Қарақалпақстан қазақтары

Qaraqalpaqstan qazaqtarı

| Apr 9, 2017

Özbekstannıñ Qaraqalpaqstan aymağında ejelgi Horezmniñ köptegen qala-bekinisteriniñ izi qalğan. Solardıñ arasındağı eñ irileri Topıraqqala, Ayazqala men Qızılqala mañında bağzı zamannan twratın qazaqtar diqanşılıq, mal bağu, balıq aulaumen aynalısadı. Qızılqalada jergilikti qazaq Raqımbay aqsaqal bizge Beket Atanıñ besinşi wrpağı Köken Qoybağarwlınıñ mazarın körsetti.

Qızılqalanıñ töñireginde negizinen qazaqtar twradı, onşaqtı qazaq auılı bar. Alğabas auılı mañında qoy bağıp jürgen Säduaqas ata özin “Kişi jüz qazağımın, qojamın” dep tanıstırdı.

Jergilikti qazaqtardıñ biri 77 jastağı Raqımbay aqsaqal bwrın traktor aydağan. Ol osı mañda Beket Atanıñ besinşi wrpağı Köken Qoybağarwlınıñ mazarı barın ayttı. Aqsaqal mazardı köruge tilek bildirgen bizdi ol jerge bastap baruğa kelisti.

Sovet kezinde “Qızıl Qazaqstan” atalğan auıl qazir Alğabas dep ataladı. Jergilikti halıq onı “Köken äulie” dep te ataydı.

Alğabas auılında twratın qazaq Dosbolat Şuguraev. Ol şarua qojalığın wstaydı.

Raqımbay ata men Dosbolat Şuguraev bizdi Köken äulie mazarına bastap jürdi.

Köken äulie – Beket Atanıñ besinşi wrpağı Köken Qoybağarwlınıñ mazarı.

Raqımbay ata (oñ jaqta) men Dosbolat Şuguraev Köken Qoybağarwlınıñ mazarı basında qwran bağıştap otır.

Alğabas auılındağı ağayındı Şuguraevtardıñ üyi.

Dosbolat Şuguraevtıñ wlı qonaqqa kelgen Raqımbay atanıñ qolına su qwyıp qızmet körsetip jatır.

Dosbolat Şuguraevtıñ kişkentay jieni sütke ilenip pisirilgen tandır nan qoyılğan üsteldiñ janında twr.

Üy aldındağı tandır peş.

Dosbolat Şuguraevtıñ nemere inisi Nwrımbet.

Alğabas auılındağı qazaq mektebi.

Raqımbay atanıñ aytuınşa, Alğabas auılındağı bwl monşanıñ qwrılısı ayaqsız qalğan.

Alğabas auılında oynap jürgen qız balalar.

Ejelgi Horezm jerindegi köne qonıstardıñ biri Topıraqqala mañındağı köktemgi körinis.

Horezm oblısımen şektesetin Biruni audanı Şavat kentinde jañadan salınğan üylerdi jergilikti jwrt «prezident üyleri» atap ketken. Bwl üyler Özbekstannıñ twñğış prezidenti Islam Karimovtıñ twsında salınğan.

Şavat kentinen Horezm oblısınıñ äkimşilik ortalığı Ürgenişke baratın jol.

Bwl öñirdegi jergilikti twrğındar diqanşılıqpen, mal bağıp, Ämudariyadan balıq aulap küneltedi.

Surette: Ürgenişke baratın jolda qauın satıp otırğan jigit.

Jol boyında balıq satıp otırğan er adam. Azat Europa / Azattıq radiosı

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

kerey.kz

1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı