Ötirik akademikterdiñ öz erkimen ketip qaluına üş kün berse jetedi

| Jan 30, 2021

Bastı qatırmay Wlttıq ğılım akademiyasın qayta aşu kerek te, bükil ğılımi instituttardı soğan berip, direktorın ğalımdardıñ özderi saylaytın etu qajet. Ötirik akademikterdiñ öz erkimen ketip qaluına üş kün berse jetedi.

Auıl äkimin saylau kerek dese “oybay, separatizm payda boluı mümkin” deydi.

Oqudıñ tübine jetken ğalımdarğa öz institutınıñ direktorların saylauğa nege mümkindik berilmeydi? Onı nege ministrlikte otırğan komitet-sämitettiñ şeneunikteri tağayındauı tiis? Şeneunik aralasqan jer oñbaydı.

Qazir memlekettiñ ğılımğa böletin aqşası jalpı işki önimniñ bir payızına da jetpeydi. Sonı üş payız qılsın da Akademiyağa, ğalımdardıñ özine bersin. Äri qaray bilik ğılım şaruasına aralaspasın. Ğılım bilikten täuelsiz bolğanda ğana damidı. Akademiya prezidenti tek Qazaqstan prezidentine ğana bağınıştı bolsın.

Qazir ne? Ğılımi institut basşılarınıñ küni topas şeneunikterdiñ qas-qabağın añdumen ötedi. Älgi şeneunikter özi siyaqtı bireudi direktor qılsa, institutıñ qwrıdı dey ber. Solay sorlap qalğan instituttar bar. Ol direktordıñ aq degeni alğıs, qara degeni qarğıs. Onımen qoymay orta mektep oqulığınıñ bärine avtor bolıp (besaspap epteyalmayt(( qıruar aqşa alıp, balalarımızdı sauatsız qılıp jatqan direktorlar da bar. Wyalsa qaytedi?

Ğılımmen aynalısadı degen ğalımdar institutta azğantay aqşamen amaldap, joğarı oqu orına zır jügirip, näpaqa tauıp jür. Ğılımi zertteuşi toq boluı kerek. Aş ğalım jaltaq boladı, direktor, rektor ne aytsa sonı isteydi. Özi siyaqtı jaltaq, jağımpaz studentter äzirlep şığadı. Joğarı oqu orındarınıñ rektorları qwday emes, qwdaydan bılay da emes. Bwlar oqu orındarı emes, bar bolğanı rektorlardıñ biznesteri ğana. Erikken rektorlar Afrikağa barıp, arıstan aulaytın deñgeyge jetken.

Bükil joğarı oqu orındarın da ministrlikten qarjılandırmay, jekege jibere salu kerek, onsız da ärkimniñ qaltasında jürgen närse, öz künderin özderi körsin, tarasa tarap ketsin. Bilim ministrligi orta mekteptermen ğana aynalıssa jetedi. Anau Ashat bügin birinşi sınıptıñ, erteñ akademiktiñ mäselesimen şwğıldanıp otıradı. Ashattıñ bası altın bolsa da onıñ bärine birdey jetpeydi. Osı ministrlikke qaraytın Bilim birdeñesi, bilim sirdeñesi degen qaptağan parazit mekemelerdi jedel jauıp, bilim salasın aqşa közine aynaldırğan ötirik olimpiadalardı dereu toqtatıp, oqulıqtı üzdik mwğalimderge qarapayım, tüsinikti tilde jazdırtu kerek, boldı.

Asılhan Mamaşwlı

ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,