“üş ualayat” jäne “jeti ualayat” atınan saylanğan delegattar
kerey.kz
Bwl sügiret 1946-jıldıñ qaraşa ayında Nan' Kin qalasında tüsirilgen. Sol jılı qıtay astanası Nan' Kinde gomin'dan ükimetiniñ mükilmemlekettik qwrıltay jinalısı ötti. Jinalısqa şıñjañ ölkelik koaliciya ükimetten 18 delegat qatıstı (wyğır, qazaq, qırğız, moñğol, şibo, dağur, dwñğan jäne qıtay).
Sügirette, qıtay prezidenti Jan Käyşek (ortada äskeri kiim) jäne şıñjañ ölkelik koaliciya ükimettken kelgen eki qazaq, bir qırğız bar. Olar: Änuar Saljanwlı, Qaduan Mamırbekqızı jäne qırğız Madanbek.
Änuar Saljanwlı- “üş ualayat” jaqtan saylanğan delegat.
Qaduan Mamırbekqızı- “jeti ualayat” jaq saylağan delegat.
Madanbek- “jeti ualayat” jaq saylağan delegat.
Şıñjañ ölkelik koaliciya ükimet eki jik delegattan qwraldı. Olar, “üş ualayat” jäne “jeti ualayat” müşeleri. Bwndağı “üş ualayat” degeni 1944-jılı Qwljada qwrılıp 1946-jılı gomin'dan ükimetine bağınğan sol kezdegi Şarqi Türkistan uaqıtşa ükimeti jäne qwramına kiretin üş ualayat. Al, “jeti ualayat” degeni atalmış Şarqi Türkistan uaqıtşa ükimeti qwramına kirmeytin äm gomindan ükimeti üstemdik qwrğan ölkedegi qalğan jeti aymaq (ualayat). Osı eki aymaqtıñ (ualayat) uaqıtşa ükimeti 1946-jılı atıstı toqtatıp ortaq koaliciyalı ükimet qwrğan bolatın.
1946-jılı atıs toqtap ölkelik ükimet qwrılğan soñ sol jıldıñ qaraşa-jeltoqsan ayında ötetin bükilmemlekettik qwrıltay jinalısına delegat jiberu dayındığı qaurt jürip ketti.
Bir qızığı atalmış “üş ualayat” jaq yağni bwrınğı Şarqi Türkistan uaqıtşa ükimeti jaq halıq sanınıñ 70-80 payızını qazaqtar wstağanına qaramastan jalğız qazaq delegatın saylağan. Ol- Änuar Saljanwlı. “üş ualayat” degenimiz- İle ualayatı (12 audan), Tarbağatay ualayatı (7 audan), Altay ualayatı (7 audan) wzınsanı 30-ğa juıq audanda qazaqtar öte jiı qonıstanğan. 1944-jılğı sanayğaqqa süyensek Altay ualayatı 99%, Tarbağatay ualayatı 90% jäne İle ualayatı 60% qazaqtar bolğan.
“Jeti ualayat” jaqta qazaqtar eki ualayatta şoğırlı qonıs otırdı. Olar: Ürimji ualayatı (8 audan) jäne Qwmıl ualayatı (2 audan). Sol twsta Ürimji ualayatına 12 audan qarağan, onıñ 8 audanında qazaqtar mülde basım orındı wstadı. Ol 8 audan: Manas, Qwtıbi, Sanjı, Miçuan', Böken, Jemsarı, Şonjı jäne Mori. Bwl atalmış audandardıñ äkimderñ derliktey qazaqtar boldı, tipti 12 audandı basqaratın Ürimji ualayatınıñ aymaq uälii (äkimi) qazaq boldı. Ol- Qaduan Mamırbekqızı edi. 1944-jılğı sanaq boyınşa Ürimji ualayatına qarastı 8 audan 1 qalada jalpı wzın sanı 100 mıñnan astam qazaqtar ömir sürdi. Al, Qwmıl ualayatında qazaqtar Barköl jäne Aratürik attı eki audanğa şoğırlı qonıstandı.
Üş ualayat jaq ne üşin jalğız qazaq delegatın saylaydı? Bwnıñ birqanşa işki-sırtqı sebebi bar:
Birinşi, işki jergilikti dogma tar wltşıldıq;
Ekinşisi, “qızıl üy” faktorı yağni öñirdegi sovet konsuldığınıñ qas-qabağı;
Üşinşisi, aymaqtıq diplomatiyadağı Mäskeudiñ ıqpalı;
Törtinşisi, sayasi äm äkimşilik basqaru salasındağı qiyanatşıl bwrmalau;
t.b
Nan' Kinde ötken bükilmemlekettik qwrıltay jinalısın kelesi postta keñinen jazayın. Äzirge osı…
Pikir qaldıru