|  |  | 

تۇلعالار ادەبي الەم

حانعا تاعزىم

          ءامينا ادايحانقىزىElbasi dombira tartuda
و،حان يەم!
                      كورەگەن ھام كوشەلى،
ماڭدايداعى باققا بىتكەن بەس ەلى،
قازاعىمنىڭ قاھارماندىق رۋحنا،
ء”تاڭىر ءوزى جىبەرگەن ەر”- دەسەدى.
ۇلت ەمەس ەك تاريحىنان تۇندىر ءبىز،
جىر بولاتىن ماڭگىلىككە مىڭ جىلعى ءىز.
جالت-جۇلت ەتتى تۇنەك جىلدار كوگىنەن،
نۇرىن توگىپ جارقىراعان ءبىر جۇلدىز.
تاۋەلسىزدىك ۋعىن كۇنگە قاداعان،
اق وردا تۇر ارقادا اپپاق شاعالام.
باس قالانى استانانى جايناتتى،
ەركە ەسىل ەمىرەنگەن جاعادان.
جاڭالىققا جانى قۇشتار قوسقان ءۇن،
ەلۋ جىلدا ەل جاڭارتار جوسپارىڭ.
”ەڭ الپاۋىت ەل بولام”- دەپ الەمدە،
نۇرلى جولمەن باستادى العا كوش قامىن.
ۇلت جاندىلىق  ۇلى كۇشىڭ جان قيار،
ازاماتتار اقىلىڭنان ءال جيار.
كوك بايراقتى كوك جۇزىنە قاداعان،
ساعان تاعزىم الديار!!!

ەرتەگىلەر ەلى (نەمەسە اتام ايتقان اڭىز)

قازىنالى قارتتارىم-اي ەڭسەلى،
ارمانى تەك القىمىندا تۋلاعان.
اقىل كەنى ارىلمايتىن كەنىش ەدى،
وعان كۋا بۇل تاريح، بۇل عالام.
ەلەمەيتىن ەستىلىكتىڭ ەشبىرىن،
بۇلاڭداعان ەدىم سوندا بۇلا قىز.
اتام مارقۇم الدىن الىپ كەش قۇرىم،
ايتاتۇعىن ارمان جايلى ءبىر اڭىز.
اناۋ تاۋدىڭ ارجاعىندا دەيتىعۇن،
جاننات مەكەن، ءبورى ەلدىڭ تۇراعى.
ءبىر ساعىنىش جانىما بەرمەي تىنىم،
اڭسايدى دا سول مەكەندى تۇرادى.
اتىراۋ مەن التايىمنىڭ اراسى،
اتا-بابام جانىن سالىپ قورعاعان.
اعايىننان الىستاتىپ ارانى،
شەكاراسى ءبولىپ كەتتى-اۋ، وڭباعان.
-دەپ قاريا كەتەتۇعىن كەڭسەندەپ،
تۇك تۇسىنبەي وتىرۋشى ەم ءوز باسىم.
ارمانىم جوق سوندا جەتىپ ولسەم دەپ،
كىرپىگىمەن بوگەيتۇعىن كوز جاسىن.
قاسىرەتىن ارقالاتىپ قاشانعى،
جالعان دۇنيە جاقىندادى جات قىلدىڭ.
قيماي-قيماي ارمانىمەن اتامدى،
اردا التايدىڭ قۇشاعىنا تاپسىردىم.
باققا اينالىپ باعى قايتقان بار قايعى،
جەتتىم مەن دە اق مەكەنگە اسىعا.
ساعىنعاندا اتاممەنەن التايدى،
قاراپ ءجۇرمىن الاتاۋدىڭ باسىنا…
********
جاسىرىنىپ جۇرەگىمە جاتقان مىڭ،
بار سىرىمدى ساعان عانا اقتاردىم.
قيالىما قانات ءبىتىپ وزىڭمەن،
قالىقتادىم بيىگىندە اسقاردىڭ.
كۇيكى تىرلىك كوڭىلىمدى جارتى ەتكەن،
ارمانىمداي اق پاراققا ءار توككەن.
سەنى تاستاپ كەتەمىن دەپ كەۋدە ۇرىپ،
تالاي رەت مەن وزىمە انت ەتكەم.
دەسەمداعى تىڭدامايسىڭ ارى ءجۇر،
دالباسا ەكەن ءومىر دەگەن ءبارى قۇر.
تويتارسامدا سەنىڭ قانشا بەتىڭدى،
سەن كەتپەيسىڭ مەنى تاستاپ ءبارىبىر.
تۇنىق ەدىڭ مولدىرىندەي بۇلاقتىڭ،
جانارىمدا جانعان جالعىز شىراقسىڭ.
ءبىر ادالدىق تاپپاي مىنا جالعاننان،
جان تانىممەن سەنى عانا ۇناتتىم.
سەزىم سەلىن سەن سانادان تاسىتتىڭ،
شاتتىعىمدى بولىسۋگە اسىتىم.
جۇرەگىمە قوناقتاعان عۇمىرلىق،
مەن ومىردە ساعان عانا عاشىقپىن.
پويەزيا سەن مەنىڭ جانىمسىڭ!!!!

بالاما

ۇرلەگەن مەن ۇرى ءومىر سونەبەيتىن،
قاراشىقتا جالىن اتقان جاقۇتىم.
جۇرتتىڭ ءبارى تەنتەك دەيدى دەي بەرسىن،
تەك وزىمە باعا جەتپەس باقىتىم.
ەلىتكەندە ەڭ بيىككە ەلەس وي،
قوس قاناتىم قيانعا الىپ سامعايتىن.
بۇزىق دەيدى جۇرتتىڭ ءبارى و ،نەسى ەي؟
تەك وزىمە بالبىراعان بالداي تىم.
ەشقايسسى قىزىعىڭا تاتىماس،
ەرەسەكتەر ەستىمىز دەپ بوسكەن مەن.
شىڭعا بىتكەن شىنار مۇلدە جاسىماس،
شىڭ باسىندا تۇيدەك بۇلتتار كوشكەن مەن.
سەننەن تۇنىق كورمەي مۇلدە عالامنان،
تۇمان شوگىپ كوڭىلىمە تۇر مىناۋ.
ءبارىن ءبىلىپ تۋعانداي اق انامنان،
مەندە ساعان اقىل ايتىپ ءجۇرمىن-اۋ.
ءومىرىڭنىڭ ويلى -شۇڭقىر سىرلارىن،
ۇيرەتەمىن ورەلى ويمەن وزىمشە.
قۇلقىنىمنىڭ قۇلى بولىپ تۇرعانىم،
كەشىر بالام پيعىلىمنان سەزىلسە.
ءجۇزىمىز بەن جۇرەگىمىز جات ءتىپتى،
ايتار بولساق پەندەلىكتىڭ اشىعى.
وزدەرىڭنەن تازالىق پەن پاكتىكتى،
ۇيرەنۋگە ءتيىس پە ەدىك ءاسىلى؟
كوكەيىمدە كوكتەم بولىپ ءبۇر جارىپ،
وزەگىمە وركەن بولىپ ورىنارسىڭ.
پەندەلىكتىڭ ۇشقان شاڭى ۇرلانىپ،
پەرىشتەدەي كوڭىلىڭە قونباسىن.
kerey.kz

Related Articles

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ەل قورعانى – المات ساردار

    ەل قورعانى – المات ساردار

    ساردار المات توبابەرگەنۇلى – ءوز داۋىرىندە ەل باسقارعان، بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعان. ول ىرعىزدا بولىس قىزمەتىن اتقارىپ، حالىق اراسىندا سىيلى ادام رەتىندە تانىلعان. المات توبابەرگەنۇلىنىڭ ەرلىك پەن ەلدىك توعىسقان دارا جولىن كەيىن بالالارى سامىرات پەن تورەمۇراتتا جالعىستىردى. ال ونىڭ شوبەرەسى عالىمجان ءابدىسالاموۆ ەۋروپا مەن ورتا ازياعا تانىمال قازاقتان شىققان تۇڭعىش سكريپكاشى بولعان. ءحىح عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلىپ، سول عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعىندا ومىردەن وتكەن المات توبابەرگەنۇلى باسىنداعى بيلىگى مەن بەدەلىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە، جۇرتىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ارنالعان ءوز زامانىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى ەدى.  «ارجاعى دا اتاقتى ەر…» تاعى ءبىر ءجۇز جىل ءارى جىلجىپ، ءحVىىى عاسىر تاريحىن پاراقتاساق، ول كەزەڭدە ەل باسىنان وتكەن قايعىلى وقيعالار كوپ بولعانىن كورەمىز، «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما» حالقىمىزدى

  • 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    كافەدرا پروفەسسورى ماتەماتيكتەر كۇنىنە ارنالعان «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىندا 15 ناۋرىز، 2025 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنىنە وراي «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىنىڭ قوناعى بەلگىلى عالىمدار: فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قانگۋجين بالتابەك ەسماتۇلى مەن PhD-دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بولدى. ەفيردە ولار ماتەماتيكانىڭ ماڭىزدىلىعىن، مەرەكەنىڭ تاريحىن، قازاق ماتەماتيكتەرىنىڭ عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن تالقىلادى. پروفەسسور بالتابەك ەسماتۇلى ماتەماتيكانىڭ عىلىمداردىڭ پاتشايىمى سانالاتىندىعىنا توقتالدى. ول ءبىر جاعىنان عىلىمي ءبىلىمنىڭ شىڭىندا تۇرسا، ەكىنشى جاعىنان باسقا پاندەردىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن كومەكشى عىلىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. عالىم شەكسىزدىك پەن ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەردىڭ دالدىگىن بىلدىرەتىن π سانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا دا توقتالدى. دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بۇل كۇننىڭ 1988 جىلدان باستاپ «π سانى كۇنى» (π – يرراتسيونال سان، شامامەن 3,14142… تەڭ) رەتىندە تويلانا

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: