«АЛАШ ОРДА» МЕН ХАЛИФА АЛТАЙҒА 100 ЖЫЛ

«ALAŞ ORDA» MEN HALIFA ALTAYĞA 100 JIL

| Jul 10, 2017

Elimizdiñ täuelsizdik alıp, örkendep damumen birge tamırlı tarihımız qayta jañğırıp, egemendigimizdiñ eñsesi biik, irgesi bekem. Wlı dala Köş basşısı Nwrswltan Nazarbaevtiñ 2017 jılğı halıqqa joldauı men 12 Säuir küngi «Bolaşaqqa bağıdar: ruhani jañğıru» taqırıbındağı maqalasına saykes, el tarihında attarı altın ärippen jazılğan, keyingi wrpaqqa öşpes önege bolğan Alaş arıstarın eske alıu, olardıñ wlı eñbekterin wrpaq sanasına siñiru nıqtap qolğa alındı.

Osığan oray, ğwlama-ğalım, jazuşı, din tanuşı, aqın Halifa Altay Ğaqıpwlınıñ tuılğanna ğasır toluına baylanıstı onıñ eñbekteri men ömir keşirmelerin, otanşıldıq ruhın näsihattau jäne ruhına arnap as berip, qwran bağıştau maqsatında 2017 jılı 29 mausım küni «Halifa Altay» halqaralıq qayırımdılıq qorı, Halifawlı Abdırayım Altay, Qaynola Zeynollawlı, Barlıbay Baurjan Äbdimanatwlı, Däuletjan Şaymwranwlı, Almas Bekjanwlı, Nwrbaqıt Atanwlı, Aybek Asqabılwlı, Sayranbek Äbdimälikwlı, Adalbek Qatıranwlı, Gülnwr Orazbayqızı jäne ğılımi konferenciyanıñ wyımdastıruına jauaptı Jarqınbek Jwmadil qatarlı azamattardıñ atsalısumen Taldıqorğan qalasında «Alaş» partiyası men körnekti qayratker, ağartuşı-ğalım Halifa Altaydıñ 100 jıldığına oray «Wlttıq sana jäne ruhani jañğırudağı tektilik fenomeni» attı respublikalıq ğılımi-täjiribelik konferenciya jäne alaş arıstarı men Halifa Altaydıñ ruhına arnalğan as ötkizildi.

Igilikti şaranıñ qwrmetti qonaqtarı retinde, igi jaqsılar jäne öner tarlandarı men elimizge tanımal sport sañlaqtarı qatıstı. Aytalıq jazuşılardan Dulat Isabekov, Baqıt Bedelhan, Qanat Tileuhan bastağan top asta boy körsetti. Sportşılardan Qanat Islam, Jaswlan Qıdırbayev. Öner adamdarınıñ işinde änşi Ramazan Stamğaziev, Ömirqwl Äyniyazov, Jwbanış Jeksenwlı, Talğat Jorabaevtı atauğa boladı.

Halifa Altaydıñ wrpaqtarıda is-şaranıñ basında boldı. Olardı ataytın bolsaq: Bibätiş Altay Jünis qızı – Halifa Altaydıñ jwbayı (Almatı qalası), Äbdiraqiım Altay – Halifa Altaydıñ Halqaralıq qayrımdılıq qorı törağası (Almatı, qalası), Äbdulsämet Altay - Halifa Altaydıñ ülken wlı (Franciya, Parij), Şakira Altay – Halifa Altaydıñ qızı (Türkiya, Istambwl), Şeküre Altay – Halifa Altaydıñ qızı (Türkiya, Istambwl), Meşküre Altay – Halifa Altaydıñ qızı (Türkiya, Istambwl), Aysen Altay – Halifa Altaydıñ qızı (Türkiya, Istambwl), YAsemin Altay – Halifa Altaydıñ nemeresi (Türkiya, Istambwl), Selim Altan – Halifa Altaydıñ nemeresi (Türkiya, Istambwl), Aynalqan Altan – Halifa Altaydıñ kelini (Türkiya, Istambwl).

Halifa Altaydıñ küyeu balaları : Nehmet Ovali (Türkiya, Istambwl), Başri Sönmäz (Türkiya, Istambwl).

Bwl aytulı is-şarağa igi jaqsılar jinaldı. As berildi, Halifa Altaydıñ äruağına arnap qwran oqıldı, ğılımi konferenciyada Dulat Isabekov bastağan igi jaqsılar bayandama oqıdı.

Olardıñ qatarında: Islam Jemeney, filologiya ğılımdardıñ doktorı, professor, QR mädeniet qayratkeri, Halıqaralıq türki mädenietiniñ qorı Strategiyalıq zertteuler komitetiniñ törağası (Almatı qalası), «Halifa Altay – qazaq ruhaniyatınıñ oyşıl qayratkeri». Erimbetova Qwndızay, Memleket tarihı institutınıñ jetekşi ğılımi qızmetkeri, tarih ğılımdarınıñ kandidatı (Astana qalası), «Qazaqtıñ tektilik fenomeni ( Halifa Altay mısalında)». Amanqos Mektep-tegi Qwltanwlı, Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı, docent(Almatı qalası), «Azattıq üşin azaptı ğwmır keşken». Öteniyazov Samat Köşenwlı, tarih ğılımdarınıñ kandidatı, Madrid universitetiniñ professorı(Almatı qalası), «Halifa Altay ädebi mwrasınıñ tarihi mañızı». Aşamaylı Siezhan Däulethanwlı, jazuşı – zertteuşi (Öskemen qalası), «Şığıs Qazaqstandağı Şaqabay batır esimimen baylanıstı toponimdik ataular». Dosan Baymolda, PhD doktorı, Abay atındağı Qazaq Wlttıq pedagogikalıq universitetiniñ professorı (Almatı qalası), «Halifa Altay jäne şeteldegi qazaqtar». Qwdaybergenova Ayjamal Ibragimqızı, tarih ğılımdarınıñ doktorı, docent, Bilim jäne ğılım ministrligi Ğılım Komiteti Şoqan Uälihanov atındağı Tarih jäne etnologiya institutınıñ bas ğılımi qızmetkeri (Almatı qalası),«Qazaq diasporasınıñ islamğa qayta bet bwruı: Halifa Altaydıñ qosqan ülesi».

Halifa Altay halıqaralıq qayırımdılıq qorı as pen ğılımi konferenciyağa at salısqandardıñ barlığına diplomdar men hattar tapsırdı.

Jarqın Janaltay

Tags Alaş orda Halifa Altay

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.