Қарақалпақстан қазақтары

Qaraqalpaqstan qazaqtarı

| Apr 9, 2017

Özbekstannıñ Qaraqalpaqstan aymağında ejelgi Horezmniñ köptegen qala-bekinisteriniñ izi qalğan. Solardıñ arasındağı eñ irileri Topıraqqala, Ayazqala men Qızılqala mañında bağzı zamannan twratın qazaqtar diqanşılıq, mal bağu, balıq aulaumen aynalısadı. Qızılqalada jergilikti qazaq Raqımbay aqsaqal bizge Beket Atanıñ besinşi wrpağı Köken Qoybağarwlınıñ mazarın körsetti.

Qızılqalanıñ töñireginde negizinen qazaqtar twradı, onşaqtı qazaq auılı bar. Alğabas auılı mañında qoy bağıp jürgen Säduaqas ata özin “Kişi jüz qazağımın, qojamın” dep tanıstırdı.

Jergilikti qazaqtardıñ biri 77 jastağı Raqımbay aqsaqal bwrın traktor aydağan. Ol osı mañda Beket Atanıñ besinşi wrpağı Köken Qoybağarwlınıñ mazarı barın ayttı. Aqsaqal mazardı köruge tilek bildirgen bizdi ol jerge bastap baruğa kelisti.

Sovet kezinde “Qızıl Qazaqstan” atalğan auıl qazir Alğabas dep ataladı. Jergilikti halıq onı “Köken äulie” dep te ataydı.

Alğabas auılında twratın qazaq Dosbolat Şuguraev. Ol şarua qojalığın wstaydı.

Raqımbay ata men Dosbolat Şuguraev bizdi Köken äulie mazarına bastap jürdi.

Köken äulie – Beket Atanıñ besinşi wrpağı Köken Qoybağarwlınıñ mazarı.

Raqımbay ata (oñ jaqta) men Dosbolat Şuguraev Köken Qoybağarwlınıñ mazarı basında qwran bağıştap otır.

Alğabas auılındağı ağayındı Şuguraevtardıñ üyi.

Dosbolat Şuguraevtıñ wlı qonaqqa kelgen Raqımbay atanıñ qolına su qwyıp qızmet körsetip jatır.

Dosbolat Şuguraevtıñ kişkentay jieni sütke ilenip pisirilgen tandır nan qoyılğan üsteldiñ janında twr.

Üy aldındağı tandır peş.

Dosbolat Şuguraevtıñ nemere inisi Nwrımbet.

Alğabas auılındağı qazaq mektebi.

Raqımbay atanıñ aytuınşa, Alğabas auılındağı bwl monşanıñ qwrılısı ayaqsız qalğan.

Alğabas auılında oynap jürgen qız balalar.

Ejelgi Horezm jerindegi köne qonıstardıñ biri Topıraqqala mañındağı köktemgi körinis.

Horezm oblısımen şektesetin Biruni audanı Şavat kentinde jañadan salınğan üylerdi jergilikti jwrt «prezident üyleri» atap ketken. Bwl üyler Özbekstannıñ twñğış prezidenti Islam Karimovtıñ twsında salınğan.

Şavat kentinen Horezm oblısınıñ äkimşilik ortalığı Ürgenişke baratın jol.

Bwl öñirdegi jergilikti twrğındar diqanşılıqpen, mal bağıp, Ämudariyadan balıq aulap küneltedi.

Surette: Ürgenişke baratın jolda qauın satıp otırğan jigit.

Jol boyında balıq satıp otırğan er adam. Azat Europa / Azattıq radiosı

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Si Czin'pinniñ qıtay äskeri basşılığın “tazalauı” neni bildiredi?

kerey.kz

Rid STENDIŞ Resey prezidenti Vladimir Putin (oñ jaqta) elge saparmen kelgen qıtay generalı Çjan YUsyamen qol alısıp twr. 2017 jıl. Ötken aptanıñ ayağında Qıtaydıñ Ortalıq äskeri komissiyası törağasınıñ orınbasarı qızmetinen äri Qıtay kommunistik partiyası sayasi byurosınıñ müşeliginen bosatıldı. Äskeri basşılıqtağı mwnday joğarı şendi twlğanıñ ornınan alınuı Pekinniñ Tayvan'ğa qatıstı josparına, AQŞ-pen bäsekesine jäne aymaqtağı twraqtı oyınşı retindegi röline qatıstı birqatar swraq tuğızıp otır. 24 qañtar küni Pekin qızmetten bosatılğan general Çjan YUsya (Qıtay basşısı Si Czin'pinniñ köp jıldan bergi senimdi serigi bolğan) tergeuge alındı dep habarladı. Tosın şeşimnen keyin Si Czin'pin äskeri basşılıq şıñında jalğız özi qaldı. Qıtaydı zertteuşi sarapşılar mwnıñ bilik sabaqtastığına eleuli saldarı boladı deydi. Al Pekinniñ seriktesteri