Sayasat Tarih

Şınayı tarih qayda?

kerey.kz

 |  May 2, 2020

QAZAQ TARIHI BWRINĞI KOMMUNISTİK IDEOLOGIYA SALQININAN ARILDI MA?

“ALTIN ORDANIÑ” QWRILĞANINA 750 JIL MA?
TARIH FAKUL'TETTERİ NENİ OQITADI ?
WLTTIQ KÖZQARASTAĞI QAZAQ TARIHI JAZILA MA ?
=======================
Ünemi kökeyden ketpeytin tarihımızğa baylanıstı bastı swraqtar osı. Osıdan şamalı uaqıt bwrın “Altın Ordanıñ 750 jıldığın” atap ötemiz degen söz estilgen. Soğan men tañğaldım. Joşınıñ ülkeni Batıy 1239- jılı bükil Rus' knyazdikterin, Kievti, Şığıs Europanı jaulap alğannan keyin 1240-jılı Sarayşıqta Altın Orda memleketin qwrğan. Bwl Orıs tarihında da, basqa elderdiñ tarihında da jazılğan, öşpeytin, özgermeytin tarih. YAğni, Altın Ordanıñ qwrılğanına 750 jıl emes, 780 jıl.
Al, Joşı hanğa keletin bolsaq, ol Qazaq tarihınıñ basında twrğan ülı Han. Olay deytin sebebimiz 1219-1220- jılı Sırdariyadan bastap,sonau batısı Oralğa deyingi, soltüstigi Tobıldıñ ayağına deyingi, şığısında Moñğoliyağa deyingi qazaq jeri JOŞIHANNIÑ qaramağında bolğan. Şıñğıshan bwl aymaqtı Joşı hannıñ biligine özi bergen. Batıy Joşıhannıñ ülken wlı, yağni, ol bilegen Altın Orda da qazaq jeri.
Sondıqtan “Altın Ordanıñ qwrılğanına 750 jıl” deu ağattıq bolar.
Ekinşi mäsele UNIVERSITETTERDİÑ TARIH FAKUL'TETTERİ neni OQITADI ” degen kökeyde jürgen swraq.
Qazaq tarihı bwrınğı kezde bolmağan. HH ğasırdıñ ortasına deyin qazaq tarihtı şejireler arqılı tanıp keldi. Qazaqstannıñ alğaşqı akademiyalıq tarihı 1957-jılı äueli eki tomdıq bolıp, keyin üş tomdıq bolıp,jarıqqa şıqtı. Bwl “Qazaq SSR tarihı” marksizm leninizm ideologiyası konceciyası negizinde jazılğan tarih edi. Tipti osı tarih kitabınıñ basındağı “Alğaşqı qoğamnıñ payda boluı” degen istoriografiya tarauıda bol'şeviktik kommunistik közqarasta wsınılğan. Qazaq jerindegi Orta ğasır tarihı jöninde mwnda jöndi eşnärse aytılmağan. Al, Reseydiñ qazaq jerindegi otarşıldıq tarihı biraz keñ jazılğanmen, bwlda sol bol'şeviktik ideologiya principimen körsetilgen.
Alaş partiyası men Alaş qayratkeleriniñ eñbekteri turalı , 21-22 jıldardağı, 31- 32-jıldardağı aştıq turalı bwl tarih kitabında bir auız söz joq. Sonday aq, 37-jılğı Goloşekin men Stalinniñ qırğını turalı da bwl tarihtan derek taba almaysız. Osı tarihtı

qalğan taraularında Ekinşi düniejüzilik soğıs pen 90-jılğa deyingi aralıqta Qazaq jerinde industriya, mal şaruaşılığı, ekonomika mäseleleri jäne KPSS siezderiniñ şeşimderi jazılğan. Bir sözben aytqanda 1957-jılı baspadan şıqqan üş tomdıq akademiyalıq “Qazaq SSR TARIHI” kommunistik ideologiya negizinde jazılğan tarih edi. Al ,91-jılı Täuelsizdik alğannan keyin jazılğan oqulıqtarda Keñestiñ kommunistik ideologisı negizinde jazılğan “Qazaq SSR i tarihınan” 
özgeşelikteri bar ma ? Äzirşe, JOQ dep aytuğa boladı. Sebepteri –bizdiñ bwrınğı KAL'YAMEN ( bir izben jürip qalğan) qalğan tarihşılarımız kommunistik ideologiyanıñ salqınınan ajırasa almağan. Bilik te solay, sovettik internacionalizm salqınınan arıla almağan. 
Bwrınğı jazılğan “Qazaq SSR tarihınıñ” qalay jazılğanın ayttıq. Sonday aq, qazirgi jazılğan Tarih oqulıqtarı da eki wştı közqarasta jazılğanının ayttıq .Sonda, respublika universitetterindegi tarih fakul'tetteri studentterge neni oqıtadı ? Tarih ğılımı mwnday jağdayda qalay damidı? Qazirgi TARIH ĞILIMI baylauda twrğan at siyaqtı. Öytkeni , Sovet kezinde Tarih ğılımında parsı, arap, şağatay, töte älipbidi biletin ğalımdar bolmadı. Qazir, Qıtaydan, Moñğoliyadan, Türkiyadan kelgen qazaq azamattarı bolğanmen bwl mäsele äli şeşimin tapqan joq.Tarih ğalımdarına endi Mäskeu, Täşken, Bwhara, Qazan, Türkiya arhivterine barıp, zertteu jwrgizuge mümkindikteri joq, oğan bölingen qarjı joq. Sonday aq, Şığıs tilderin jaqsı meñgergen mamandarda joqtıñ qası. Sondıqtan, TARIH ĞILIMINIÑ bizdegi halı müşkil.
Swraq –WLTTIQ KÖZQARASTA JAZILĞAN QAZAQ TARIHI universitetterdiñ tarih fakul'tetterinde OQITA MA ? Mine , bügingi künniñ tipti keleşek wrpaq tärbiesinde mañızı bar mäsele osı.
ÜŞİNŞİ KÜRDELİ MÄSELE –KELEŞEKTE QAZAQTIÑ WLTTIQ KÖZQARASI NEGİZİNDE JAZILATIN QAZAQ TARIHI. Ol qaşan jazıladı?
Qazaq taypalarınıñ X-deyinde Moñğoliyağa deyin, Qıtaydıñ Ürimşisine deyin, Iran jerine deyin, Batısta Qırımğa deyin mekendegeni tarih qwjattarındağı derekterde bar. Sol siyaqtı, Şıñğıshannıñ kezinde de, Ämir Temirdiñ kezinde de Orta Aziyada qazaq taypaları ömir sürip, tarihi oqiğalardıñ arasında jürgen. 

Alaş orda tarihı, Alaş partiyasınıñ tarihı,Alaş qayratkerleriniñ tarihı jan jaqtı zertteudi kütip otırğan tarih. . Osı aytılğandardıñ bəri ülken qalalardağı ARHIVTERDİ zertteu arqılı jüzege asqanı jön. . 
Keleşekte jazılatın QAZAQ TARIHInda OSI JAĞDAYATTAR keñ zerttelip, jazıluı tiisti.dep bilemiz, jäne keleşektegi Qazaq tarihı memleket müddesine oray, wlt müddesin negizge alıp, jalılar degen ümittemiz.

Jwmat ÄNESWLI, jazuşı, tarihşı