كۇلەيىن بە، كۇلمەيىن بە؟ ء(ازىل -قالجىڭدار)
kerey.kz
جازۋشى، تاريحشى جۇمات انەسۇلى
«بار بول!…»
“سوزبەن ۇرعاندى
سوزبەن جىعام،
كوزبەن ۇرعاندى
كوزبەن جىعام
كۇشپەن ۇرعاندى،
كۇشپەن جىعام” دەپ ءبىر جىگىت اعاسى توپتىڭ اراسىندا ماقتانىپ تۇر ەكەن. قاسىندا تۇرعان پالۋان دەنەلى جىگىت ءسوزۋار جىگىتتىڭ ءسوزىن ۇناتپاي قالسا كەرەك، جۇدىرىعىمەن سىلتەپ قاپتى. اناۋ تاجىريبەلى بوكسشى بولسا كەرەك، سوققىدان جالت ەتە قاپ، جۇدىرىق سىلتەگەن جىگىتتى ۇرىپ قاپتى. سوندا انا جىگىت قۇلاپ جاتىپ، مىناعان: ” مالادەسسىڭ! ءسوزىڭ دە، كۇشىڭ دە بار جىگىت ەكەسىڭ! بار بول!” دەگەن ەكەن.
مىسىقتىڭ اۋرەسى
ء(“ازىل)
قىزىق بوپ جاتىر،
الدە شىجىق بولىپ جاتىر.
جولبارىس بارىسقا،
بارىس تۇلكىگە اينالىپ كەتكەن زامان.
تۇلكى -مىسىققا،
نانساڭىز دا، نانباساڭىزدا مەيلىڭىز،
بىراق، سول مىسىق
جولبارىسقا ۇقسايمىن دەپ
جالىن كۇدىرەيتتى،
داۋىسىن دۇرىلدەتتى،
باقىردى، شاقىردى،
سوندا دا بارىسقا ۇقساي المادى.
سودان سول مىسىق،
ءوزىنىڭ بارىس ەمەس ەكەنىن مويىنداپ،
“اۋەلدە وقىماعان جامان ەكەن،
تەكتى بوپ تۋماعان جامان ەكەن” دەپتى.
«بيىلعى جىلدى دا كومانديروۆكادا وتكىزەتىن بولدىم اۋ!»
جەلتوقسان ايىنىڭ اياعى. كەشكىلىك قاراڭعى تۇسكەن كەز.ءبىر قىرىقتار شاماسىنداعى، مۇرتتى جىگىت ” كەشتى بىرگە وتكىزەتىن تانىس بىرەۋ كەزدەسە مە” دەپ، توڭارسىعان اياعىن بىرىنە ءبىرىن سوعىپ، اۋىل دۇكەنىنىڭ بۇرىشىندا تۇرعان. تىلەگى قابىل بولىپ، كوپ ۇزاماي ءبىر تانىس قۇرداسى كەزدەسە قالدى. ول دۇكەننەن ەكى بوتەلكە الىپ، مۇنى ۇيىنە شاقىردى. ەكى قۇرداس داستارحان باسىندا كەلە جاتقان “جاڭا جىلدىڭ» قۇرمەتىنە ءىشىپ وتىر، ءىشىپ وتىر. قوناق بولىپ وتىرعان مۇرتتى جىگىت ءبىر سوزىندە: “بۇل مەنىڭ بيىلعى جىلعى سوڭعى ءىشۋىم. ەرتەڭ، قاڭتاردان باستاپ ءبىر ۇرتتام اراق اۋزىما المايمىن. اراقتى قويام. وتباسىنا قاراۋىم كەرەك دەگەندەي” دەپ ءبىراز اڭگىمە ايتادى. وعان قۇرداسى: ء“سويت. ەكەۋمىز بيىل قاتتى ءىشىپ كەتتىك” دەپ كەڭەس بەرەدى. ءسويتىپ وتىرىپ، ەكەۋى ەكى بوتەلكەنىڭ سوڭعى تامشىسىن قاققاندا، ساعات ەكى بوپ قاپتى. مۇرتتى جىگىت ورنىنان قيرالاڭداپ تۇرىپ، ۇيىنە قاراي بەتتەيدى. بەتتەيدى.
ءۇيىنىڭ ەسىگىنە تاياپ كەلىپ، كىرۋگە ايەلىنەن سەسكەنىپ، قوراداعى ۇيىلگەن ءشوپتىڭ اراسىنا قۇلاي كەتەدى. تاڭەرتەڭگى ساعات 9. قوراداعا سيىر “جاڭا جىل قۇتتى بولسىن” دەگەندەي، ءشوپتىڭ اراسىندا جاتقان بۇعان قاراپ موڭىرەيدى. وعان ويانۋ قايدا! سوسىن ءۇيدىڭ الاباي ءيتى بۇعان كەپ ارسىلداپ ارەڭ كوزىن اشتىرادى. ماس جىگىت سوندا بارىپ ارەڭ ارەڭ كوزىن اشسا، ۇلكەن يت بۇعان قاراپ ءۇرىپ تۇر ەكەن. ماس كوزىن اشىڭقىراپ قاراسا، ءوزىنىڭ ءۇيىنىڭ قوراسى ەمەس، كورشىنىڭ قوراسىنا كىرىپ كەتكەن ەكەن. سوندا مۇرتتى جىگىت اتىپ تۇرىپ “قاپ، بيىلدا ءومىرىمدى كومانديروۆكادا وتكىزەتىن بولدىم اۋ!” دەگەن ەكەن.
ءتىپتى بار عوي، كۇيىپ كەتتىم»
ء(بىر بويداق كەلىنشەكتىڭاڭگىمەسى)
ءبىر ادەمى ءسۇر كەلىنشەك ەرىگىپ وتىرىپ، تۇنگى كلۋبقا بارىپتى.جارقىراعان ەكى ساندى ايقاستىرىپ وتىرىپ، باردان كوكتەيل ءىشىپ وتىرىپ، بۇلشىق ەتتەرىمەن تۇيە كوتەرگەندەي ادەمى سپورتشى جىگىتكە كوزى تۇسەدى. كەلىنشەك جىگىتكە قىزىعىپ، كوزىن الماي وتىرادى. اناۋ جىگىت تە سونى بايقاعان بولۋى كەرەك، كەلىنشەكتىڭ جانىنا كەپ وتىرادى. سوزدەرى كەلىسىپ قىزدىڭۇيىنە بارادى. ەكەۋى ءبىراز شاراپ ءىشىپ، ءبىراز ءسۇيىسىپ، ديۆاندا وتىرادى. ءتۇن ورتاسى بولعاندا الگى جىگىت “ۋ مەنيا ەجەدنەۆنو ترەنيروۆكا. ماعان كۇندە كوپ ەنەرگيا تراتيت ەتۋگە بولمايدى” دەپ ورنىنان تۇرىپتى. وسى وقيعانى ادەمى كەلىنشەك پودرۋجكەسىنە بىلاي دەپ سۋرەتتەپ بەرىپتى. “جىگىت بار عوي، سۋپەر! بىراق، ءبارى ەندى ەندى بولادى” دەپ وتىرعاندا تۇرىپ كەتتى. ءتىپتى بار عوي سوعان كۇيىپ كەتتىم. كۇيگەندە بار عوي، شىدامادىم، “مىنا دامبالدى نەسىنە كيىپ ءجۇرسىڭ” دەپ جىگىتتىڭ شورتىن جىرتىپ جىبەردىم” دەپتى.
سۇلۋ كەلىنشەكتىڭ ءيتىنىڭ ءسوزى
كۇيەۋىنەن ايرىلىسقان ءبىر سۇلۋ كەلىنشەك كىشكەنتاي كاندەلاكي ءيتىن جەتەكتەپ پاركتە قىدىرىپ جۇرەدى.ءسويتىپ، ويدا جوقتا كەلىنشەك ءبىر جىگىتپەن تانىسادى. سوزدەرى جاراسىپ، كەلىنشەكتىڭ ۇيىنە كەلەدى. اڭگىمە سوزىلىپ، ءشاي ىشىسەدى. سوسىن توسەككە اۋىسىپ، سۇيىسەدى. كىشكەنە كاندەلاكي تومەنگى توسەكتە جاتىپ،ءتىلىن اندا ساندا جالاڭداتىپ، “بۇلار نە ىستەپ جاتىر” دەگەندەي ولارعا تەسىلە قاراپ وتىر. توسەك جاقتان ەنتىككەن، شارشاعان دىبىس شىعادى. سوندا ولارعا ەرىنبەي تەسىلە قاراپ وتىرعان كىشكەنتاي يت: “قاپ مىناۋ جامان جىگىت، مەنىڭ پودرۋجكامدى راحاتتاندىرۋدىڭ ورنىنا شارشاتىپ تاستادى عوي” دەگەن ەكەن.
سۇلۋعا قارايتىندار كوپ بولادى
ءبىر ازاماتتىڭ ايەلى سۇلۋ ەكەن. سول ءبىر كۇنى تانىستارىن، كورشى قولاڭدى قوناققا شاقىرادى. قوناقتارىنىڭ كوڭىلىن اۋلايىن دەدى مە، الدە باسقا سەبەپپەن، ءسوزدىڭ رەتى كەلگەندە ءۇي يەسى “قازاقتا “قىزدىڭ كوڭىلى دالادا ” دەيتىن ءسوز بار ەدى. مەنىڭ بايبىشەم ءالى قىزداي عوي، قوناق شاقىرۋ دەسە، قوناققا بارۋ دەسە، قىدىرۋ دەسە، ەرەكشە ەلەڭدەپ تۇرادى عوي” دەپتى. سوندا وتىرعانداردىڭ ءبىر ەكەۋى ء“ا،ءا” دەسسە، ءبىرى ء“سىزدىڭ بايبىشەڭىز ءالى قىزداي عوي” دەپتى. سونىمەن قوناقتار تارقاسادى. سوندا كەتىپ بارا جاتقانداردىڭ بايبىشەلەرىنىڭ ءبىرى “ماناعى ءۇي يەسىنىڭ ايتقانى نە ءسوز! ايەلى قىزىعىن كوشەدەن ىزدەيدى اۋ دەيمىن” دەسە، ەكىنشى ايەل “مۇنىڭ ايەلى جۇرگەن جىمىن بىلدىرپەيتىن قۋ سياقتى” دەيدى. ءۇشىنشى ايەلدە اڭگىمەگە قوسىلىپ، “سۇلۋلارعا قارايتىن ادام كوپ بولادى!”دەپتى. سوندا ءتورتىنشى ايەل “سەندەردە ايتادى ەكەنسىڭدەر. ونىكىدە بىزدىكى سياقتى تەسىك شىعار” دەپ بەت اۋزىن تىرجيتقان ەكەن.
مىسىقتىڭ ايتقانى
مىسىق ينتەرنەتتى باسىپ قالسا،
بىرەۋى شۋىلداتىپ جاتىر ەكەن،
ەكىنشىسى دۋىلداتىپ جاتىر ەكەن.
سوعان ءبىرىنشىسى “سەنىكى بۇرىس” دەدى،
ەكىنشىسى “جوق مەنىكى دۇرىس” دەدى،
اناۋ ەسىنەپ، “مۇمكىن سەنىكى دۇرىس بولسا،
دۇرىس شىعار،
بۇگىن ماسساجىم بولماي، ارقام “قۇرىس” دەدى.
بىراق ينتەرنەتتە سول “ايتىس” باستالىپ جاتىر،
شۋىلداق پەن دۋىلداقتىڭ داۋىسى
ءبىرىن ءبىرى باسىپ جاتىر.
ءتۇرلى وسەكتىڭ باسىن شالىپ جاتىر.
بوس سوزدەن جالىققان مىسىق،
ديۆانعا جايعاسىپ، ۋجە پىرىلداپ جاتىر.
“ومىردە ۇيقىدان ءتاتتى ەشنارسە جوق” دەپ سىرىلداپ جاتىر.
ءبىر قىزىعى ەكى ايتىسۋشى ومىرلەرىنىڭ سوڭىنا دەيىن،
كىمنىڭ دۇرىس، كىمنىڭ بۇرىس ەكەنىن ومىردەن بىلمەي ءوتتى.
ال، مىسىق جۇزگە كەلىپ،
ومىردەن ەلەۋسىز ءوتتى.
جازۋشى، تاريحشى جۇمات انەسۇلى
kerey.kz
پىكىر قالدىرۋ