Этно туризм. Балхашта этно туризімді қаладй дамытуға болады?
kerey.kz
Бейсен Ахметұлы 
Әлемде біз естіменген елді мекендер, ғажайып салт-саналар мен ғұрып-әдеттер, ойлап көрменген тіршілік тәсілдері бар. Сонай ғажап өңірдің бірі Балқаш.
Қарны тойып, қалтасы қалыңдаған әр пенде өмірден ләззат алғысы келеді. Өзі аңсаған жерді көріп, қызыққан өмірді қызықтайды. Дем алады және өмірдің мәнін салыстарды.
Өмір теңіз бойында жасаған адам сусыз жапан даланы елестете алмайды. Бірақ естісе барып көруді аңсайды.
Қазқастан да сол ғажайып әлемнің бір бұрышы. Онда елді таң қалдырар ғажайыптар өте көп. Ендеше сол мүмкіндікті қалай ашуға болады?
Біз сөзді Балхаш көлі маңынан бастайық.
Балқаштың қандай кереметтері бар?
• Балқаш әлемдегі ең үлкен тұйық көлдердің бірі. Аумағы 19 мың шаршы шақырымға жетеді. Су тұнық таза және тұздылығы төмен. Қысы суықтау болғанмен жазы ыстық. 2-3 ай сайрандауға жетеді. Балық та бар. Сонымен бірге таяз болғандықтын қауыпсіз деп айтуған болады. Көл ортасындағы шағын аралдар да, шығыс солтүстігіндегі қамысты алаңдар да өз тәбиғатымен ерекшеленген. Ал батысы ұзыннан ұзаққа созылған құмайтты жапан дала. Бұл да біреулерге таңсық көрінері белгілі.
• Екінші жағынан, көл айналасында малшылар бар. Мыңғырған қой-ешкіні, үйірлі жылқы, сиыр табындары мен маң-маң басқан түйелер де табиғаттың өзгеше бір жаратылысы екені даусыз.
• Үшіншіден, Балқаштың жағасынан темір жол, тас жол өтеді. Оған Балқаш қаласына қатынайтын ұшақты қосыңыз. Мәселен, Бектау ата өңгірі, Қарқаралы, Жезқазған жақтағы Алтын Орданың ханы Жөшінің кесенесінің өзі -ақ әлемнен өзгеше сыр іздеген адамдарды тартатын ғажайып мекен болары даусыз.
Балқаш қаласы жанындағы Нарманбет ауылының әкімі Қайдар Жортаров:
– Балқашқа жылда демалысқа келетіндер көбейіп жатыр. Көл бойында демалып, ат пен түйеге мінгісі, киіз үйде түнегісі келетіндер де жоқ емес деп ойлаймын. Қазірше ондай мүмкіндік жоқ. Егер кімде кім осындай жұмыстармен айналысқысы келсе көмегіміз дайын.
Балқаш тұрғыны Қуат Сарыбас:
– Балқаш өндіріс қаласы болғандықтан өнеркәсіптік сулардың көлге құйылуы бар. Яғни, кей зауыттар экологиялық норманы сақтамайды деп ойлаймын. Егер су таза болса адамдар да көбейер еді. Әкімшілік осы мәселені қолға алса штелден келетін туритер алдында ұялмайтын едік.
Тағы да, көл бойында әдемі жаға жайлар да бар. Бірақ барлығы емес. Себебі, демалысқа келген адам бір орында ғана жүрмейді. Аралау барысында көл бойындағы шашылған қоыстарды көрсе жиркеніп қалуы мүмкін. Мұны қалыптастыру үшін қала тұрғындарына түсіндіру жұмыстарын жүргізу керек, – дейді.
Ендеше, осындай керемет өңірде туризм неге дамымай отыр?
Біз бұл сұрақты балқашты аралап жүрген туристерге қойдық.
Александыра Богданова. Ресейлік турист:
– Мен әлемнің көптеген жерлерін араладым. Балқаш ыстық белдеудегі тұрғындар мен суық районда жасайтын халықтар үшін демалысқа үйлесімді жер. Алайда инфрақұрылым мен тұрмысқа қажетті қарапайым мүмкіндіктер жасалмаған.
Айталық, тазалық дәрежесі төмен. Қонақ үйлері өте ескі, оған керемет қонақ үйлер болмаса да қарапайым да таза үйлер жетіп жатыр. Туәлетті де , асханаларды да табу қиын.
Бірақ ішіп-жем арзан. Бұл да туристерді тартады. Бұл әсіресе Ресейдің оңтүсітк облыс тұрғындары үшін өте ыңғайлы аймақ.
Ең маңыздысы ұлы дала көшпенділілерінің өмірін көрсететін этно туризм жағы мүлдем жоқ. Бұл өте маңызды. Қазір көп елдерге солардың салт-дәстүрін, өмір сүру дағдыларын көруге барады, – дедйді.
Көшпелі қазақ ауылын орнатуға болады
Осыған орай Моңолиядан келген қонақ Есентай Кеңшілікпен де сұхбаттастық.
– Біз Моңғолияның Алтайында тұрамыз. Қыс қыстауда, жылы үйде отырамыз. Ал көктем туа киіз үйлерімізді алып шығып көктеуден бастап тігеміз. Мал төлдетеміз. Сонды қырқым болады.
Сосын, майдың соңынан бастап суатқа, онан арман жәйлау тауға шығып кетеміз. Міне сонда тізілген ақ шаңқандай киіз үйлер топ-топ болып көрінеді.
Жәйлау ақтылы малға толады. Дәл осы кезде еропадан, АҚШ-тан туристер толып кетеді. Онда олар нағыз көшпелілердің өмірін көреді.
Егер Қазақстан үкімет бізге осы жерден малға жер, жайлау берсе және тыныс-тіршілігімізге кедергі жасамаса (мұнда бюрократтық пен жемқорлық өте өатты ғой деп қосып қойды) ешқандай көмексіз ақ көшпелі тұрмысты осында да жалғастыра берер едік, – деді.
Тунгалаг Пуревсамбуу, Монғолия, MonDigitalTur LLC туристік фирмасының кеңесшісі:
– Моңғолияға келген туристер Уланбатырда бір күн ғана тұрады да басқа аймақтарға аттанып кетеді. Соның бірі қазақ көшпелі мәдениетімен әлемге танымал БАянөлгей аймағындағы бүркітшілер, киіз үйлі жайлау, – деді.
Қысқартып айтқанда…
Балқаш көлі маңайының тазалығы мен қызмет көрсету сапасын жақсартса ақ туристер ағылатын алтын мекенге айналары даусыз. Олүшін ең алдымен Балқаш халқын соған бейімдеу керек. Әр кім өзіне сеніп, жан-жақтан жұмыла іске кіріссе біренше жылда -ақ туристер ағылар еді.
Әрі көшпелі малшылардың тірлігіне керек жерді беріп, нақты өмір дағдысын жаңғыртуға да мүмкіндік көп. Мысалы, Абай, айыр тау жақтағы жабылып жатқан ауылдық елді мекендерді қайта тірілту керек.
Әлемдік тәжірибеде таза да табиғи өмірді, табиғатты көргісі келетіндер үшін жол да кедергі болмайтынын ескерту керек.
Ал жарнаманы әр келген турист жасайды. Егер бір адамды раз етсе, ол мыңдаған адамға жарнама жасары сөзсіз.
Пікір қалдыру