مۇحتار ءابليازوۆ فرانتسۋز تۇرمەسىنەن بوستاندىققا شىقتى
kerey.kz
بۇرىنعى قازاقستاندىق بانكير، وپپوزيتسيالىق ساياساتكەر مۇحتار ءابليازوۆتىڭ (ورتادا) تۇرمەدەن شىققان ءساتى. فرانتسيا، 9 جەلتوقسان 2016 جىل. (AP اگەنتتىگى فوتوسى).
بۇرىنعى قازاقستاندىق بانكير، وپپوزيتسيالىق ساياساتكەر مۇحتار ءابليازوۆ 9 جەلتوقساندا فرانتسۋز تۇرمەسىنەن بوستاندىققى شىقتى. فرانتسيا مەملەكەتتىك كەڭەسى ونى ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى ۇكىمنىڭ كۇشىن جويدى.
فرانتسيادا ءۇش جىلدان اسا ۋاقىت قاماۋدا بولعان بۇرىنعى قازاقستاندىق بانكير ءارى وپپوزيتسيالىق ساياساتكەر مۇحتار ءابليازوۆتىڭ بوستاندىققا شىققانى تۋرالى ونىڭ تۋعان-تۋىستارى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى حابارلادى.
مۇحتار ءابليازوۆتىڭ قىزى ءمادينا اكەسىنىڭ وتباسى مۇشەلەرى جانە تاعى بىرنەشە اداممەن داستارحان باسىندا وتىرعان سۋرەتىن Facebook پاراقشاسىندا جاريالاپ، «ۇيدە!» («دوما!») دەگەن جازعان.
جۇما كۇنى فرانتسيا مەملەكەتتىك كەڭەسى مۇحتار ءابليازوۆتى ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى ۇكىمنىڭ كۇشىن جويعانى تۋرالى شەشىمىن جاريالاعان. مەملەكەتتىك كەڭەس بۇل شەشىمدى بۇۇ-نىڭ ازاپتاۋ ىستەرىن تەكسەرۋ جونىندەگى ارنايى ۋاكىلى نيلس مەلتسەر فرانتسيا بيلىگىن قاماۋدا وتىرعان مۇحتار ءابليازوۆتى رەسەيگە ەكستراديتسيالاماۋعا شاقىرعاننان كەيىن قابىلداعان. مەلتسەر مالىمدەمەسىندە: «فرانتسيا قانداي دا ءبىر ادامدى ازاپتاۋعا ۇشىراۋ مۇمكىندىگى جوعارى ەلگە بەرىپ جىبەرمەۋى ءتيىس» دەگەن.
مەملەكەتتىك كەڭەس شەشىمىنە Facebook جەلىسىندە ءبىرىنشى بولىپ رەاكتسيا تانىتقان مۇحتار ءابليازوۆتىڭ قىزى مادينا مەن تۋىسى قارلىعاش زاڭگەرلەر توبىنا العىس ايتتى.
ءابليازوۆ ءىسى
2009 جىل - 2005-2009 جىلدارى “بتا بانكىن” باسقارعان مۇحتار ءابليازوۆ بانكتى قازاقستان ۇكىمەتى مەملەكەت مەنشىگىنە العان سوڭلوندونعا شىعىپ كەتتى.
2011 جىل - قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتاڭ سىنشىسىنا اينالعان وپپوزيتسيالىق وليگارحقا ۇلىبريتانيا ساياسي باسپانابەردى. قازاقستان ۇكىمەتى ءابليازوۆتى 6 ميللياردقا جۋىق اقش دوللارىن جىمقىردى دەپ ايىپتاپ، ۇلىبريتانيا سوتىنا جۇگىندى. ال ءابليازوۆ وزىنە قاتىستى قوزعالعان ىستەردىڭ ساياسي استارى بار دەپ مالىمدەدى. وسى جىلى قازاقستان ۇلىبريتانياعا ءابليازوۆتى ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى ءوتىنىش ءتۇسىردى.
2012 جىل - اقپاندا لوندون جوعارعى سوتى مۇحتار ءابليازوۆتى “سوتتى قۇرمەتتەمەگەنى” ءۇشىن 22 ايعا قاماۋعا الىپ، اكتيۆتەرىن قۇرساۋلاۋعا ۇكىم ەتتى. ۇكىممەن كەلىسپەگەن ءابليازوۆ بۇل ەلدەن دە كەتىپ قالىپ، بوي جاسىرىپ ءجۇردى. ناۋرىزدا ول اپەللياتسيالىق شاعىم جازدى. قاراشا ايىندا ۇلىبريتانيانىڭ اپەللياتسيالىق سوتى اقپانداعى ۇكىمدى كۇشىندە قالدىردى. وسى ايدا لوندون سوتى مۇحتار ءابليازوۆتان قازاقستاندىق بتا بانكتىڭ پايداسىنا 2,1 ميلليارد اقش دوللارىن ءوندىرىپ الۋ تۋرالىۇكىم شىعاردى.
2013 جىل - شىلدەدە ءابليازوۆ فرانتسيانىڭ وڭتۇستىگىنەن تابىلىپ، ۋكراينا سوتىنىڭ تالابى بويىنشا ۇستالدى.
2014 جىل - قاڭتاردا فرانتسيا سوتى ءابليازوۆتى رەسەي مەن ۋكرايناعا ەكستراديتسيالاۋتۋرالى ۇكىم شىعاردى. ساۋىردە فرانتسيانىڭ كاسساتسيالىق سوتى ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى ۇكىمدى توقتاتىپ تاستادى. ساۋىردە ۇلىبريتانيانىڭ وعان بەرگەن ساياسي باسپانانى جويۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايتىنى حابارلانىپ، كەيىن ول پروتسەسس توقتاپ قالدى. 25 قىركۇيەكتە ليون اپەللياتسيالىق سوتى ءابليازوۆتى ەكستراديتسيالاۋ ءىسىن قايتا قاراي باستادى. 24 قازاندا ليون سوتى ونى رەسەي مەن ۋكرايناعا ەكستراديتسيالاۋعا سانكتسيا بەردى.
2015 جىل - ناۋرىزدا فرانتسيانىڭ جوعارعى كاسساتسيالىق سوتى ءابليازوۆتىڭ ءوتىنىشىن قاناعاتتاندىرماي تاستادى. قازاندا ءابليازوۆتى ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى بۇيرىققا فرانتسيا پرەمەر-ءمينيسترى مانۋەل ۆالس 17 قىركۇيەكتە قول قويعانى بەلگىلى بولدى.
مادينا ءابليازوۆا پوستىندا: “تاماشا زاڭگەرلەر توبىنا راقمەت! جىلدار بويى كۇن سايىن قاسىمىزدان تابىلدىڭىزدار. اكەمە دەگەن سەنىمدەرىڭىز ءبىر كەمىگەن جوق” دەپ جازعان.
7 جەلتوقساندا بۇۇ-نىڭ ازاپتاۋ ىستەرىن تەكسەرۋ جونىندەگى ارنايى ۋاكىلى نيلس مەلتسەر فرانتسيا بيلىگىن قاماۋدا وتىرعان قازاقستاندىق بۇرىنعى وليگارح مۇحتار ءابليازوۆتى رەسەيگە ەكستراديتسيالاماۋعا شاقىرعان. مەلتسەر مالىمدەمەسىندە: “فرانتسيا قانداي دا ءبىر ادامدى ازاپتاۋعا ۇشىراۋ مۇمكىندىگى جوعارى ەلگە بەرىپ جىبەرمەۋى ءتيىس” دەگەن.
“ەگەر مەملەكەتتىك كەڭەس ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى وردەردى ماقۇلداسا، وندا ءابليازوۆ بىرنەشە كۇن، ءتىپتى بىرنەشە ساعاتتان سوڭ رەسەيگە تابىستالۋى مۇمكىن. ال رەسەيدە ونى ۇلكەن ازاپتاۋ كۇتىپ تۇر دەۋگە تولىق نەگىز بار، ونى قازاقستانعا بەرىپ جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن” دەگەن ەدى نيلس مەلتسەر.
بۇۇ ۋاكىلى ۇلىبريتانيا 2011 جىلى ءابليازوۆ پەن ونىڭ وتباسىنا قازاقستانعا ورالسا ساياسي قۋعىنعا ۇشىراۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپتى ەسكەرىپ ساياسي باسپانا بەرگەنىن ەسكەرتكەن.
مەلتسەردىڭ مالىمدەۋىنشە، اپەللياتسيالىق سوتتىڭ فرانتسۋز ۇكىمەتىنەن ديپلوماتيالىق كۋالاندىرۋدى تالاپ ەتۋى فرانتسيانى ادام قۇقىعى، گۋمانيتارلىق قۇقىق پەن بوسقىندار قۇقىعى، اسىرەسە ەكستراديتسيالاماۋ تۋرالى جونىندەگى قۇقىقتار بويىنشا وزىنە العان مىندەتتەمەلەرىنەن بوساتپايدى. ۋاكىل رەسەي ازاپتاۋعا ۇشىراۋى مۇمكىن ادامداردى قايتارماۋ تۋرالى پرينتسيپكە قاراماستان مينسك كونۆەنتسياسى بويىنشا وعان مۇشە ەلدەرگە سۇراعان ادامىن قايتارىپ بەرە سالۋى مۇمكىن دەپ ءۋاج ايتقان بولاتىن.
بۇعان دەيىن فرانتسيا سوتى مۇحتار ءابليازوۆتى رەسەيگە ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى شەشىم شىعارىپ، فرانتسيا پرەمەر-ءمينيسترى مانۋەل ۆالس ءتيىستى جارلىققا بىلتىرعى 17 قىركۇيەكتە قول قويعان. بىراق ءابليازوۆتىڭ ادۆوكاتتارى بۇل شەشىمنىڭ ۇستىنەن فرانتسيا مەملەكەتتىك كەڭەسىنە شاعىمدانعان.
قازاقستاندىق “بتا بانكتىڭ” بۇرىنعى باسشىسى مۇحتار ءابليازوۆ 2013 جىلدىڭ جازىنان بەرى فرانتسيانىڭ وڭتۇستىگىندە ۋكراينا مەن رەسەيدىڭ قارجىلىق الاياقتىق تۋرالى ايىپتاۋى نەگىزىندە قاماۋدا وتىر. رەسەي مەن ۋكراينا فرانتسيادان ونى قايتارۋدى سۇراعان. قازاقستان بيلىگى ءابليازوۆتى “بانكتىڭ 6 ميلليارد قارجىسىن جىمقىردى” دەپ ايىپتاپ، ىزدەۋ جاريالاعان. ءابليازوۆ بۇل ايىپتاۋلاردى جوققا شىعارىپ، ءوزىنىڭ “پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي باسەكەلەسى رەتىندە” قۋعىنعا ۇشىراعانىن مالىمدەپ كەلەدى. قازاقستان ازاماتتارىن ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى استانا مەن ءپاريجدىڭ اراسىندا كەلىسىم جوق.
53 جاستاعى مۇحتار ءابليازوۆ 1986 جىلى ماسكەۋ ينجەنەرلىك-فيزيكالىق ينستيتۋتىن بىتىرگەن سوڭ قازاقستاندا اۋەلى اكادەميالىق سالادا از ۋاقىت ەڭبەك ەتىپ، كەيىن بيزنەسكە اۋىسقان. 1990 جىلداردىڭ ورتاسىنا قاراي ءابليازوۆ “استانا-حولدينگ” كومپانياسىنىڭ باسشىسى رەتىندە تانىلدى. “جاس تۇركىلەر” دەگەن اتپەن بەلگىلى بولعان پوستسوۆەتتىك كەزەڭدەگى ىسكەر جاڭا بۋىن وكىلى رەتىندە مۇحتار ءابليازوۆ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوزىنە ءتۇسىپ، اۋەلى “كەگوك” ەنەرگەتيكا كومپانياسىن باسقارىپ، 1998-2000 جىلدارى قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا، يندۋستريا جانە ساۋدا ءمينيسترى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
2001 جىلى ءابليازوۆ سول كەزدە ۇقك توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رەتىندە ساياسي ىقپالى كۇشەيىپ كەلە جاتقان نازارباەۆتىڭ بۇرىنعى كۇيەۋ بالاسى راحات اليەۆپەن تەكەتىرەسكە بارعان دەموكراتيا تالاپ ەتۋشى جاس ساياساتكەرلەر توبىن باستاپ بيلىكتەن كەتتى. “قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق تاڭداۋى” اتتى قوزعالىس قۇرعان ءبىر توپ ساياساتكەرمەن بىرگە ءابليازوۆ تا قۋعىنعا ۇشىراپ، 2002 جىلى “وكىلەتىن اسىرا پايدالاندى” دەگەن ايىپپەن 6 جىلعا سوتتالدى. 2003 جىلى ءابليازوۆ مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلىپ، رەسەيدە بيزنەسپەن شۇعىلداندى. 2005-2009 جىلدار اراسىندا قازاقستانعا شاقىرىلىپ، بتا بانكتىڭ توراعاسى بولىپ قىزمەت ىستەدى.
ازاتتىق راديوسى
پىكىر قالدىرۋ