كوز قاراس رۋحانيات ساياسات ادەبي الەم
دارحان مىرزا ورنىندا وتىر!
kerey.kz
مارات توكاشباەۆ، جۋرناليست
28-قاڭتاردا ياعني بۇگىن دۋمان رامازان ءىنىمىزدىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى تۋرالى جازعاندارىن وقىدىم. «وتتەرىڭ جارىلىپ كەتسە دە ايتايىن، ول دارحان قىدىرالىنىڭ قولىنان كەلمەيدى. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن، ول ءۇشىن جۋرناليستيكانىڭ مايىن جىلىكتەپ ىشكەن كاسىبي مامان بولۋى كەرەك» دەگەن پىكىرلەرىنە بايلانىستى ءۇنسىز قالا الماي ءوز ويىمدى ورتاعا سالعاندى ءجون كوردىم. جارتى عاسىرعا جۋىق كاسىبي جۋرناليستيكامەن، ونىڭ ىشىندە شيرەك عاسىر باق باسشىلىعىندا كەلە جاتقان اعا بۋىن وكىلى رەتىندە پىكىر بىلدىرۋگە قۇقىم بار دەپ ويلايمىن.
بىردەن ايتايىن، شىعارماشىلىعىن اسا قۇمەتتەيتىن جاقسى كورەتىن دۋمان ءىنىمنىڭ جاڭاعى پىكىرى ۇناعان جوق. دارحان قىدىرالى «ەگەمەن قازاقستانعا» گازەتتىڭ باس رەداكتورى ەتىپ جىبەرىلگەن جوق. ول گازەت مەنەدجمەنتىن جاقسارتۋ ءۇشىن «ەگەمەن» اكتسيونەرلىك قوعامىنا باسقارما توراعاسى ەتىپ جىبەرىلدى. باسىلىمنىڭ شىعارماشىلىق جاۋاپكەرشىلىگى باس رەداكتور امانتاي ءشارىپتىڭ قولىندا ەمەس پە؟! دارحان باسىلىمنىڭ جالپى ساياساتىن قاداعالاعانى، جۇمىستى جوسپارلاعانى، تىڭ كۇش –جاڭا كادرلار تارتقانى بولماسا، گازەت ماتەريالدارىنىڭ بەرىلۋ فورماسى، تاقىرىبى، ايدارى، جانرى، بەزەندىرىلۋى، ت.ت. تازا جۋرناليستىك شارۋاسى باس رەداكتوردىڭ، جاۋاپتى حاتشى مەن ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ قۇزىرەتىندە بولار.
جەكە تاجىريبەمنەن تۇيگەنىم: باسىلىم باسشىسى ءۇش ءتۇرلى بولادى. ءبىرىنشىسى – ۇجىمدى تىكەلەي ءوزىنىڭ جۋرناليستىك يدەيالارىمەن، قالامگەرلىك كاسىبي ۇلگىسى ارقىلى، ەكىنشىسى –شەبەر جۋرناليستەردى ءوزىنىڭ يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلدىرۋ ارقىلى، ءۇشىنشىسى – توڭىرەگىنە توپتاستىرعان تالانتتى جۋرناليستەردىڭ يدەيالارىن ۇتىمدى پايدالانۋ ارقىلى باسقارادى.
«ەگەمەن» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى كاسىبي جۋرناليست بولۋى مىندەتتى ەمەس. ول مىقتى ۇيىمداستىرۋشى بولسا جەتىپ جاتىر. تۇرىك اكادەمياسىن قىسقا مەرزىمدە دوڭگەلەنتىپ اكەتكەنى دارحاننىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىندە دەپ ويلايمىن. «ەگەمەندى» ەرتەدە باسقارعان مۇحتار اۋەزوۆ، جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ، بەيىمبەت مايلين، سماعۇل سادۋاقاسوۆ سياقتى الىپتار دا «جۋرفاكتى» بىتىرمەگەنى ءمالىم. شەراعاڭنىڭ ءوزى «ەگەمەندى» باسقارعاندا ونىڭ تەك ساياساتىنا جەتەكشىلىك ەتكەنى ەستە. وسى تۇرعىدان العاندا دۋمان شىن مانىندە «تۋرا كوزەپ، قيسىق تيگىزىپ» وتىر. دەگەنمەن قاتەلەسپەيتىن ادام بولمايتىندىقتان قالامداس ءىنىمىزدىڭ اسىعىس پىكىرى «اجيوتاج» تۋعىزباسىن دەيمىن.
بۇل جەردە ەڭ ۇلكەن پروبلەما «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» باسشىسىندا ەمەس. بۇرىنعى تاريحىن بىلاي قويعاندا، تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ وزىندە «ەگەمەن» شىنايى ۇلت گازەتى دەڭگەيىنە كوتەرىلە العان جوق. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قارجىلىق تەتىكتەر ارقىلى ونىڭ بۇل دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە جول بەرمەيدى. ماسەلە سوندا! وسى ورىنعا اپارىپ قويسا دۋماننىڭ ءوزىنىڭ دە قازىر «قيراتارى» شامالى. ويتكەنى «ەگەمەننىڭ» تراگەدياسى – ونىڭ حالىقتىڭ ەمەس، بيلىكتىڭ رۋپورى ەكەندىگىندە.
مەنىڭ بىلەتىنىم: دارحان بۇرىن «ەگەمەننىڭ» وقىرمانى بولسا، قازىر باسشىسى. ياعني وقىرماننىڭ باسىلىمنان نە كۇتەتىنىن بىلەدى. سىقيعان رەسمي گازەتتى حالىققا جاقىنداتقىسى كەلەتىنى دە سوندىقتان. جالعاسقان ىزدەنىستەرى دە سول باعىتتا. ال وزگەرىس – ءومىردىڭ زاڭى. سوندىقتان ءوز باسىم باتىل ايتا الامىن: دارحان مىرزا «ەگەمەنگە» اداسىپ كەلگەن جوق، ول ءوز ورنىندا وتىر!
ەندىگى اڭگىمە «ەگەمەن قازاقستاندى» (باسىلىمنىڭ اتىن «تاۋەلسىز قازاقستان» دەپ وزگەرتە وتىرىپ) كونستيتۋتسيالىق رەفورما اياسىندا ۇكىمەتكە تاۋەلسىز باسىلىمعا اينالدىرۋ توڭىرەگىندە بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. جەكەلەگەن ازاماتتارىمىزدى تۇرتكىلەگەنشە قازاق ۇلتتىق مەملەكەتتىلىگىن قۇرۋ مەن نىعايتۋ توڭىرەگىندە جالپىۇلتتىق يدەيالاردى كوتەرەيىك. سول يدەيالارعا ءۇن قوسايىق، دوستار! ءار كىرپىشى مىقتى بولسا قيسايعان قۇرىلىستى دا تۇزەتۋگە بولادى!
P.S. دارحان قىدىرالىمەن ەشقانداي تۋىستىق تا، شىعارماشىلىق تا بايلانىسىم جوق. دۋمان رامازان ىنىمىزبەن 1993-1994 جىلدارى «حالىق كەڭەسى» گازەتىندە بىرگە قىزمەت ىستەگەنىم بار. ەكەۋىنە دە اعالىق قۇرمەتىم ۇلكەن.
پىكىر قالدىرۋ