ҮЛКЕН МЫРЗА…….
kerey.kz
Мұса Шорманұлы (1818-1884) – Баянауыл аға сұлтаны, меценат, ағартушы. Ол жайлы Г.Н.Потанин: “Мұса Шорманұлы – Шоқанның туыс ағасы, ол даладағы өте беделді адам еді, дала басшыларының құрметіне ие болды, орыс полковнигі деген шен алған.
Біраз жылдай Омбыда тұрды, екі рет Петерборға барған, жалпы айтқанда қазақтың нағыз еуропаланған тұлғасы” деп жазды.
Біржан сал: “Қазақта бір құтым бар Мұса Шорман,
Үзілмей келе жатыр ескі қордан” десе,
Мәшһүр Жүсіп:
“Бес жаста “бісмілла” айтып жаздым хатты,
Бұл дүние жастай маған тиді қатты.
Сегізден тоғызға аяқ басқан кезде,
Мұса еді қосақтаған Мәшһүр атты” деп жырлаған.
Мұсаны Баянауыл орыстары “Большой господин”, ауыл қазақтары “Мұса мырза” деп атаған. Өз қаржысына Баянауылда мешіт, медресе салдырады.
Інісі Исамен бірге Павлодар, Ақмола, Санкт-Петербург қалаларында мешіт салуға қаржы береді. Халық мұраларын жинап, оларды фольклор жинаушыларға, баспагерлер мен саяхатшыларға (Уәлиханов, Потанин) тапсырып отырған.
Ол ауыл балаларын оқытуға үлкен көңіл бөледі. 1865 ж. Омбы қаласында Мұса қатысуымен болыс кеңселері қызметкерлерін даярлайтын қазақ мектебі ашылады.
Өз округі бойынша әр болыстан екі баланы міндетті түрде қала мектебіне жіберу туралы шешім қабылдайды. Мұса сонымен қатар ғылыми жұмыспен де айналысты.
Қазақ халқының тарихы, этнографиясы қызықтырушы орыс оқымыстылары мен шенеуніктері Мұсамен міндетгі түрде кеңесіп отырған.
Мұса Шорман 1884 ж. 26 желтоқсанда Омбыда қайтады. Оның асына 10 мың адам қатысып, 100 ақ үй тігіліп, 300 қой, 200 жылқы сойылады.
М.Ж.Көпейұлы Мұса қазасына “Жоқтау” шығарады. Мұса туралы Д.Гейнс, Г.Потанин, Д.Путинцев күнделіктер, қазанама жазған.
Шекер Алшынбекова.
Пікір қалдыру