«Алтын Ордаға-750 жыл». Бабалар мұрасын насихаттау балабақшадан басталу керек – Ұстаздар

«Altın Ordağa-750 jıl». Babalar mwrasın nasihattau balabaqşadan bastalu kerek – Wstazdar

| Feb 18, 2020

Batır babalardıñ mwrasın nasihattau balabaqşadan bastalu kerek. Biıl Altın Ordanıñ qwrılğanına -750 jıl. Külli el köleminde eske alıp jatqan tarihi oqiğanı kişkentay büldirşinderge tärbieşiler özgeşe ädispen jetkizdi dep habarlaydı kerey.kz aqparattıq portalınıñ tilşisi.

Almatı qalası, Alatau audanı KMQK №37 böbekjay – balabaqşasında bolğan seminarğa tek balalar ğana emes, qalanıñ özge mekemelerinen de wstaz-tärbieşiler qatıstı. «Altın Ordağa -750» jıl attı seminarğa wzaq uaqıt dayındalğan balalar bir sät özderin bwrınğınıñ jauıngeri retinde sezindi.

El qorğauda erlerdiñ rölinde oynağan balalardıñ qılışpen şayqasuı körinistiñ körkin aşa tüsti. Has batır retinde negizgi jattığulardı jasap, denelerin şınıqtırdı. «Jekpe- jek», «Tuıñdı tik» oyındarı oynatıldı. Körinis soñında jeñisten süyinşi swrağan äjey Altın Ordanıñ töl teñgesin tarattı. Büldirşinderge bağzı tarihtan mälimet beretin körinisten soñ pedagogtar şeberlik sabağına qatıstı. Seminarğa «Qalalıq mektepke deyingi tärbie böliminiñ basşısı Lunara Masaqbaeva jäne ädisker Gülnaz Serikqızı bastap özge de balabaqşalardan pedagogtar qatıstı.

«Biıl Wlıq wlıs – aybındı Altın Ordanıñ qwrılğanına 750 jıl tolıp otır. Osığan oray Prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ Altın Ordanıñ 750 jıldığın layıqtı atap ötu jäne wlıstıñ negizin qalağan Joşı han esimin wlıqtau turalı sözderin zor ıqılaspen qabıldadıq. Seminarda tärbielenuşiler öz önerlerin körsetip, pedagogtar özderi tikken quırşaqtarına jan bitirip, muzıkalıq nömir körsetti. Pedagogtar bir –birimen oy bölisti. Qonaqtar öz oyların erkin jetkizip, şın jürekten alğıstarın bildirdi»,-dedi şaranı wyımdastıruşılar.

1269 jılı Talas qwrıltayında derbestigi tolıq moyındalğan Altın Orda (Joşı wlısı) imperiyasınıñ 750 jıldığı biıl toylanbaq. Joşınıñ wldarı Batu han negizin qalap, Berke han irgesin bekitken «Altın Orda» Möñke Temirdiñ biligi twsında 1269 jılı Talas özeniniñ boyında şaqırılğan Şıñğıs wrpaqtarınıñ qwrıltayında öz aldına derbes imperiya ekenin tolıq moyındatuğa qol jetkizdi. Qazaq dalasında osıdan segiz ğasır bwrın qwrılğan alıp imperiya Altın Ordanıñ mereytoyı Wlıtauda ötedi.

«İs-şaranıñ maqsatı “Altın Ordanıñ” tarihın mektep jasına deyingi balalarğa qızıqtı, äri tüsinikti etip jetkizu edi. Oqu qızmetinde balalar özderin sol “Altın Orda” wlısınıñ batırınday körsete bildi. Altın Ordanıñ 750 jıldığın toylau “Mäñgilik el” boludı közdegen Elbasımız N.Nazarbaevtıñ bastaması. “Altın Ordağa -750 jıl” attı tarihi mañızı bar merekelik is-şaranı qalalıq deñgeyde ötkizdik. Qaladağı özge balabaqşalardan da pedagog mamandardı şaqırdıq. Oyğa alğan josparımız orındalıp, balalar öz deñgeyinde tarihtan mağwlmat aldı», -dedi KMQK N 37 böbekjay-balabaqşasınıñ meñgeruşisi Aynwr Älimbekova.
Ämirbolat Qwsayınwlı, Almatı

JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

kerey.kz

Ämirbolat Qwsayınwlı Abay küni qarsañında Almatı qalasında aşıq aspan astındağı sahnada mıñdağan körermender Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ «Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı» qoldauımen tüsirilgen Abaydıñ twñğış şığarmalar jinağınıñ jarıq köru tarihın bayandağan «Alğaşqı kitap» attı derekti fil'mdi tamaşaladı, dep jazadı Muztaumedia.kz. Dokudrama janrındağı bwl derekti fil'm qazaqtıñ neşe ğasırlıq ruhani tarihındağı tañ qalarlıq wlı oqiğa — 1909 jılı Peterbor qalasında Il'yas Boraganskiy baspasınan jarıq körgen Abaydıñ twñğış kitabınıñ qilı tağdırın beynelegen. Fil'm jalğız özi twtas bir älem jasap, şığarmaşılıqpen aynalısqan nebäri jiırma jıldıñ işinde qazaqtıñ tilin de, körkemdik, etikalıq tanımın da kürt özgertip, bwrın-soñdı türik jwrtı jetpegen biikke kötergen Abaydıñ alğaşqı kitabı qalay basılıp şıqtı, Abay közi tirisinde öziniñ
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ