kerey.kz TV قازاق حاندىعىنا 550 جىل قازاق شەجىرەسى
زۋقا باتىردىڭ تۋعانىنا – 150 جىل
kerey.kz
بيىل الاساپىران زامانىنىڭ ارىستانى، قىتايدىڭ التاي ايماعىندا گومينداڭ بيلىگىنە قارسى شىققان قازاقتىڭ زۋقا باتىرىنىڭ تۋعانىنا -150 جىل. جەرىن جاۋدان ازات ەتۋدە ول سول كەزدەگى قىتايدىڭ قاپتاعان اسكەرىمەن دە، قىزىلداردان جەڭىلىپ قاشقان اق پاتشانىڭ باندىلارىمەن دە جان اياماي سوعىستى. التاي ايماعىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن ارپالىسىپ، اقىرى 63 جاسىندا باسى شابىلعان باتىرعا الماتىدا اس بەرىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىمەن تۇسپا تۇس كەلگەن مەرەيتوي قارساڭىندا اتقارىلعان ءىس-شارالاردى كەلەسى سيۋجەتتەن كورسەك.
قازاقستاندا تۋىپ، قىتايدا قازا تاپقان زۋقا باتىر تاريحتا الماعايىپ زاماننىڭ «ادىلەتتى تورەشىسى» دەگەن اتاقپەن قالدى. ول 20 عاسىردىڭ باسىندا ءور التاي ورەندەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرە بىلگەن باتىر قولباسشى عانا ەمەس، جوققا جاردەمشى، السىزگە قورعان، ادىلدىكتى تۋ ەتە وتىرىپ، كەرتارتپا گومينداڭ ۇكىمەتىنىڭ زارە-قۇتىن قاشىرعان قازاق بولدى. ونىڭ كۇرەسكەرلىك ءومىرى قيلى تاعدىرعا تولى. قارۋلى قاقتىعىستار دا، سۋىت جورىقتارداعى جىگەرلى جەڭىستەر مەن اششى جەڭىلىستەر، اينالاسىنا توپتاسقان ءالسىز حالىقتىڭ جوعىن تۇگەندەۋ جولىنداعى ءومىرى قازاق حالقىنىڭ باسىنان وتكەن قيلى تاعىدىرىنىڭ ءبىر كورىنىسى.
«ءوزىمىزدىڭ، ءوزىڭ دەگەن تاۋەلسىز وتانىڭ جوق كەزدە، قورعان بولاتىن ەلىڭ جوق كەزدە، جان-جاققا بىتىراپ شاشىلىپ جۇرگەن حالىقتى كىم ەزبەگەن، كىم قيناماعان. سول قيىنشىلىققا، سول ەزگىگە قارسى تۇرىپ حالىققا، ەلىنە ازاتتىقتىڭ وشپەس رۋحىن قۇيعان وسى زۋقا باتىر. بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن ازاتتىق دەگەن نە؟ تاۋەلسىزدىك دەگەن نە؟ حالقىن قالاي ءسۇيۋ كەرەك؟ دەگەن وسىنداي رۋح بەرەدى بىزگە»، – دەدى قوعام قايراتكەرى ساعات زاقانقىزى.
زۋقا شىعىس قازاقستاننىڭ زايسان وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەنمەن، كۇرەس جولى ارعى بەتتە ءوتتى. وسى جەردە ول قازاق جىگىتتەرىن جاساقتاپ، كەڭ بايتاق ءوڭىردى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن گومينداڭ اسكەرىمەن تايتالاسسا، ەندى بىردە ەلدى توناي قاشقان اق پاتشانىڭ باندىلارىمەن قاتار موڭعول اسكەرىنىڭ شابۋىلىنا دا تويتارىس بەرىپ وتىرعان. ءۇش جاقتان انتالعان جاۋمەن ۇزاق جىلدار ايقاسقان باتىردىڭ باسى 1929 جىلى ساتقىندىقتىڭ كەسىرىنەن شابىلىپ، 14 كۇن حالىق الدىندا ءىلىنىپ تۇرادى. بۇل ءبىر عانا زۋقا باتىر ەمەس، ونى شاكىرتى وسپان باتىر، اقىت قاجى سىندى تالاي ساقلاقتاردىڭ باسىنان وتكەن. بىراق بۇل تاريح ءالى كۇنگە وقىتالماي كەلەدى.
«اتام حالىق ءۇشىن قىزمەت ەتتى. ەل ءۇشىن قىزمەت ەتتى. جۇرت ءۇشىن جانىن بەردى. سونداي ءبىر ادامنىڭ ۇرپاعى بولعانىما قۋانىشتامىن. ەندى ونى ءارى قاراي ۇرپاققا جالعاستىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋ كەرەكپىز»، – دەدى زۋقا باتىردىڭ نەمەرەسى ارىستان قاجى شادەتۇلى.
زۋقا باتىردى ەسكە الۋ بيىل قاڭتاردا تۇركيانىڭ ستامبۋل قالاسىندا باستالىپ، كەيىن اۆستريا، ۇلىبريتانيا، فرانتسيا، گەرمانيا، رەسەي جانە قىتايدا شارالار ءوتتى. جىل بويى جۇرگىزىلگەن جيىنداردىڭ كەشەگى قورتىندى تويىنا ءۇش قۇرلىقتان الاش ۇلدارى جينالدى. «بۇگىنگى بەيبىت ءومىردىڭ ورنىعۋىنا ارىستانداي ارپالىسقان، ازاتتىق جولىندا ءشاحيت بولعان باتىرلار باستاۋ بولعان. سوندىقتان ارمانادا كەتكەن اسىل ۇلداردىڭ ارۋاعىنا باس يۋ بۇگىنگى بارشانىڭ مىندەتى»، – دەيدى جينالعان جۇرت.
«ءبىز جاستار ءۇشىن، بولاشاققا باعىت-باعدارىمىزدى انىقتاۋ ءۇشىن كەرەك. اتا-بابا جولىنان تايماۋىمىز ءۇشىن كەرەك. ەل-جەرىمىزدى تانۋ ءۇشىن، تاريحتى ءبىلۋ ءۇشىن وسىنداي زۋقاداي باتىرلاردى تانۋدا ماڭىزدى»، – دەدى ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋشى جۇماباي مادىبايۇلى.
جيىن بارىسىندا ۇلتتىق ويىندار ويناتىلىپ، اننەن شاشۋ شاشىلدى. باتىردىڭ قىزىقتى دا، قيىلى تاعدىرىنان ماعۇلمات بەرەتىن «رۋحى اسقاق ەر زۋقا»، «زۋقا باتىر» اتتى بىرنەشە كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. ونەگەلى ىستەرى مەن ەلىن-جەرىن سۇيگەن قايتپاس رۋحىنان بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ۇيرەنەرى كوپ. باتىر تۇلعاسى بەينە ءبىر تاۋ سياقتى دەسەك، جىلدار جىلجىپ، ۋاقىت وتكەن سايىن ونىڭ رۋحى اسقاقتاپ، بەدەلى بيىكتەي بەرمەك. ال، زۋقا باتىر ءسابيۇلى ارمانداپ، جەتە الماي كەتكەن زامانننىڭ قازاق بالاسىنا بۇيىرعانىنا دا 25 جىل بولدى.
ءامىربولات قۇسايىنۇلى، قانات كيگىزباەۆ، «الماتى» تەلەارناسى
https://youtu.be/1fediaH-o20
پىكىر قالدىرۋ