Ötirik akademikterdiñ öz erkimen ketip qaluına üş kün berse jetedi

| Jan 30, 2021

Bastı qatırmay Wlttıq ğılım akademiyasın qayta aşu kerek te, bükil ğılımi instituttardı soğan berip, direktorın ğalımdardıñ özderi saylaytın etu qajet. Ötirik akademikterdiñ öz erkimen ketip qaluına üş kün berse jetedi.

Auıl äkimin saylau kerek dese “oybay, separatizm payda boluı mümkin” deydi.

Oqudıñ tübine jetken ğalımdarğa öz institutınıñ direktorların saylauğa nege mümkindik berilmeydi? Onı nege ministrlikte otırğan komitet-sämitettiñ şeneunikteri tağayındauı tiis? Şeneunik aralasqan jer oñbaydı.

Qazir memlekettiñ ğılımğa böletin aqşası jalpı işki önimniñ bir payızına da jetpeydi. Sonı üş payız qılsın da Akademiyağa, ğalımdardıñ özine bersin. Äri qaray bilik ğılım şaruasına aralaspasın. Ğılım bilikten täuelsiz bolğanda ğana damidı. Akademiya prezidenti tek Qazaqstan prezidentine ğana bağınıştı bolsın.

Qazir ne? Ğılımi institut basşılarınıñ küni topas şeneunikterdiñ qas-qabağın añdumen ötedi. Älgi şeneunikter özi siyaqtı bireudi direktor qılsa, institutıñ qwrıdı dey ber. Solay sorlap qalğan instituttar bar. Ol direktordıñ aq degeni alğıs, qara degeni qarğıs. Onımen qoymay orta mektep oqulığınıñ bärine avtor bolıp (besaspap epteyalmayt(( qıruar aqşa alıp, balalarımızdı sauatsız qılıp jatqan direktorlar da bar. Wyalsa qaytedi?

Ğılımmen aynalısadı degen ğalımdar institutta azğantay aqşamen amaldap, joğarı oqu orına zır jügirip, näpaqa tauıp jür. Ğılımi zertteuşi toq boluı kerek. Aş ğalım jaltaq boladı, direktor, rektor ne aytsa sonı isteydi. Özi siyaqtı jaltaq, jağımpaz studentter äzirlep şığadı. Joğarı oqu orındarınıñ rektorları qwday emes, qwdaydan bılay da emes. Bwlar oqu orındarı emes, bar bolğanı rektorlardıñ biznesteri ğana. Erikken rektorlar Afrikağa barıp, arıstan aulaytın deñgeyge jetken.

Bükil joğarı oqu orındarın da ministrlikten qarjılandırmay, jekege jibere salu kerek, onsız da ärkimniñ qaltasında jürgen närse, öz künderin özderi körsin, tarasa tarap ketsin. Bilim ministrligi orta mekteptermen ğana aynalıssa jetedi. Anau Ashat bügin birinşi sınıptıñ, erteñ akademiktiñ mäselesimen şwğıldanıp otıradı. Ashattıñ bası altın bolsa da onıñ bärine birdey jetpeydi. Osı ministrlikke qaraytın Bilim birdeñesi, bilim sirdeñesi degen qaptağan parazit mekemelerdi jedel jauıp, bilim salasın aqşa közine aynaldırğan ötirik olimpiadalardı dereu toqtatıp, oqulıqtı üzdik mwğalimderge qarapayım, tüsinikti tilde jazdırtu kerek, boldı.

Asılhan Mamaşwlı

Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

kerey.kz

Arma äleumet! 31 mamır sayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni. Osığan baylanıstı irgeles elderde sonıñ işinde Şığıs Türkistan öñirinde ömir sürip jatqan Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik häm mädeni tarihın tanıp bilip jürgenimiz artıq bolmas. Aldımen suretterge tüsinikteme: Birinşi suret: Şıñjañ ölkesinde 1934-44 jıldarı ölke gubernatorı bolğan Şen Şicaydıñ (盛世才) beynesi. Ekinşi suret: Tayvan' Taypeydegi Şen Şicaydıñ mazarı. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barğandağı estelik. Ol turalı estelikti keyin oqisızdar. Üşinşi suret: Şıñjañ ölkesi Qwmıl aymağınıñ aymaq gubernatorı bolğan Jolbarıs Beg-tiñ mazarı. Tayvan' Taypey qalasındağı mwsılmandar ziratında jerlengen. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barıp qayttım. Törtinşi suret: 1944 jılı wlt-azattıq köterilisşileri Qwlja qalasın azat qılğan soñ qala
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.