

ۇيقىدان ويان

تاڭداردىڭ سالعان تالكەگى،

مەڭ-زەڭدىك اكەپ بويىڭا.

قيالداپ جاتىپ ءار نەنى،

قاناعات تولار ويىڭا.

 

مەڭ-زەڭ عىپ قيال مەڭدەتكەن،

جورىعىش تۇسكە نالىعان.

ۇيقىلى-وياۋ تەربەتكەن،

قۇر بەسىك ۇستاپ جالىنان.

 

ءتىرى نە ءولى سەكىلدى،

ۇيقىلى،وياۋ جاتقانىڭ

ءبىر ءىستىڭ بولماي بەكىمى،

اۋىرە قيال باتقانىڭ.

 

ەڭبەكپەن ەرتە ويانباي،

ماسىلدىق باسقان، كۇڭ تىرلىك،

قىزىعىڭ قالار تويلانباي،

ويلانشى، ويلان ءبىر سۇمدىق.

 

كۇن مەنەن ءتۇننىڭ پارقىن ءبىل،

قاراڭعى، جارىق ەكى الەم.

نەسىبە توگەر التىن نۇر،

تۇسىنەر دەمە ەل ارەڭ.

 

كۇن ەڭكەيىپ بارا ما؟

 

 

تاڭدارىم قانداي تاماشا،

ماناۋراپ بارىپ اتقاندا،

ويىنعا شىققان بالاشا،

قىزىققا سولاي باتقاندا.

 

تاڭەرتەڭ تاڭىم كۇندەلىك،

ومىرگە كوكتەم سيلاعان.

جاساماي ەشپىر پەندەلىك،

رىزدىق سولاي جينالعان.

 

سولاي دا سولاي كۇن شىعار،

شىعادى،تاعى باتادى.

سەكۋنت تىقىل ءۇن شىقتى،

ءومىرىڭ سولاي قالادى.

 

كۇن ەڭكەىپ بارادى،

ۋاقىت كىمگە توقتايدى،

قاريا كۇن ساپ قارادى،

كۇن ەڭكەيدى، جوقتايدى.

 

انا، تۋعان كۇنىم

 

وتىرمىن وڭاشادا ولەڭ جازىپ،

جارتى عاسىر بولىپتى «شىر» ەتكەنگە.

اكەم بايعۇس  جۇرەتىن ەلەڭ قاعىپ،

مەنىڭ جانىم  جاڭا ءبىر جىر وپكەن دە.

 

كوكتەم، مەنىڭ  ومىرگە كەلگەن ايىم،

جۇرتقا تاستاپ قالجاتەر انام كەتكەن.

ەسكە ءتۇسىپ اۋىلعا كەلگەن سايىن،

ءبىر كەرەمەت تويلاۋدى ارمان ەتكەم.

 

اقتالدى ما تولعاعىڭ تىم بولەكشە،

اسىل انا، مەن سەنى  ارداقتايمىن،

الپەشتەدىڭ، ءوسىردىڭ جىر تورەشە،

تولىقسىتىپ تولتىردى، الدان ايىم.

 

سيلايمىن مەن ءوزىڭدى، تىرلىگىمدە،

كوپ بولىپ وتە بەرسىن كورەر كۇنىڭ.

بالالى بولعان جاقسى،ءبىلدى بالاڭ،

وزىڭە سيلىق ولەڭ بەرەر مۇنىم!!!

kerey.kz

 

Related Articles

  • اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

  • «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مادەنيەت كوميتەتىنە قاراستى ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ تاپسىرىسىمەن «JBF company» كومپانياسى سەمەي قالاسىندا، شىڭعىستاۋ وڭىرىندە، الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىندا  «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى بەينەفيلم تۇسىرۋدە. دەرەكتى فيلم ابايدىڭ 1909 جىلى سانكت پەتەربۋرگتەگى يليا بوراگانسكي باسپاسىندا باسىلعان العاشقى شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋىنە ارنالادى. ۇلى اباي مۇراسىنىڭ قاعاز بەتىنە تاڭبالانۋ تاريحىن باياندايدى. قازىرگى ادامدار بۇرىنعى ۋاقىتتىڭ، اباي زامانىنىڭ ناقتى، دەرەكتى بەينەسىن، سول كەزدەگى ادامداردىڭ الپەتىن، كيىم ۇلگىسىن كوز الدارىنا ەلەستەتۋى قيىن. كوپشىلىكتىڭ ول ۋاقىت تۋرالى تۇسىنىگى تەاتر مەن كينوفيلمدەردەگى بۋتافورلىق كيىمدەر مەن زاتتار ارقىلى قالىپتاسقان. الايدا اباي ۋاقىتىنداعى قازاق تىرشىلىگى، قازاقتاردىڭ بەت-الپەتى، كيىم كيىسى، ءۇي – جايى، بۇيىمدارى تاڭبالانعان مىڭداعان فوتوسۋرەتتەر ساقتالعان. بۇلار رەسەي، تۇركيا، ۇلىبريتانيا

  • شوقان ۋاليحانۇلى دەگەن ەكەن..

    شوقان ۋاليحانۇلى دەگەن ەكەن..

    ەل اۋزىندا قازاق وقىمىستىلارى ايتتى دەگەن سوزدەر از ەمەس. بەلگىلى عالىم، ەتنوگراف ا. سەيدىمبەك قۇراستىرعان تاريحي تۇلعا، اسقان وقىمىستى شوقان بابامىزدىڭ تاپقىر سوزدەرىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز. * * * ومبىعا وقۋعا جۇرەر الدىندا بالا شوقان اكەسىنىڭ ەل ءىشى ماسەلەسىن شەشۋدەگى كەيبىر وكتەم، وجار قىلىقتارىنا كوڭىلى تولماي، «وقۋعا بارمايمىن» دەپ قيعىلىق سالسا كەرەك. تىپتەن كونبەي بارا جاتقان بالاسىن قاتال شىڭعىس جاردەمشى جىگىتتەرىنە بايلاتىپ الماققا ىڭعايلانىپ: «شىقپاسا كوتەرىپ اكەلىڭدەر، ارباعا تاڭىپ الامىز!» − دەيدى. سوندا دارمەنى تاۋسىلعان شوقان اكەسىنە: «بايلاتپا! ابىلاي تۇقىمىنان بايلانعاندار مەن ايدالعاندار جەتەرلىك بولعان!» − دەپ ءتىل قاتادى. بالا دا بولسا اقيقات ءسوزدى ايتىپ تۇرعان بالاسىنان توسىلعان اكە دەرەۋ شوقاندى بوساتتىرىپ جىبەرەدى. * * * پەتەربۋرگتە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ءبىر

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: