9 اي بويى قارجى پوليتسياسى، پروكۋراتۋرا جانە سوتتار ماتاەۆتاردىڭ جۋرنا­ليستiك وتباسىنا بۇرىن-سوڭدى بولماعان قىسىم جاساپ كەلەدi.

2016 جىلدىڭ 13 قاڭتارىندا بiر مەزەتتە بيلiك ورىندارى تاراپىنان قۋعىنداۋ باستالدى. الدىمەن بiز­دi 300 ميلليون تەڭگە كولە­مiندە بيۋدجەت قارجىسىن جىمقىردىڭدار دەپ ايىپتادى. كەيiن بۇل سان 450 ملن تەڭگەگە جەتتi. سوسىن 1,5 ملرد تەڭگە شاماسىندا تابىس تاپتى-مىس دەگەن جەلەۋمەن 680 ميلليون تەڭگەگە ءوسiردi.

1996 جىلدان 2016 جىلعا دەيiن ۇلتتىق ءباسپاسوز كلۋبى بiر تيىن دا المادى. سiزدەر قارجىنىڭ ءبارi قازىناشىلىق كوميتەتi ارقىلى اۋدارىلاتىنىن جاقسى بiلەسiزدەر. بۇل تۋرالى ءبارi بiلسە دە، ۇندە­مەيدi.

وسى سومانى بۇكiل ەلگە جاريا ەتكەن الماتى قالالىق سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى قىزمەتتiڭ باسشىسى وتە­ەۆ پەن ۇلتتىق بيۋرو توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تاتۋباەۆتار بiزدiڭ وتباسىمىزدى اسا اۋىر قىلمىس جاسادى دەپ ايىپتادى.

سوتسىز جانە تەرگەۋسiز.

قاڭتار مەن اقپان ايلارىندا ولار بiر عانا نارسەنi – تەرگەۋمەن كەلiسiمگە كە­لۋiم­دi تالاپ ەتتi, سوندا عانا قىلمىس­تىق جاۋاپكەرشiلiك­تەن بوساتاتىندارىن ايتتى. بiراق مەنiڭ وتباسىم بۇل ۇسى­نىس­تارىن قابىلدامادى، سەبەبi تەر­گەۋ­مەن كەلiسiمگە كەلۋ – ارىڭنان اتتاعانمەن بiردەي.

قارجى پوليتسياسى مەنiڭ iسiمدi پارلامەنت سايلاۋىنا دەيiن اياقتاۋعا اسىقتى. بiز باس تارتتىق، سول كەزدە پرەزيدەنت اكiمشiلiگi تاراپىنان قىسىم جاساۋ باستالدى.

 مەن باس قارجى پوليتسەيi ق.قوجامجاروۆتىڭ قاتىسۋىمەن ن.نىعماتۋلينمەن بiر­نەشە رەت كەزدەستiم. نىعماتۋلين ماعان ءۇزiلدi-كەسiلدi تالاپ قويدى: ايىپتارمەن كەلi­سiپ، تەرگەۋمەن كەلiسiم جاساۋىم، 65-باپ بويىنشا ءوتiنiش­كە قول قويۋىم كەرەك بولدى; مەملەكەتكە كەلتiرگەن-مىس 600 ملن تەڭگە شىعىندى وتەۋدi جانە ءباسپاسوز ءۇشiن بريفينگ وتكiزiپ، ءوز كiنامدi تولىق مويىنداۋعا تيiس بولدىم. مەن ۋلتيماتۋمنان باس تارتتىم، سەبەبi ول وزiمە عانا ەمەس، بۇكiل قازاقستاندىق جۋرناليستيكاعا شىعارىلعان ۇكiم، بارلىق جۋرنا­ليستiك قوعامعا جاسالعان سوققى جانە تاۋەلسiز جۋرناليستيكاعا بالتا شابۋمەن بiردەي بولار ەدi.

سول كەزدە مەنi قۋدالاۋدى باستاعاندار اقىرعى قادامعا باردى، مەنi ۇستاپ، ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ اباقتىسىنا قامادى. وسىدان باستاپ كۇنiنە 17 ساعات بويىنا تەرگەدi. مەنi قورعاعان باسپا­سوزگە، نەگiزiنەن، شەتەلدiك اقپارات قۇ­رالدارىنا العىسىمدى بiلدiرەمiن.

شۇعىل تۇردە الماتىعا بيۋرو توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ت.تاتۋباەۆ ۇشىپ كەلدi. ولار مۇنى كۇتپەگەن ەدi, جاريالانىمداردى دوعارۋدى سۇراپ جىلارمان بولدى. مەن بۇدان باس تارتتىم، سەبەبi بۇل ارiپتەستەرiمنiڭ كاسiبي iسiنە ارالاسۋدى بiلدiرەدi جانە ول كونستيتۋتسيادا تىيىم سالىنعان ناعىز تسەنزۋرانىڭ ءوزi بولادى.

جاقىندارىممەن ارالاسۋىمدى شەكتەۋ ءۇشiن مەنi, كەيiن ۇلىمدى قاماۋعا الدى. گيپەرتونيالىق سىرقاتىم اسقىنسا دا، بiلiكتi دارiگەر­لەر كومەگiنە ءزارۋ ەتتi. پروكۋراتۋرا مەن سوت مەنiڭ دەن­ساۋ­لىعىمدى ادەيi ناشارلاتتى. تiپتi تەرگەۋشi تاۋبالدى ۇيiمە باسىپ كiرiپ، مەنi شۇعىل تۇردە كارديولوگيالىق ورتالىققا الىپ كەتپەك بولعان “جەدەل جاردەم” دارiگەرلەرiنە تىيىم سالعان دا جاعدايلار بولدى. ال مەن سوڭعى 9 ايدا بۇل اۋرۋحاناعا بiرنەشە رەت جاتىپ شىقتىم، وندا دا ماعان ەم الۋعا مۇمكiندiك بەرمەي، شۇعىل تۇردە اۋرۋحانادان شىعارۋدى تالاپ ەتiپ، دارiگەر­لەرگە قىسىم كورسەتتi. ماعان 2 كۇردەلi وتا جاساۋ كەرەك ەدi. ونى قارجى پوليتسياسى جاساتقان سوت-مەديتسينا ساراپتاماسى دا راستادى. بiراق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى iس-قيمىل ۇلتتىق بيۋروسى ەمدەلۋiمە تىيىم سالدى.

ماعان ەمدەلۋiمە مۇمكiن­دiك بەرمەدi, مەنi تەزiرەك شىعارۋدى تالاپ ەتiپ، ءدارi­گەرلەرگە قىسىم كورسەتتi. دارiگەرلiك كومەك الۋىما سوت توراعاسى، سۋديا اقبولات قۇر­مانتاەۆ تا نەگiز جوق دەگەن سىلتاۋمەن رۇقسات بەر­مەدi.

ەقىۇ وكiلدەرi بۇل شەشiم­دi ازاپتاۋ دەپ اتادى. ال وعان قازاقستان قوسىلعان بۇۇ كونۆەنتسياسى تىيىم سالعان.

قىلمىستىق iس بويىنشا 300-دەي كۋادان جاۋاپ الىندى، سولاردىڭ iشiندە تەك شەنەۋنiكتەر عانا تەرگەۋ قىسىمىمەن كەرەعار جاۋاپتارىن بەردi. ولار اقپارات كوميتەتiنiڭ بۇرىنعى باسشىلارى بەرسەباەۆ، قاليانبەكوۆ، ارپاباەۆ، قازانعاپ پەن بايبوسىنوۆ، سونداي-اق “قازاقتەلەكوم” مەنەدجەرi ماحامبەتاجيەۆ بولدى.

قاليانبەكوۆتى اۋرۋ دەگەن جەلەۋمەن ويىننان شىعارىپ تاستادى.

بiز كەيiن بiلگەندەي، ول بۇرىن­عىداي جۇمىسىن iستەپ ءجۇر جانە مۇنداعى ماسەلە باسقادا. قازiر ول جوعارعى سوتتىڭ اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتiنiڭ جەتەكشiسi بولىپ تابىلادى.

بiزگە تاعىلىپ وتىرعان بارلىق ايىپتار سولاردىڭ كورسەتۋ­لەرiنە نەگiزدەلگەن، ولار وسى ماسەلەدە تەرگەۋمەن ىمىرالاستى، بiراق مەن ولاردى ارلارىن ساتتى دەپ سانايمىن. ولار ماعان جانە ۇلىما كۇيە جاقتى، جەكە باستارىنىڭ قامىن ويلاپ، ءارiپ­تەستەرiن قارالادى. ولار – سات­قىندار، وزدەرiنiڭ ابىروي-بەدەل­دەرiن جۇرداي ەتتi.

وسىنى بۇكiل قازاقستان بiلسiن.

ەندi مەنi جانە ۇلىمدى قۋدالاۋعا كەلسەك.

ولاردىڭ iشiندە (قۋعىنداۋشىلاردىڭ) قارجى پوليتسياسىنىڭ، سالىق دەپارتامەنتiنiڭ قىزمەتكەرلەرi, تەرگەۋشi پروكۋرورلار مەن تەرگەۋشi سوتتار بار. اسiرەسە، قارجى پوليتسەيi تاۋبالدى، پروكۋرور باتاشباەۆ، شەراليەۆ، قۇراقپاەۆ جانە اباەۆ، سۋديا كۋنچاەۆ پەن سۋديا قۇرمانتاەۆتار ەرەكشە قۇلشىنىس تانىتتى. بارلىعى 120 شەنەۋنiكتiڭ ەسiمiن قامتيتىن تiزiمدi ماتاەۆتار تiزiمi دەپ اتاۋعا بولادى.

ولاردىڭ اراسىندا جۋرناليست وتباسىن قۋدالاۋدىڭ باستاماشىلارى بار. ولار پرەزيدەنت اكiمشiلiگiنiڭ بۇرىنعى باسشىسى نىعماتۋلين، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى iس-قيمىل ۇلتتىق بيۋروسى باسشىلارىنىڭ بiرi تاتۋباەۆ، جارتىلاي وليگارح جانە جارتىلاي مەديا-ماگنات كلەبانوۆ، سوڭعىسى كەزiندە يزرايل ازاماتتىعىن العان.

بiز بۇل تۋرالى بiرنەشە رەت اشىق جازدىق.

سولاردىڭ نۇسقاۋىمەن مەنiڭ وتباسىمدى قىلمىستىق قۋدالاۋ باستالدى، سولاردىڭ ايتۋىمەن الماتىداعى ءباسپاسوز كلۋبىنىڭ عيماراتى بۇزىلدى، سولاردىڭ نۇسقاۋىمەن قازاقستان جۋرناليس­تەر وداعىنىڭ جۇمىسى توقتادى، سولاردىڭ ايتۋىمەن مۇلكiمiز تۇتقىندالدى، سولاردىڭ ايتۋىمەن ۇلىمىز ەكەۋمiز ۇزاق ۋاقىت بويى ۇيقاماعىندا وتىرمىز.

ماتاەۆتار وتباسىن قىلمىستىق قۋدالاۋدىڭ استارىندا نە جاتىر؟

ول كاسiبي قىزمەتiمiزدi شەكتەۋ، قازاقستانداعى ءسوز بوستاندىعى مەن جۋرناليستەردiڭ ازاماتتىق بەلسەندiلiگiن قورعاۋعا قارسى ارەكەت ەتۋ. قۋدالاۋدى باستاعاندار بۇل تۋرالى تiكەلەي ايتا المادى، سوندىقتان باسقا جولدى تاڭدادى. ەكونوميكالىق زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى تاۋىپ، ايىپتاردى مويىنعا iلۋ ارقىلى، رەيدەرلiك جولمەن ۇلتتىق ءباسپاسوز كلۋبىنىڭ اكتيۆتەرi مەن مۇلكiن باسىپ الۋدى كوزدەدi.

پرەزيدەنت اكiمشiلiگiندەگi كەز­دەسۋدiڭ بiرiندە نىعماتۋلين ماعان: “كازتاگ-تى” بەرسەڭ ءبارiن توقتاتامىز. قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشiلiكتەن بوساتامىز” دەدi. بiراق الماتىداعى عيمارات پەن استاناداعى “جۋرناليستەر ءۇيiن” تاركiلەيتiندەرiن ەسكەرتتi. ول ماعان: “بالالارىڭدى، نەمەرە­لەرiڭدi ويلا. بiربەتكەيلiگiڭمەن ولارعا نە قالدىراسىڭ؟” دەدi.

ەندi پروكۋراتۋرا مەن سوت ايىپتاۋ ۇكiمi ارقىلى وسى مۇلiك­تەردi تارتىپ الۋعا تىرىسۋدا. مەنiڭ مەملەكەتتiك ماراپاتتارىم جوق، بiراق جۋرناليستiك وتباسىم ماقتان تۇتاتىن جەتiس­تiكتەرiم بار. مەن كەڭەس ۋاقى­تىن­دا مۇلدەم جابىق بولعان نەۆادا شتاتىنداعى يادرولىق سىناق الاڭىنا بارعان تۇڭعىش كەڭەس جۋرناليسi بولدىم. مەن كەزiندە “يزۆەستيا” سەكiلدi تانىمال باسىلىمعا جۇمىسقا الىنعان تۇڭعىش قازاق جۋرناليسiمiن. مەن ساۋد ارابياسى كورولiنiڭ شاقىرۋىمەن كەڭەس كەزiندە-اق مەككە مەن ماديناعا قاجىلىققا بارعان بiرiنشi قازاقپىن. مەن پرەزي­دەنتتiڭ جانە پرەمەر-مينيس­تردiڭ العاشقى ءباسپاسوز حاتشىسى بولدىم، مەملەكەتتiك بيلiك­تەگi وسى قۇرىلىمداردىڭ iرگەتا­سىن العاش ءوزiم قالادىم.

مەنiڭ وتباسىم بارلىق اقپاراتتىق قىزمەت تۇرلەرiن كورسە­تەتiن، بiرەگەي پiكiرتالاس الاڭىنا اينالعان ۇلتتىق ءباسپاسوز كلۋبىن قۇردى. مەنiڭ وتباسىم بiر كەزدەرi تiركەۋدەن شىعىپ قالعان قازاقستان جۋرناليستەر وداعىن قايتا جاڭعىرتىپ، ەلدەگi iرi شىعارماشىلىق بiرلەستiككە اينالدىردى.

مەنiڭ وتباسىم بۇرىنعى كەڭەس ۋاقىتىندا تانىمال بولعان، بۇگiندە الەمگە بەلگiلi اگەنتتiك – قازتاگ-تىڭ اتىن قالپىنا كەلتiر­دi. مەنiڭ وتباسىم استانادا جۇزدەگەن جۋرناليسكە، مەنiڭ ارiپتەستەرiمە پانا بولعان قازاق­ستان جۋرناليستەرiنiڭ ءۇيiن سالدى.

مەنiڭ وتباسىم قىرعىزستاندا، تاجiكستاندا، وزبەكستاندا، اۋعانستاندا، يران مەن قىتايدا ايماقتاعى اقپاراتتىق جەلiگە اينالعان جانە الەمدە بالاماسى جوق اقپارات اگەنتتiكتەرiنiڭ جەلiسiن قۇردى.

بۇل اقپاراتتىق اكتيۆتەردiڭ ءبارi قازاقستاننىڭ مۇددەسiنە جۇمىس iستەيدi, الەمگە ەلiمiزدi تانىستىرادى جانە رەسپۋبليكانىڭ جاعىمدى يميدجiن تاراتادى. مۇنى مەن بiرەۋدiڭ كەشiرiمi­نە يە بولۋ نەمەسە ايانىشىن تۋعىزۋ ءۇشiن ايتىپ تۇرعان جوقپىن.

مۇنىڭ ءبارiن دەرەك ەسەبiندە كەلتiردiم.

ويتكەنi كەز كەلگەن جۋرناليس­تiڭ جازعان دۇنيەسi سولارعا نەگiزدەلۋi كەرەك. ال تەرگەۋ، پروكۋراتۋرا جانە سوتتاعى دالەلدەمەلەر و باستان-اق ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنۋi كەرەك. مۇنىڭ بiرi دە iستەلمەدi.

مۇنىڭ ءبارi تاپسىرىس تۋرالى ويعا جەتەلەيدi. ال ونىڭ باستاماشىلارى – ساياسي مەملەكەتتiك قىزمەتكەرلەر. دەمەك، بۇل مەنiڭ جانە ۇلىمنىڭ اۋزىن جابۋ ءۇشiن، كاسiبي قىزمەت پەن ازاماتتىق بەلسەندiلiكتi شەكتەۋ ماقساتىندا جاسالعان ساياسي تاپسىرىس دەۋ­گە تولىق قۇقىعىم بار. بۇل مەنiڭ جانە ۇلىمنىڭ ۇستiنەن عانا ءوتiپ جاتقان سوت ەمەس. بۇل – قازاقستاندىق جۋرناليستيكاعا قارسى سوت. قازاقستانداعى ءسوز بوستاندىعىنا قارسى سوت. ءوز ويىن بiل­دiرۋ ەركiندiگiنiڭ ۇستiنەن وتكەن سوت.

مەن جانە ۇلىم اسەت ەشكiمگە ەشتەڭە قارىز ەمەسپiز. بiز ەشكiمنiڭ الدىندا مiندەتتi ەمەسپiز. بiز بiرەۋدەن كەشiرiم سۇرايتىنداي زاڭ بۇزعان جوقپىز. بiز ءوزiمiزدi كiناسiزبiز دەپ سانادىق جانە سانايمىز دا. بiزدi جەڭە المادى جانە تiزەرلەتە المادى. بiز تەرگەۋمەن كەلiسiمگە بارمادىق، ماتاەۆتار جۋرنا­ليستiك وتباسىنىڭ باستى كاپيتالى – جاقسى اتىمىز بەن بەدە­لiمiزدi ساقتاپ قالدىق.

نازار اۋدارعاندارىڭىزعا راقمەت.