ANA TİLİM – BAYLIĞIM
kerey.kz
Kokajaeva A.B.
Qazaq memlekettik qızdar pedagogikalıq universiteti,
matematika kafedrasınıñ qauım.professor m.a.
Zaman talabına say innovaciya men tehnologiyanıñ jaña kezeñine qadam
basqan halqımız üşin bastı mäselelerdiñ biri ol – til tağdırı, yağni «Til
tağdırı – wrpaq tağdırı, wrpaq tağdırı – el tağdırı».
Elbasımız atap körsetken jañğırudıñ Üşinşi kezeñine köşuimiz
jahandıq tehnologiyalıq bäsekelestigimizdi arttırumen qatar, ruhani-
mädeni damuımızğa da serpin bereri barşağa mälim. Osığan oray, qazirgi
zamanaui qoğam azamattarı tildik ortanı jetildiruge, onıñ işinde qazaq
tilin öz elimizdiñ bolaşaq damuı üşin ortaq tilge aynaldıruğa
atsalısuımız qajet.
Til mäselesi – bolaşaq wrpaqqa maqtanışpen tapsıratın ata-
babamızdıñ qaldırğan amanatı. Osı ana tilimiz qarım-qatınas jasap kele
jatqan wrpağımızdıñ ötkeni men bügingisin salmaqtay kele, keleşegi bayandı
bolatın halıqtıñ mäñgilik beynesin körsetedi. Tilderdi damıtu men
qoldanudıñ 2011-2020 jıldarğa arnalğan memlekettik bağdarlamağa
negizdelgen Respublika köleminde tildiñ märtebesin köterip, qoldanıs ayasın
keñeytuge bağıttalğan isşaralar josparı äzirlenip, jwmıs barısı bügingi
küni är salada jüyeli jolğa qoyıluda.
Jalpı memlekettik tildi qoğam ömiriniñ barlıq salasına engizu arqılı
2025 jılğa deyin qazaq tilin meñgergen qazaqstandıqtardıñ ülesin arttıru
közdelip otır. Bwl tapsırma barşamızğa ülken jauapkerşilik jükteytini
belgili. Osı bağıtta memlekettik tilge janaşır, yağni oğan jan-jaqtı köñil
bölu, ana tilde söyleytin, öz qızmet ortasında osı tilge törden orın
beretin janaşırlarınıñ qatarın köbeytip, onıñ qoldanıs ayasın
keñeytuge küş salu. Bwl degenimiz Ana tilimizge degen şeksiz qwrmetten,
wltqa degen sıylastıq pen meyirimdiliktiñ nısanı.
Söz önerin qadir twtıp, kieli sanap, tildi barınşa nasihattap jürgen
jastarğa qoldau körsetu – wltımızdıñ ruhani jañğıruı men otanşıldıq
qasietterin köterudiñ birden-bir negizgi maqsatı. Egemendi elimizde
kökjiegimizdi keñeytip, ruhani kemeldenuimizdiñ kepili bolmaq. Örkeniettiñ
ör biigine şığarar berik twğır – wlttıq bolmıs desek, sol wlttıq
bolmıstıñ bir qiırı tilmen sabaqtas. Qoğamdıq sananı ruhani twrğıdan
jañğırtu ruhani qazınalarımızdı, sonıñ işinde qasterli qazaaq tilimizdiñ
twğırın odan äri biiktete tüsumen jäne onı wrpaq kädesine jaratumen
tığız baylanıstı ekekni barşağa ayan. Sondıqtan, osınday
qwndılıqtarımızdı bağalap, öskeleñ wrpaqqa ädemi küyinde amanat etu
bügingi mindetterdiñ biri.
Memlekettik til sayasatına aqparattıq qoldau körsetu arqılı onı
bwqarağa keñinen nasihattau, sol arqılı qoğamdıq pikir qalıptastıru
maqsatında bwqaralıq aqparat qwraldarınıñ, internet-resurstarınıñ
äleueti keñinen paydalanıladı. Tildik ahualdı odan äri jaqsarta tüsu
maqsatında büginde aldımızda ülken mindetter twr. Osılardıñ işindegi eñ
bastıs mäsele – qoğamdıq sananı jañğırtu bağdarlaması ayasında qazaq
älipbiin latın grafikasına köşiru.
Täuelsizdiktiñ tiregi – wlttıñ tili jäne dini. Täuelsiz elimizde köptegen
wlt ökilderi alañsız ömir sürip kele jatqanı barşamızğa ayan. Elbasınıñ
köregen sayasatınıñ arqasında elimizdegi wlttar öz tilderine eşqanday
nwsqan keltirmey, memleket qoldauımen örkendep damuda.
Sonımen qatar, tilderdi qwqıqtıq twrğıdan qorğau Qazaqstan
Respublikasınıñ Konstituciyasımen, QR «Qazaqstan Respublikasındağı
til turalı» Zañımen jäne özge de zañ aktilerimen qamtamasız etilgen.
Täuelsiz Qazaqstanda köptegen wlttardıñ ökilderi tatu-tätti ömir sürip
jatqanın maqtanışpen aytuğa boladı.
Bügingi tañda Qazaqstan älemdegi eñ beybitşil, sayasi twraqtılıq,
äleumettik-ekonomikalıq örkendeu qalıptasqan memleket retinde tanılıp
otır. Bwl jetistik qazaqstan halıqtarınıñ köz qaraşığınday saqtaytın
baylığı dep aytsaq artıq bolmas.
Osı orayda elimizdegi wltaralıq kelisimge, äleumettik – ekonomikalıq
damu ürdisine, azamattıq qoğamnıñ ornığuına kepildik bolıp otırğan
Prezidentimiz Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaevtıñ jürgizip otırğan sayasatın
el bolıp bağalay biluimiz qajet.
«Ana tilinde erkin söylep, şın jüregiñmen qwrmetteseñ ğana özgelerge
de ana tiliñdi qwrmettete alasıñ», – dep ataqtı jazuşı babamız Ahmet
Baytwrsınov aytqanday, ana tilimiz örkendep, asqar şıñdardan körine
bersin!. Qazaq tili – bay da qwnarlı tilderdiñ qatarına jatadı. Ejelgi
babalarımızdıñ tarihı, şejiresi jäne türli ädebi mwralar bügingi wrpaqqa
özimizdiñ osı ana tilimiz arqılı jetip otır. Til tarihı halıq tarihına
wqsas. Qoğamnıñ jıljıp, özgeruine baylanıstı til de damıp, özgerip
otıradı.
Bügingi qazaq tiliniñ tağdır men bolaşağı qazirgi jastardıñ qolında.
Sondıqtan da bolar Elbasınıñ «Qazaqstannıñ bolaşağı – qazaq tilinde»,
«Ana tili – bärimizdiñ anamız, öytkeni ol – wltımızdıñ anası» degen sözi
bar. Al soñğı joldauında aytılğan «Qazaq tili, bizdiñ memlekettik tilimiz
ösip-örkendep keledi. 2020 jılğa qaray memlekettik tildi meñgergenderdiñ
qatarı 95 payızğa deyin jetetin boladı. Elimizdegi barlıq mektepter men
oqu orındarında qazaq tilinde oqıtu ürdisi jürip jatır» degen.
Til – wltımızdıñ baylığı, til wmtılsa – salt-dästürimiz de wmtıladı,
«Özge tildiñ bärin bil öz tiliñdi qwrmette» demekşi, öz tilin bilmegen adam
ata – baba tarihın eşqaşan tüsine almaydı.
Sözimizdi qorıtındılay kele, tilderdiñ äleumettik-kommunikativtik
qızmetin keñeytu men nığaytu, belsendi qoldanıluın qamtamasız etu,
jalpı mädeni qızmetin saqtau – barşamızdıñ ortaq mindetimiz bolmaq.
Kerey.kz
Pikir qaldıru