Өтірік академиктердің өз еркімен кетіп қалуына үш күн берсе жетеді

| Jan 30, 2021

Басты қатырмай Ұлттық ғылым академиясын қайта ашу керек те, бүкіл ғылыми институттарды соған беріп, директорын ғалымдардың өздері сайлайтын ету қажет. Өтірік академиктердің өз еркімен кетіп қалуына үш күн берсе жетеді.

Ауыл әкімін сайлау керек десе “ойбай, сепаратизм пайда болуы мүмкін” дейді.

Оқудың түбіне жеткен ғалымдарға өз институтының директорларын сайлауға неге мүмкіндік берілмейді? Оны неге министрлікте отырған комитет-сәмитеттің шенеуніктері тағайындауы тиіс? Шенеунік араласқан жер оңбайды.

Қазір мемлекеттің ғылымға бөлетін ақшасы жалпы ішкі өнімнің бір пайызына да жетпейді. Соны үш пайыз қылсын да Академияға, ғалымдардың өзіне берсін. Әрі қарай билік ғылым шаруасына араласпасын. Ғылым биліктен тәуелсіз болғанда ғана дамиды. Академия президенті тек Қазақстан президентіне ғана бағынышты болсын.

Қазір не? Ғылыми институт басшыларының күні топас шенеуніктердің қас-қабағын аңдумен өтеді. Әлгі шенеуніктер өзі сияқты біреуді директор қылса, институтың құрыды дей бер. Солай сорлап қалған институттар бар. Ол директордың ақ дегені алғыс, қара дегені қарғыс. Онымен қоймай орта мектеп оқулығының бәріне автор болып (бесаспап ептейалмайт(( қыруар ақша алып, балаларымызды сауатсыз қылып жатқан директорлар да бар. Ұялса қайтеді?

Ғылыммен айналысады деген ғалымдар институтта азғантай ақшамен амалдап, жоғары оқу орына зыр жүгіріп, нәпақа тауып жүр. Ғылыми зерттеуші тоқ болуы керек. Аш ғалым жалтақ болады, директор, ректор не айтса соны істейді. Өзі сияқты жалтақ, жағымпаз студенттер әзірлеп шығады. Жоғары оқу орындарының ректорлары құдай емес, құдайдан былай да емес. Бұлар оқу орындары емес, бар болғаны ректорлардың бизнестері ғана. Еріккен ректорлар Африкаға барып, арыстан аулайтын деңгейге жеткен.

Бүкіл жоғары оқу орындарын да министрліктен қаржыландырмай, жекеге жібере салу керек, онсыз да әркімнің қалтасында жүрген нәрсе, өз күндерін өздері көрсін, тараса тарап кетсін. Білім министрлігі орта мектептермен ғана айналысса жетеді. Анау Асхат бүгін бірінші сыныптың, ертең академиктің мәселесімен шұғылданып отырады. Асхаттың басы алтын болса да оның бәріне бірдей жетпейді. Осы министрлікке қарайтын Білім бірдеңесі, білім сірдеңесі деген қаптаған паразит мекемелерді жедел жауып, білім саласын ақша көзіне айналдырған өтірік олимпиадаларды дереу тоқтатып, оқулықты үздік мұғалімдерге қарапайым, түсінікті тілде жаздырту керек, болды.

Асылхан Мамашұлы

Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ. Ол халықтың ішкі күші мен биліктің саяси еркіне қарайлап тұр Ертеректен бастайық. Баяғыда қазақтың басты проблемасы санында еді, ол рас. Қазақтар өз жерінде азшылыққа айналған-ды. Ал қалада қазақша есту қиын болатын. Мектептерде, университеттерде, мемлекеттік басқаруда, бизнесте қазақ тілі шеттетілді. Сол кезде қазақ тілінің тағдыры демографияға тәуелді еді. Бұл логика ұзақ уақыт дұрыс саналған. Бірақ бүгінгі Қазақстанға қарасақ, жағдай өзгерді. Қазақтар көпшілікке айналды. Қазақ тілін түсінетіндер мен сөйлейтіндер саны бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Қазақ мектебіне баратын балалардың саны жыл сайын артып келеді. Қазақ тілі күнделікті өмірдің негізгі тіліне айналды. Бірақ неге тіл мәселесі әлі өзекті болып тұр? Мәселе санға емес, санаға
Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
Саяси қуғын-сүргінге ұшыраған арғы беттің көрнекі тұлғалары мен зиялы қауым өкілдері

kerey.kz

Арма әлеумет! 31 мамыр саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні. Осыған байланысты іргелес елдерде соның ішінде Шығыс Түркістан өңірінде өмір сүріп жатқан Шыңжаң қазақтарының саяси, әлеуметтік һәм мәдени тарихын танып біліп жүргеніміз артық болмас. Алдымен суреттерге түсініктеме: Бірінші сурет: Шыңжаң өлкесінде 1934-44 жылдары өлке губернаторы болған Шэн Шицайдың (盛世才) бейнесі. Екінші сурет: Тайвань Тайпэйдегі Шэн Шицайдың мазары. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барғандағы естелік. Ол туралы естелікті кейін оқисыздар. Үшінші сурет: Шыңжаң өлкесі Құмыл аймағының аймақ губернаторы болған Жолбарыс Бег-тің мазары. Тайвань Тайпэй қаласындағы мұсылмандар зиратында жерленген. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барып қайттым. Төртінші сурет: 1944 жылы ұлт-азаттық көтерілісшілері Құлжа қаласын азат қылған соң қала
ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық
Наурыз мерекесі құрметіне Панфилов көшесіндегі Сахнада «Ән қанатындағы Наурыз» атты дәстүрлі өнерде жүрген жас орындаушылардың ән кеші өтті.

kerey.kz

Бүгін Алматы қаласы әкімдігі Мәдениет басқармасының ұйымдастыруымен Панфилов көшесі бойындағы сахнада Наурыз мерекесіне арналған «Ән қанатындағы Наурыз» атты жас орындаушылардың дәстүрлі ән кеші жоғары деңгейде өтті. Алматы қаласы ХХ ғасырдың 30-жылдарынан бастап ұлт мәдениетінің ұйытқысы, ордасы қызметін атқарып келеді. Дәстүрлі өнердің ірі өкілдері, зерттеушілері осы қалада тұрып, еңбек етті. Қазір де профессионалдық типтегі дәстүрлі музыканың ең ірі ошағы – Алматы. Мұнда этномузыканың белгілі қайраткерлері, дәстүрлі домбырашы, қобызшы, сыбызғышы, әнші-термешілер әзірлейтін арнаулы орта және жоғары оқу орындары, өнер ұжымдары шоғырланған. Қазақ көне музыка аспаптарының жер бетіндегі жалғыз музейі мен еліміздегі жалғыз дәстүрлі өнер театры да осында. Соңғы уақыттары Алматы қаласында дәстүрлі өнерді насихаттап жүрген жас өнерпаздардың арнайы ән кеші өтпеп еді.