kerey.kz TV Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi
Zuqa batırdıñ tuğanına – 150 jıl
kerey.kz
Biıl alasapıran zamanınıñ arıstanı, qıtaydıñ Altay aymağında Gomindañ biligine qarsı şıqqan qazaqtıñ Zuqa batırınıñ tuğanına -150 jıl. Jerin jaudan azat etude ol sol kezdegi Qıtaydıñ qaptağan äskerimen de, qızıldardan jeñilip qaşqan aq patşanıñ bandılarımen de jan ayamay soğıstı. Altay aymağınıñ azattığı üşin arpalısıp, aqırı 63 jasında bası şabılğan batırğa Almatıda as berildi. Täuelsizdiktiñ 25 jıldığımen twspa tws kelgen mereytoy qarsañında atqarılğan is-şaralardı kelesi syujetten körsek.
Qazaqstanda tuıp, Qıtayda qaza tapqan Zuqa batır tarihta almağayıp zamannıñ «ädiletti töreşisi» degen ataqpen qaldı. Ol 20 ğasırdıñ basında Ör Altay örenderiniñ basın biriktire bilgen batır qolbasşı ğana emes, joqqa järdemşi, älsizge qorğan, ädildikti tu ete otırıp, kertartpa Gomindañ ükimetiniñ zäre-qwtın qaşırğan qazaq boldı. Onıñ küreskerlik ömiri qilı tağdırğa tolı. Qarulı qaqtığıstar da, suıt jorıqtardağı jigerli jeñister men aşı jeñilister, aynalasına toptasqan älsiz halıqtıñ joğın tügendeu jolındağı ömiri qazaq halqınıñ basınan ötken qilı tağıdırınıñ bir körinisi.
«Özimizdiñ, öziñ degen täuelsiz otanıñ joq kezde, qorğan bolatın eliñ joq kezde, jan-jaqqa bıtırap şaşılıp jürgen halıqtı kim ezbegen, kim qinamağan. Sol qiınşılıqqa, sol ezgige qarsı twrıp halıqqa, eline azattıqtıñ öşpes ruhın qwyğan osı Zuqa batır. Bügingi wrpaq üşin azattıq degen ne? Täuelsizdik degen ne? Halqın qalay süyu kerek? Degen osınday ruh beredi bizge», – dedi qoğam qayratkeri Sağat ZAQANQIZI.
Zuqa Şığıs Qazaqstannıñ Zaysan öñirinde düniege kelgenmen, küres jolı arğı bette ötti. Osı jerde ol qazaq jigitterin jasaqtap, keñ baytaq öñirdi saqtap qalu üşin gomindañ äskerimen taytalassa, endi birde eldi tonay qaşqan aq patşanıñ bandılarımen qatar Moñğol äskeriniñ şabuılına da toytarıs berip otırğan. Üş jaqtan antalğan jaumen wzaq jıldar ayqasqan batırdıñ bası 1929 jılı satqındıqtıñ kesirinen şabılıp, 14 kün halıq aldında ilinip twradı. Bwl bir ğana Zuqa batır emes, onı şäkirti Ospan batır, Aqıt qajı sındı talay saqlaqtardıñ basınan ötken. Biraq bwl tarih äli künge oqıtalmay keledi.
«Atam halıq üşin qızmet etti. El üşin qızmet etti. Jwrt üşin janın berdi. Sonday bir adamnıñ wrpağı bolğanıma quanıştamın. Endi onı äri qaray wrpaqqa jalğastıru üşin jwmıs isteu kerekpiz», – dedi Zuqa batırdıñ nemeresi Arıstan QAJI ŞÄDETWLI.
Zuqa batırdı eske alu biıl qañtarda Türkiyanıñ Stambul qalasında bastalıp, keyin Avstriya, Wlıbritaniya, Franciya, Germaniya, Resey jäne Qıtayda şaralar ötti. Jıl boyı jürgizilgen jiındardıñ keşegi qortındı toyına üş qwrlıqtan alaş wldarı jinaldı. «Bügingi beybit ömirdiñ ornığuına arıstanday arpalısqan, azattıq jolında şähit bolğan batırlar bastau bolğan. Sondıqtan armanada ketken asıl wldardıñ aruağına bas iyu bügingi barşanıñ mindeti», – deydi jinalğan jwrt.
«Biz jastar üşin, bolaşaqqa bağıt-bağdarımızdı anıqtau üşin kerek. Ata-baba jolınan taymauımız üşin kerek. El-jerimizdi tanu üşin, tarihtı bilu üşin osınday Zuqaday batırlardı tanuda mañızdı», – dedi is-şaranı wyımdastıruşı Jwmabay MÄDİBAYWLI.
Jiın barısında wlttıq oyındar oynatılıp, ännen şaşu şaşıldı. Batırdıñ qızıqtı da, qiılı tağdırınan mağwlmat beretin «Ruhı asqaq Er Zuqa», «Zuqa batır» attı birneşe kitaptıñ twsauı kesildi. Önegeli isteri men elin-jerin süygen qaytpas ruhınan bügingi wrpaqtıñ üyreneri köp. Batır twlğası beyne bir tau siyaqtı desek, jıldar jıljıp, uaqıt ötken sayın onıñ ruhı asqaqtap, bedeli biiktey bermek. Al, Zuqa batır Säbiwlı armandap, jete almay ketken zamannnıñ qazaq balasına bwyırğanına da 25 jıl boldı.
Ämirbolat Qwsayınwlı, Qanat Kigizbaev, «Almatı» telearnası
https://youtu.be/1fediaH-o20
Pikir qaldıru