|  |  | 

Тарих Әдеби әлем

ОБА…

91846872_885302195275729_5778516465384685568_n
Альбер Камю (1913-1960) «Оба»-ны жазды, Орандық ойгер Albert Camus. Өлерінен үш жыл бұрын яки 1957 жылы Нобельге жеткен талант.Фашизмнің саяси індет секілді дертіне қарсы күшті түрен көтерген еңсегей дүлей күш иесі. Ол – «Оба»-мен ең күрделі жол, шүңет иірімге сүңгіді.«Оба»-дағы ең сұрапыл кейіпкер Барнер Рейэнің бейнесі. Көше бойында өлген егеуқұйрықтардың жемтігінен сескену, адам тағдырын ойран ететін кездейсоқтықты сезінген дәрігердің арпалысы. Рейэ өзінің үй қызметшісінің өлімінен кейін алдағы қатерлі жұқпалы дерт жайлы әлеуметке жалбарынып айтпақ болған. Оны көпке танытқан осы абсурды. Бүгінгі тәжтажалдың лаңы секілді түгел парықсыз, райсыздыққа өте ұқсас…
Кәрентин, ем мен домның тапшылығы,адамдардың мінез-құлқындағы енжарлық әсіредәуірік парықсыздық. Қоғамдағы құлдық сана, ынжықтық,, құрғақ күйзеліс,титықтау, шаршау, ақырғы шарасыздықтар! Жау жағадан алғанда, бөрі етектен! Ұлтты, өзін жәбірлеуі немесе «иесін қапқан ит» секілді лағулар.Тұмылдың саудасы… Жемқорлық!
Оба келгеннен кейінгі жайлай бастаған бейберекетсіз әлектер. Егеуқұйрықтың (rats) жемтігіне бейғам қараған жұрттың әлсіздігі туралы ойлар тізбегі. Жазушы жандүниесімен абсурдтық қатал бөгесінге ұшырайды. Ол, соңында философиялық бірер байламға жегіледі. Жалпы есалаң, өлмелі қоғамға сырттан келер қауіп-қатерлердің түпкіаяны осы жұқпалы дерт арқылы хабарланады екен!? Жаһани жандардың қамсыздығы мен салғырттығы, қырттығы, қырсыздығы өз-өзін қазылған көрдің ернеуіне сүйрейді. Күйреудің мақұрымы – «өркениеттің» өзінен екенін дәлелдеу. Шығармадағы бес, алты кейіпкердің шымбайлы бағыты осыған шырмалған.
Оған қоса биліктің құлдыққа бейім бәдіктігі, миғұла шенділердің сөз сүреңі. Жаныстырулар, дау жаңжал, ызың, шу тағы сондай бейдауа әбігерліктің келуі – болашақ обамен өзектес екен…
Қала тынысының бір сәттік тарихқа айналуы, обадан құтылуға әзірлік,бір пенденің екіншісін әурелеуі, дүкендерді тонау, өлгендерді өртеу,дүрбелең жаппай ортадан қашу хаосы секілді қираудың сойқандығы сомдалады.
ХІҮ ғасырдан бері тараған күллі індеттер қоғамды сонша сорлы ұмытшақ еткендігі емеуірінделеді.Енжарлыпен күресу үшін жазушы обаны таңдаса керек. Жақсы көру мен жек көрудің мағынасын ашу кереметтігі тағы да осында. Шығармаға қайта үңілсең – бүткіл тарихтар арасынан өз бейнеңді де байқайсың.
Қазақ қара өлеңінде – «бәрімізді жалмайды сұм қар жер…» дегенде кездейсоқ дерт ақпараттарын барлық кілттерді тек қарғысына сақтапты-ау, деп… (Қарақұрт жегір, көкала келгір, көк шешек,басқын,марту т с с)
Обаны жеңу мүмкін емес. Оба өлмейді, адам оның баспанасы, ол сонымен мәңгі дейді. Адамзаттың тәубесін ескертетін кезінде бір аламан күш оны қайталай жіберуі де мүмкін деген долбар. Бұл енді тағдырмен қарсы келудің ең бірінші күшті түрі болар!?
Жуықта неке тойын жасап жатқандар «тәртіп бұзды делініп шара қолданылды». Обаға күш бермейтін жалғыз құдырет болса – махаббат дейді!? Ол туралы Габриэл Гарсиа Маркес (Gabriel Garicia Markes) оба сәтіндегі махаббат әлегі немесе «love in the time of cholera» шығармасы арқылы обаның күші жетпейтін адамның ішкі сүйіспенші сезімі ғана!
Бүгінгі қоғамның ашу, ызасы өз тағдырын басқадан көретін қараңдығы туралы ерекше мысалдар беріледі.Өмірдің мән-мағынасын бағалау,қоғамның әсіреқырсыздығынан сақтану, күннің бетін таза ұстау, сұлулық пен мақаббатты құтқарудың әрекеттері. Ең басты тұжырым – төзімділік!
Мұнда діни қиғылықтар, жаратушы құдайға қарсы пиғылдар легі,тәңірдің зауалы ма, әлде құтқару ма?! «Оба»-дан осыны пайымдауға болатындай!

Бірақ… (harbingers…)

Көк ит – бір жақ, КОВИД – бір жақ…90948944_885302201942395_4357041345932558336_n

Ковид (COVID-19) деген жау келді. Жер бетіндегі адам санынан неше млн есе көп дауасыз дерт. Оны өлтіруге адамзаттың күші жетпей жатыр! Ер төстік ертегісіндей Емао деген «лау нән рін хы» мен «лау нүй ріннің» бір жарғанаттың төстігін қуырып жеген күні жұққан індет. Есімі – тәждәһа 8 дицилион жанды жылбыр кейіпі. Адамның бойындағы бір клеткадан мың есе кіші дерт. Клетканың салмағы 27 пикограмм немесе 1 нанограмм, иеленетін орыны түйір тамшыдан 12 номлн есе кіші ноқат. Тәждәһаның осы клеткадан салмағы 18 квантилионге тең жеңіл болса керек.
Адамның денесінде 70 трлн клетка, 40 трлн бактерия өмір сүрмек керек. Солармен соғысуға, құртуға келген тәждәһа-әждәһа!. Клеткалардың ішіне көзді ашып жұмғанша жылдамдықпен еніп орнығып,кеңсіріктен көмейге аялдап, ағзаның тәуелсіздігін ойрандап, бүлдіруге кірісетін бәле. Ойран саларға дейін оған екі апта қажет. Адамның денесінде онымен қарсы жағаласуға арналған даяр қасиеттер әзірге әлсіздігіне ойланып жатса керек…
Сол тұрғыдан қарағанда әзірге ковидтің шабуылының қасында адамның бойындағы клеткалар “көк ит” болып тұрған секілді. Тек текті адамзатта оны жеңетін құдырет барына сенейік.

Сұраған Рахметұлы

Istanbul
2020.04.02

Related Articles

  • Қырғыз (қазақ) автономиясына -100 жыл.

    (тарихи -деректі әңгіме)   Жұмат ӘНЕСҰЛЫ     АРМАН БОЛҒАН АВТОНОМИЯ   Қазақ елінің автономиялы республика болуын Алаш қайраткерлері аңсаған, армандаған. Олар 1917-жылдан қазақ автономиясының келешегі үшін күресті. Әлихан Бөкейханов ол кезде кадет партиясының мүшесі еді, содан Ресейдің Уақытша үкіметінің басшысы болған Керенскийден, одан кейін Колчактың көмегімен Қазақ автономиясын құрудан үмітті болған. Керенскийдің бұл мәселеге көңіл бөлуге уақыты болмады, ал, Колчак болса, “Қазақтар ешқашан автономия алмайды” деп үзілді кесілді бас тартқан.  Сонымен 1918-жылы Колчактың, Дутовтың, Деникиннің әскерлері большевиктерден жеңіле бастады. 1918-жылы большевиктер ақтармен айқасып жатқанда Царицин майданы, Каспий, Маңғыстау арқылы ондаған түйелі арбамен Ә.Жангелдин Торғайға, Амангелдінің сарбаздарына көп қару жарақ жеткізді. Көп қаржыда әкелген. Содан1918- жылы қазан айында Торғайда Совет өкіметі

  • АПОРТТЫҢ ЖҰПАР ИІСІ(Әңгіме, болған оқиғаның ізімен)

    Жұмат ӘНЕСҰЛЫ Алматы қаласы күні қарсаңына орай Осыдан елу жылдай бұрын болған оқиға. 65-жылдары Қостанай облысынан Бәкіш деген бала Алматыға оқуға түсуге аттанады. Поезға мініп, Алматы вокзалынан түседі. Бала таксиге отырып, баратын әдресін айтады. Таксиші баламен анау Ақсайға дейін барып, қазіргі Әл Фараби көшесімен зуылдатып келе жатады. Ол кезде Фараби көшесінің арғы беті Ақсайдан осы күнгі Достық көшесіне дейін «Горный гигант» совхозының алма бағы. Баланың көзі жол боййында самсаған қызыл алмаларды көріп, аузынан сілекейі ағады. Бала Бәкіш таксистке : – Аға анау алма ағаштарынан бір екі алма алсам бола ма ? Тасиші машинесін тоқтатып,: –Болады- дейді. Бала секіріп барып, ағаштан бір екі алманы жұлып алып таксиге отырады. Үлкен екі қызыл

  • РИМ БИЛЕУШІЛЕРІ ҰЛЫ ДАЛАДАН БАРҒАН БА?

    Ителі руы – іргелі рулардың бірі. Атауы жағынан Ителі кәдімгі Ителгі құстың атауының ғасырлар легінде ғ, г әріптері түсуіне байланысты өзгеріске ұшыраған түрі болуы мүмкін. Екінші жақтан алғанда, Ид-Телы, Иди-Теле болып ежелгі Алтайлық Телелердің бір бұтағы болуы мүмкін. Ид-Телы, Иди-Теле атаулары оларды Жер-Телелері(отырықшы Теле) және қасқырды төтем еткен Телелер ретінде көрсете алады. Ителінің шежіре бойынша Көкбұлақ деген атаның немересі екенін танысақ, Көк сөзінің Құдайы сипаттар мен көк бөріге, киеге қатыстылығын ескерсек ит сөзінің әрі жағында қасқыр төтемі жатады. Италияндардың ит емген(қасқыр емген) екі баланы төтем санап, күні бүгінге дейін Ителі атауынан Ителия(Италия) болып тұрғанын біле аламыз. Оның үстіне Көкбұлақ аталатын кей жерді халық Көкебұлақ деп те айтады. Көкебұлақ – Тыва

  • АЙЯ СОФИЯ НЕГЕ МҰРАЖАЙҒА АЙЛАНДЫРЫЛДЫ?!?

    Айя София айланасындағы дауға нүктені қою үшін оның 1934 жылы неліктен мұражайға айландырылғанын білмек ләзім. Бүгінгі ахуалмен өткенге баға беруге болмайды, сол уақыттың шындығын білу шарт. Осман патшалығы 1-ші дүниежүзілік соғыста жеңілген соң 30 қазан 1918 ж. атақты “Мондрос шартына” қол қойды, бұл шарт бойынша Осман патшалығы жеңімпаз елдердің жеңісін мойындап, ел билігін соларға тапсырып, іс жүзінде ыдырап кетті. Осман патшалығы жеңімпаз елдермен Францияның астанасы Париж маңындағы Севр (Sevres) қалашығында 10 тамыз 1920 ж. соңғы шартқа қол қойды. “Севр шарты” деп аталған осы халықаралық құжатқа жеңімпаз елдер ретінде: Британия империясы, Франция, Италия, Греция, Жапония, Армения, Бельгия, Польша, Португаля, Хижаз патшалығы, Румыния, Сербия, Чехия, Хорватия қол қойыпты, жеңіліске ұшыраған Осман патшалығы

  • Кенесары Хан мен баласы Сыздық Сұлтан туралы дерек Осман мұрағатынан

    Кенесары Хан мен баласы Сыздық Сұлтан туралы дерек Осман мұрағатынан кездесуі бек мүмкін. Бұған ешқандай да шүбәңіз болмасын. Бірінші сүгірет, Осман елінде жарық көрген “Басират” (basîret) атты газет. Екінші және үшінші сүгірет, Осман мемлекетінде жарық көрген “Уақыт” атты газет. Төртінші сүгірет, Осман сұлтаны Әбдүләзиздің Қашқарияға көмекке жіберген әскери қару-жарақ, оқ-дәрісінен бір парша көрініс. Кенесары мен Сыздық Сұлтан туралы Осман деректері шыны керек әлі толық зерттелген жоқ. Хан Кенесарының ұлт-азаттық көтерілісін Қазақстан аймақтарымен шектеп бөліп қарау ең үлкен қателік саналады. Хан Кене мен Шығыс Түркістандағы қазақ, ұйғыр, дұңған көтерілістері арасындағы саяси, әскери қатынастар туралы дерек те қытай мұрағатында көмулі жатыр. Онда Шәуешек, Құлжа және Үрімжі қалаларындағы қазақтардың Хан Кенемен және кейінгі

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: