Диагноз: Ресейдің Ішкі Жиынтық Өнімінің өсу қарқыны жылма-жыл құлдырап келеді. Ресейдің ІЖӨ 2015 күнтізбелік жылы 3.8-4%-ке төмендеді. Уақыт өте Ресейдің дүниежүзілік экономикалық потенциалы ұзақ мерзімде төмендей бермек. Айталық, Дүниежүзілік валюта қорының және БҰҰ бағалауынша, 2013 жылы дамыған мемлекеттер арасында тоғызыншы, 2014 жылы – оныншы, 2015 жылы он бірінші орынға түсті [1].

Ресейдің Ішкі Жиынтық Өнімінің өсу қарқыны жылма жыл  құлдырап келеді.

ІЖӨ өсімі        2007     2008    2009   2010     2011       2012     2013     2014     2015

в %[2]                8,5       5,2      -7,8       4,5        4,3          3,4       1,3         0,6     -3,9

Алдағы екі-үш жылда Ресей экономикасы қуатты елдер қатарынан қалып, ортаңқол, өлкелік-державалық мемлекет қатарына кіреді. Батыс елдер бірлестігі – Еуропалық Одақ (28 мемлекет) және АҚШ пен Канада, Австралия мен Жапония, тағы бірқатар мемлекет Ресейге тісін қайрап санкция салып  отыр. Соңғы уақытқа дейін батыс мемлекеттер альянсы қатарында Түркия жоқ-тын. Түркия болса, Батыс альянсты тек әскери жағынан қолдап, Ресейге қарсы экономикалық санкцияларды қолдамаған еді. Ресей мен Түркия арасындағы соңғы дүрдараздықтан кейін Түркия саясатын күрт өзгертті. Енді екі мемлекет арасында іс жүзінде экономикалық  қатынастар шиеленісіп жатыр.

Орыстың бас ауруының үш себебі бар

Бірінші себебі, экономикалық реформа жасамаушылық. Екінші себебі, милитаризация. Үшінші себеп, геоэкономикалық дағдарыс мұнай бағасының ұзақ мерзімге құлауы. Төртінші себеп, Ресейдің қас жауы бар – ол Батыс елдер қауымдастығы. Сонымен 1990-шы жылдары Ресейде  нарықтық реформаларының идеологы Егор Гайдар жүйелі реформаларын бастаған болатын. Бірақ реформалар қарқыны жалғаспады. 2008 жылғы дағдарысты Ресей қаржылық қорлар мен мұнай қаржыларын әсерлі пайдалану жолымен  жеңді. Сол дағдарыстан кейін Путин реформалардың Ресейге керегі шамалы деп ұқты. Путин Ресейді милитаризм жолына түсірді, әскери бюджетті күрт өсірді. Путин 2007 жылы Мюнхен қаласында Батыс альянс елдеріне қарсы Екінші Қырғи-қабақ соғысын бастады. Естеріңізге салайын, Бірінші Қырғи-қабақ соғысы 1946 жылғы Фултондағы Уинстон Черчильдің сөзінен кейін басталаған болатын және сол соғыстың аяқталуы КСРО-ның құлауына әкелді [3]. Сол соғыстың нәтижесінде КСРО-ның Одақ республикалары егемен болды.

Мұнай бағасының күрт құлауы барлық Ресей мемлекетінің әлеуметтік бағадарламаларының орындалуын қиындатты. Путин авантюрист қайраткер болып шықты. Ол тамаша тактик, бірақ нашар стратег. Ресейдің Украинаға шабуыл жасауы Кремльдің ірі масштабты дағдарысқа ұшырағанын көрсетті. Осы тұста Президентіміз Назарбаевтың дипломатиялық айлакерлігін атап өткен жөн болар. Ресейдің соққысын Украина тойтарды. 2008 жылғы Ресейдің Грузияға шабуылына Батыс альянсы араша бола алмады. Бірақ Украинаның жөні бөлек еді. Батыс елдері Украинаға экономикалық және дипломатиялық қолдау жасады. Солай Украина Қырым, Донецк пен Луганскыдан айырылса да, агрессорға қарсы тұра алды. Путиннің есебі бойынша, Батыс елдерінде ауызбіршілік болмау керек еді. Батыс елдері Ресей газы мен мұнайына тәуелді. Сол жағадайды пайдаланып, Ресей Украинаны тізе бүктіруді жоспарлады. Бірақ Путиннің бұл пиғылы іске аспай қалды.

Орыстың мықтылығы мен осалдығы

Еуропалық халықтардың ішінде саны жағынан азайып кеткенімен, Ресейде 111 миллиондай орыс бар. Орыстың білім дәрежесі де жоғары, басым көпшілігі отаншыл, руханиятшыл, империяшыл. Жеті атасы Қазақстанда тұрса да, қазақша үйренгісі жоқ. Орыс дініне де берік, орыс православиясы Мәскеуге ғана бағынады, олар бөтен елде тұрмын демейді, осында тұрып империялық мүдделерді қорғайды. Біздің ойымызша, орыс адамы тым империяшыл, заман өзгерді демей посткеңестік мемлекеттерді бодан ел деп біледі. Путин КСРО емес Ресей империясын жаңғыртпақ. Орыс мықты империя құру үшін бар қиындыққа төтеп беруі қажет. Алайда олардың төзімі қашанға жетер дейсіз? Орыс — тез мойынұсынғыш, әлсіз ұлт. 1917 жылдың ақпанында өзі жеңіп келе жатқан Бірінші Дүние Жүзілік соғыстың соңғы кезеңінің ауырлығына төзе алмады. 1917 жылы Патша Үкіметін құлатты, сол жылы Қазан төңкерісі болды. Ресей империясы ыдырады. Бірақ орыс тез есін жиятын ұйымшыл халық. 1920-1955 жылдары бұрын соңды болмаған империя –КСРО-ны аяққа тұрғызды. Орыс ұлты сол жылдары адам және қаржы шығынына қарамастан дегеніне жетті. Енді бүгін 1990-шы жылдардағы дағадарыстан айығып, қайтадан Орыс империясын қалпына келтіруді көздейді.

Қазақтың мықтылығы мен осал тұстары

Қазақ басынан кешкен нәубеттерден тарихи қысқа мерзімде есін жиды. Бүгінгі таңда қазақтардың саны — 11,5 млн. Бұрын бұл санға ешқашан жетпеген едік. Қазақ егемендікке жетті, және өз елінде 70%-дан асты. Басына қатер төнсе олар көрші елдерде пана іздейді, бірақ уақыт өте келе өз еліне қайтып келеді. Қазақ гомогенді, өз-өзіне берік, жабық халық. Пәлендей басқа ұлттармен некелесе бермейді. Қазақ басқа ұлттар мен мемлекеттердің проектеріне бара бермейді. Айталық, Ресейде 740 мыңдай қазақ бар, бірақ олар Ресейдің мәдени-рухани, бизнес–саяси т.б. шараларына қызықпайды да ілеспейді де, реті келсе атамекенге тартады.

Біздің элитаға кейбір орыс аурулары жұға бастаған сияқты. Біз реформаларды 1990-шы жылдардағы сәтті қарқыннан кейін тәмәмдадық, экономиканы диверсификациялаған жоқпыз, монополизацияға жол бердік. Біз де орыстардан қалыспай жемқорлыққа жол беріп алдық. Бұл сәтсіздікті орыс тілді қазақ элитасы жіберді. Сөйтіп, мұнай да, теңге де құлдырады. Бірақ болашақтан үміт жоқ емес. Енді қайтадан реформаларды қолға алу керек.

Ертең не істейміз?

Ресей экономикалық дағдарыстан саяси және әлеуметтік дағадарысқа ұшырайды. Олай болса, Батыс альянсы Ресейді тұқыртпай қоймайды. Ресей дағадарысқа түскенде біз дағадарыстан шығуымыз керек. Ресей дағдарысы келесі 10-17 айда шыңына жетеді. Бірақ Ресей бізге шабуыл жасауы мүмкін. Оларға «короткая победоносная война» керек, шабуыл объектісі Қазақстан болуы ықтимал. Осы тұста ұлт пен элита бірлігі керек. Біз тек Ресей күйреген тұста демократялануымыз мүмкін. Ең бастысы біз де Ресеймен бірге ұлттық дағдарысқа түспеуден сақтанғанымыз абзал. Екінші, біз Батыс альянсы бағытында, Ресейден сақ, Қытаймен жан-жақты қатынаста болуғанымыз жөн.

Әзімбай Ғали, Ұлт порталы

1. https://ru.wikipedia.org/wiki

2. http://pubdocs.worldbank.org/pubdocs/publicdoc/2015/9/136351443562971021/rer34-rus.pdf; Австралия ввела дополнительные санкции против России www.tvc.ru:8021/news/show/id/48967 — 2014 ж. 01 қыр. — Ранее, помимо Австралии, санкции на Россию наложили США, страны Евросоюза, Канада, Япония
3. Азимбай Гали Итоги Первой мировой «Холодной войны». Начало Второй мировой «Холодной войны»: битва за Украину.08.02.2014 centrasia.ru                                                               Ұлт порталы