«Алтын Ордаға-750 жыл». Бабалар мұрасын насихаттау балабақшадан басталу керек – Ұстаздар

«Altın Ordağa-750 jıl». Babalar mwrasın nasihattau balabaqşadan bastalu kerek – Wstazdar

| Feb 18, 2020

Batır babalardıñ mwrasın nasihattau balabaqşadan bastalu kerek. Biıl Altın Ordanıñ qwrılğanına -750 jıl. Külli el köleminde eske alıp jatqan tarihi oqiğanı kişkentay büldirşinderge tärbieşiler özgeşe ädispen jetkizdi dep habarlaydı kerey.kz aqparattıq portalınıñ tilşisi.

Almatı qalası, Alatau audanı KMQK №37 böbekjay – balabaqşasında bolğan seminarğa tek balalar ğana emes, qalanıñ özge mekemelerinen de wstaz-tärbieşiler qatıstı. «Altın Ordağa -750» jıl attı seminarğa wzaq uaqıt dayındalğan balalar bir sät özderin bwrınğınıñ jauıngeri retinde sezindi.

El qorğauda erlerdiñ rölinde oynağan balalardıñ qılışpen şayqasuı körinistiñ körkin aşa tüsti. Has batır retinde negizgi jattığulardı jasap, denelerin şınıqtırdı. «Jekpe- jek», «Tuıñdı tik» oyındarı oynatıldı. Körinis soñında jeñisten süyinşi swrağan äjey Altın Ordanıñ töl teñgesin tarattı. Büldirşinderge bağzı tarihtan mälimet beretin körinisten soñ pedagogtar şeberlik sabağına qatıstı. Seminarğa «Qalalıq mektepke deyingi tärbie böliminiñ basşısı Lunara Masaqbaeva jäne ädisker Gülnaz Serikqızı bastap özge de balabaqşalardan pedagogtar qatıstı.

«Biıl Wlıq wlıs – aybındı Altın Ordanıñ qwrılğanına 750 jıl tolıp otır. Osığan oray Prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ Altın Ordanıñ 750 jıldığın layıqtı atap ötu jäne wlıstıñ negizin qalağan Joşı han esimin wlıqtau turalı sözderin zor ıqılaspen qabıldadıq. Seminarda tärbielenuşiler öz önerlerin körsetip, pedagogtar özderi tikken quırşaqtarına jan bitirip, muzıkalıq nömir körsetti. Pedagogtar bir –birimen oy bölisti. Qonaqtar öz oyların erkin jetkizip, şın jürekten alğıstarın bildirdi»,-dedi şaranı wyımdastıruşılar.

1269 jılı Talas qwrıltayında derbestigi tolıq moyındalğan Altın Orda (Joşı wlısı) imperiyasınıñ 750 jıldığı biıl toylanbaq. Joşınıñ wldarı Batu han negizin qalap, Berke han irgesin bekitken «Altın Orda» Möñke Temirdiñ biligi twsında 1269 jılı Talas özeniniñ boyında şaqırılğan Şıñğıs wrpaqtarınıñ qwrıltayında öz aldına derbes imperiya ekenin tolıq moyındatuğa qol jetkizdi. Qazaq dalasında osıdan segiz ğasır bwrın qwrılğan alıp imperiya Altın Ordanıñ mereytoyı Wlıtauda ötedi.

«İs-şaranıñ maqsatı “Altın Ordanıñ” tarihın mektep jasına deyingi balalarğa qızıqtı, äri tüsinikti etip jetkizu edi. Oqu qızmetinde balalar özderin sol “Altın Orda” wlısınıñ batırınday körsete bildi. Altın Ordanıñ 750 jıldığın toylau “Mäñgilik el” boludı közdegen Elbasımız N.Nazarbaevtıñ bastaması. “Altın Ordağa -750 jıl” attı tarihi mañızı bar merekelik is-şaranı qalalıq deñgeyde ötkizdik. Qaladağı özge balabaqşalardan da pedagog mamandardı şaqırdıq. Oyğa alğan josparımız orındalıp, balalar öz deñgeyinde tarihtan mağwlmat aldı», -dedi KMQK N 37 böbekjay-balabaqşasınıñ meñgeruşisi Aynwr Älimbekova.
Ämirbolat Qwsayınwlı, Almatı

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq