Ötirik akademikterdiñ öz erkimen ketip qaluına üş kün berse jetedi

| Jan 30, 2021

Bastı qatırmay Wlttıq ğılım akademiyasın qayta aşu kerek te, bükil ğılımi instituttardı soğan berip, direktorın ğalımdardıñ özderi saylaytın etu qajet. Ötirik akademikterdiñ öz erkimen ketip qaluına üş kün berse jetedi.

Auıl äkimin saylau kerek dese “oybay, separatizm payda boluı mümkin” deydi.

Oqudıñ tübine jetken ğalımdarğa öz institutınıñ direktorların saylauğa nege mümkindik berilmeydi? Onı nege ministrlikte otırğan komitet-sämitettiñ şeneunikteri tağayındauı tiis? Şeneunik aralasqan jer oñbaydı.

Qazir memlekettiñ ğılımğa böletin aqşası jalpı işki önimniñ bir payızına da jetpeydi. Sonı üş payız qılsın da Akademiyağa, ğalımdardıñ özine bersin. Äri qaray bilik ğılım şaruasına aralaspasın. Ğılım bilikten täuelsiz bolğanda ğana damidı. Akademiya prezidenti tek Qazaqstan prezidentine ğana bağınıştı bolsın.

Qazir ne? Ğılımi institut basşılarınıñ küni topas şeneunikterdiñ qas-qabağın añdumen ötedi. Älgi şeneunikter özi siyaqtı bireudi direktor qılsa, institutıñ qwrıdı dey ber. Solay sorlap qalğan instituttar bar. Ol direktordıñ aq degeni alğıs, qara degeni qarğıs. Onımen qoymay orta mektep oqulığınıñ bärine avtor bolıp (besaspap epteyalmayt(( qıruar aqşa alıp, balalarımızdı sauatsız qılıp jatqan direktorlar da bar. Wyalsa qaytedi?

Ğılımmen aynalısadı degen ğalımdar institutta azğantay aqşamen amaldap, joğarı oqu orına zır jügirip, näpaqa tauıp jür. Ğılımi zertteuşi toq boluı kerek. Aş ğalım jaltaq boladı, direktor, rektor ne aytsa sonı isteydi. Özi siyaqtı jaltaq, jağımpaz studentter äzirlep şığadı. Joğarı oqu orındarınıñ rektorları qwday emes, qwdaydan bılay da emes. Bwlar oqu orındarı emes, bar bolğanı rektorlardıñ biznesteri ğana. Erikken rektorlar Afrikağa barıp, arıstan aulaytın deñgeyge jetken.

Bükil joğarı oqu orındarın da ministrlikten qarjılandırmay, jekege jibere salu kerek, onsız da ärkimniñ qaltasında jürgen närse, öz künderin özderi körsin, tarasa tarap ketsin. Bilim ministrligi orta mekteptermen ğana aynalıssa jetedi. Anau Ashat bügin birinşi sınıptıñ, erteñ akademiktiñ mäselesimen şwğıldanıp otıradı. Ashattıñ bası altın bolsa da onıñ bärine birdey jetpeydi. Osı ministrlikke qaraytın Bilim birdeñesi, bilim sirdeñesi degen qaptağan parazit mekemelerdi jedel jauıp, bilim salasın aqşa közine aynaldırğan ötirik olimpiadalardı dereu toqtatıp, oqulıqtı üzdik mwğalimderge qarapayım, tüsinikti tilde jazdırtu kerek, boldı.

Asılhan Mamaşwlı

Putin Qazaqstan jäne Özbekstanmen äskeri kelisimderdi qayta qarauğa köşti. Bwl oğan ne üşin kerek?

kerey.kz

Kamilla VALIEVA Kollaj avtorı — Timur Timaev Şildeniñ ayağında Resey prezidenti Vladimir Putin Qazaqstan jäne Özbekstanmen äskeri-tehnikalıq ıntımaqtastıq turalı kelisimderdi qayta qaraudı tapsırdı. Qoldanıstağı kelisimderdi Mäskeu Astanamen 2013 jılı, al Taşkentpen 2016 jılı jasağan. Qazir bwl qwjattar qaru-jaraq pen äskeri tehnikanı jetkizudi, äskeri maqsattağı önimder almasudı jäne tehnologiyalar berudi retteydi. Alayda kelisimderde naqtı ne özgerui mümkin jäne Resey olardı däl qazir nege qayta qarap jatır? Äzirge Kreml'diñ Astana jäne Taşkentpen jasalğan äskeri-tehnikalıq kelisimderdiñ naqtı qay twstarın qayta qarastırıp jatqanı belgisiz. Özbekstan Qorğanıs ministrligi Azattıq radiosınıñ saualına jauap bermedi. Al Qazaqstan Qorğanıs ministrligi qwjattar boyınşa jwmıs ayaqtalğanğa deyin olardıñ mazmwnına tüsinikteme bermeytinin mälimdedi. “Şekteuli türde taratuğa jatpaytın aqparat jwrtqa memlekettik organdardıñ resmi aqparattıq
JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

kerey.kz

Ämirbolat Qwsayınwlı Abay küni qarsañında Almatı qalasında aşıq aspan astındağı sahnada mıñdağan körermender Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ «Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı» qoldauımen tüsirilgen Abaydıñ twñğış şığarmalar jinağınıñ jarıq köru tarihın bayandağan «Alğaşqı kitap» attı derekti fil'mdi tamaşaladı, dep jazadı Muztaumedia.kz. Dokudrama janrındağı bwl derekti fil'm qazaqtıñ neşe ğasırlıq ruhani tarihındağı tañ qalarlıq wlı oqiğa — 1909 jılı Peterbor qalasında Il'yas Boraganskiy baspasınan jarıq körgen Abaydıñ twñğış kitabınıñ qilı tağdırın beynelegen. Fil'm jalğız özi twtas bir älem jasap, şığarmaşılıqpen aynalısqan nebäri jiırma jıldıñ işinde qazaqtıñ tilin de, körkemdik, etikalıq tanımın da kürt özgertip, bwrın-soñdı türik jwrtı jetpegen biikke kötergen Abaydıñ alğaşqı kitabı qalay basılıp şıqtı, Abay közi tirisinde öziniñ
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ