|  |  | 

كوز قاراس ساياسات

باتىستاعى بەيساياسي وليمپيادا تۋرالى ءبىر ءسوز

Danyar Eleusin

وليمپيادا كەزىندە سپورتشىلارىمىز جەڭگەن سايىن “بۇل – بۇكىل ەلدىڭ جەڭىسى” دەپ ءدۇر-ءدۇر ەتۋ نەگىزىنەن سپورتتى ساياسيلاندىرىپ، مەملەكەت قاراۋىنا العان رەسەي مەن قىتاي باستاعان پوست-سوۆەتتىك جانە سوتسياليستىك ەلدەرگە عانا ءتان بە دەپ قالام. كۇنىنە التىندى ۋىستاپ الىپ جاتقان باتىس ەلدەرىندە قانداي دا ءبىر جەڭىس ەڭ اۋەلى سول ءبىر جەكە سپورتشىنىڭ ماڭداي تەرىنىڭ ناتيجەسى رەتىندە قابىلدانادى. ول جەڭىس تۇتاس مەملەكەتتىڭ “ۇستەم” ەكەنىن، حالقىنىڭ “ساپالى” ەكەنىن، بيلىگىنىڭ “ەرەكشە قامقور” ەكەنىن كورسەتپەيدى. ەل ىشىنەن شىققان جەكە ءبىر چەمپيوننىڭ جىگەرلى، قاجىرلى، قايراتتى، تالانتتى ءھام ەڭبەكقور ادام ەكەنىن كورسەتەدى. سول سەبەپتى ۇلىبريتانيا مەن گەرمانيا سپورتشىسى، يا كومانداسى فينالدا كەزدەسىپ قالسا، جانكۇيەرلەر ەڭ اۋەلى ەكى كۇش يەسىنىڭ نەمەسە ەكى ۇجىمنىڭ باسەكەسىن باقىلايدى. سپورتشىلار دا، ولاردىڭ قولداۋشىلارى دا وتكەن تاريحتا ۇلىبريتانيا مەن گەرمانيانىڭ اراسىندا بولعان قيساپسىز قىرعىن، نەبىر سوعىستى جادىندا قايتا جاڭعىرتىپ، ءبىر-بىرىنە كەكتەنە قاراپ، كەمسىتە سويلەپ، “جامان نەمىستەن جەڭىلدىك-اۋ”، يا بولماسا ء“تالپىش اعىلشىننىڭ استىنا ءتۇسىپ قور بولدىق-اۋ”، “باسقانى جەڭۋ ءبىر بولەك تە، اعىلشىندى تۇقىرتۋ ءبىر بولەك قوي، شىركىن!” دەپ كىجىنبەيدى:) جەڭگەن جاق تا، جەڭىلگەن جاق تا جەكپە-جەك، جارىس، يا ماتچتان سوڭ ءتوس قاعىستىرىپ، “كۇش اتاسىن تانىماس” دەگەن – وسى” دەپ جىلى جىميىسىپ تارايدى.

باتىس ەلدەرىندە وليمپيادا قۇراماسىن مەملەكەت ەمەس، حالىق قارجىلاندىرادى. مىسالى، وليمپيادا جاقىنداعان كەزدە اقش-تىڭ بانكتەرى بارلىق كليەنتتەرىنە ارنايى حات جىبەرەدى. سونىڭ بىرنەشەۋىن ءوز كوزىممەن كوردىم. قىسقاشا بايانداسام، بىلاي دەپ جازىلعان: “قۇرمەتتى پالەنشە! الداعى وليمپيادا كەزىندە ۇلتتىق قۇرامامىزداعى سپورتشىلارىمىزدىڭ ماڭدايى جارقىراپ ءجۇرۋى ءۇشىن، سپورتتىق فورماسى ەرەكشە ادەمى بولىپ تىگىلۋى ءۇشىن، جاتىن ورىندارى جايلىراق، اس-سۋلارى قۇنارلىراق، قۇرال-جابدىقتارى تولىعىراق بولۋى ءۇشىن قايىرىمدىلىق قولىن سوزساڭىز. جوسپارىمىز – 1 دوللاردان جيناۋ. ەگەر 2 دوللارىڭىزدى قيساڭىز – قۇبا-قۇپ. قۇرمەتپەن، بانكىڭىز”. سول سەبەپتى دە ميلليونداعان امەريكالىقتىڭ قارجىسىمەن جارىسقا اتتانعان وليمپيادا قۇراماسى شىنايى “حالىق كومانداسى” بولىپ قابىلدانادى. وليمپيادا جەڭىمپازدارىنا ۇلىبريتانيا ۇكىمەتى كوك تيىن تولەمەيدى. ويتكەنى چەمپيوندار ەلگە ورالعاسىن ولارعا ەركىن نارىق زاڭدارىمەن ءىس قىلاتىن جەرگىلىكتى نەبىر بيزنەس كومپانيالار مەن برەندتەر تاۋارىن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن “جارنامامىزعا تۇسسەڭىز” دەپ جاتا كەپ جابىسادى. كەيبىر اتاعى شىققان جۇلدەگەرلەر ءتيىمدى كونتراكتىلەر ارقىلى ميلليونداپ تا پايدا تابادى. بىلايشا ايتقاندا، اينالىپ كەلگەندە تاعى سول قاراپايىم تۇتىنۋشىلاردىڭ – حالىقتىڭ ارقاسىندا ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن، بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورەدى. سوندىقتان بيلىككە جالتاقتامايدى، پرەزيدەنتكە العىس ايتپايدى، ۇكىمەتتىڭ پيار اكتسيالارىنا پىسقىرىپ تا قارامايدى.

باتىس ەلدەرىندە وليمپيادا قۇراماسىنا ءىلىنۋ ءۇشىن جەكە-جەكە اۋەسقوي سپورت كلۋبتارىنىڭ اراسىندا ءادىل باسەكە وتەدى. وليمپياداعا كىم باراتىنىن قۇرامانىڭ باس باپكەرى شەشپەيدى، باسەكە شەشەدى. سول سەبەپتى كەيبىر جارىس تۇرلەرى بويىنشا ءبىر ەلدەن بىرنەشە سپورتشى جولداما الىپ، قاتار قاتىسىپ جاتادى. بۇنىڭ ءبىر جاقسىسى – جانكۇيەرلەر اراسىندا “تۇگەنشە مىقتىراق ەدى، باس باپكەر ءوز كانديداتىنا بۇرا تارتىپ، قۇراماعا الماي قويدى” دەگەن اڭگىمە تۋمايدى.

وسىنداعى فرەندتەرىمنىڭ قاپەرىندە ءجۇرسىن دەپ ەسكەرتىپ جاتقانىم.

عالىم بوقاشتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ارما الەۋمەت! 31 مامىر ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى. وسىعان بايلانىستى ىرگەلەس ەلدەردە سونىڭ ىشىندە شىعىس تۇركىستان وڭىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك ءھام مادەني تاريحىن تانىپ ءبىلىپ جۇرگەنىمىز ارتىق بولماس. الدىمەن سۋرەتتەرگە تۇسىنىكتەمە: ءبىرىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسىندە 1934-44 جىلدارى ولكە گۋبەرناتورى بولعان شەن شيتسايدىڭ (盛世才) بەينەسى. ەكىنشى سۋرەت: تايۆان تايپەيدەگى شەن شيتسايدىڭ مازارى. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارعانداعى ەستەلىك. ول تۋرالى ەستەلىكتى كەيىن وقيسىزدار. ءۇشىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسى قۇمىل ايماعىنىڭ ايماق گۋبەرناتورى بولعان جولبارىس بەگ-ءتىڭ مازارى. تايۆان تايپەي قالاسىنداعى مۇسىلماندار زيراتىندا جەرلەنگەن. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارىپ قايتتىم. ءتورتىنشى سۋرەت: 1944 جىلى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسشىلەرى قۇلجا قالاسىن ازات قىلعان سوڭ قالا

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: