Өтірік академиктердің өз еркімен кетіп қалуына үш күн берсе жетеді

| Jan 30, 2021

Басты қатырмай Ұлттық ғылым академиясын қайта ашу керек те, бүкіл ғылыми институттарды соған беріп, директорын ғалымдардың өздері сайлайтын ету қажет. Өтірік академиктердің өз еркімен кетіп қалуына үш күн берсе жетеді.

Ауыл әкімін сайлау керек десе “ойбай, сепаратизм пайда болуы мүмкін” дейді.

Оқудың түбіне жеткен ғалымдарға өз институтының директорларын сайлауға неге мүмкіндік берілмейді? Оны неге министрлікте отырған комитет-сәмитеттің шенеуніктері тағайындауы тиіс? Шенеунік араласқан жер оңбайды.

Қазір мемлекеттің ғылымға бөлетін ақшасы жалпы ішкі өнімнің бір пайызына да жетпейді. Соны үш пайыз қылсын да Академияға, ғалымдардың өзіне берсін. Әрі қарай билік ғылым шаруасына араласпасын. Ғылым биліктен тәуелсіз болғанда ғана дамиды. Академия президенті тек Қазақстан президентіне ғана бағынышты болсын.

Қазір не? Ғылыми институт басшыларының күні топас шенеуніктердің қас-қабағын аңдумен өтеді. Әлгі шенеуніктер өзі сияқты біреуді директор қылса, институтың құрыды дей бер. Солай сорлап қалған институттар бар. Ол директордың ақ дегені алғыс, қара дегені қарғыс. Онымен қоймай орта мектеп оқулығының бәріне автор болып (бесаспап ептейалмайт(( қыруар ақша алып, балаларымызды сауатсыз қылып жатқан директорлар да бар. Ұялса қайтеді?

Ғылыммен айналысады деген ғалымдар институтта азғантай ақшамен амалдап, жоғары оқу орына зыр жүгіріп, нәпақа тауып жүр. Ғылыми зерттеуші тоқ болуы керек. Аш ғалым жалтақ болады, директор, ректор не айтса соны істейді. Өзі сияқты жалтақ, жағымпаз студенттер әзірлеп шығады. Жоғары оқу орындарының ректорлары құдай емес, құдайдан былай да емес. Бұлар оқу орындары емес, бар болғаны ректорлардың бизнестері ғана. Еріккен ректорлар Африкаға барып, арыстан аулайтын деңгейге жеткен.

Бүкіл жоғары оқу орындарын да министрліктен қаржыландырмай, жекеге жібере салу керек, онсыз да әркімнің қалтасында жүрген нәрсе, өз күндерін өздері көрсін, тараса тарап кетсін. Білім министрлігі орта мектептермен ғана айналысса жетеді. Анау Асхат бүгін бірінші сыныптың, ертең академиктің мәселесімен шұғылданып отырады. Асхаттың басы алтын болса да оның бәріне бірдей жетпейді. Осы министрлікке қарайтын Білім бірдеңесі, білім сірдеңесі деген қаптаған паразит мекемелерді жедел жауып, білім саласын ақша көзіне айналдырған өтірік олимпиадаларды дереу тоқтатып, оқулықты үздік мұғалімдерге қарапайым, түсінікті тілде жаздырту керек, болды.

Асылхан Мамашұлы

ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық
Наурыз мерекесі құрметіне Панфилов көшесіндегі Сахнада «Ән қанатындағы Наурыз» атты дәстүрлі өнерде жүрген жас орындаушылардың ән кеші өтті.

kerey.kz

Бүгін Алматы қаласы әкімдігі Мәдениет басқармасының ұйымдастыруымен Панфилов көшесі бойындағы сахнада Наурыз мерекесіне арналған «Ән қанатындағы Наурыз» атты жас орындаушылардың дәстүрлі ән кеші жоғары деңгейде өтті. Алматы қаласы ХХ ғасырдың 30-жылдарынан бастап ұлт мәдениетінің ұйытқысы, ордасы қызметін атқарып келеді. Дәстүрлі өнердің ірі өкілдері, зерттеушілері осы қалада тұрып, еңбек етті. Қазір де профессионалдық типтегі дәстүрлі музыканың ең ірі ошағы – Алматы. Мұнда этномузыканың белгілі қайраткерлері, дәстүрлі домбырашы, қобызшы, сыбызғышы, әнші-термешілер әзірлейтін арнаулы орта және жоғары оқу орындары, өнер ұжымдары шоғырланған. Қазақ көне музыка аспаптарының жер бетіндегі жалғыз музейі мен еліміздегі жалғыз дәстүрлі өнер театры да осында. Соңғы уақыттары Алматы қаласында дәстүрлі өнерді насихаттап жүрген жас өнерпаздардың арнайы ән кеші өтпеп еді.
АҚШ Иранның Харк аралын басып ала ма?

kerey.kz

Киан ШАРИФИ Иран ислам республикасына тиесілі Харк аралы. Америка мен Израильдің Иранға әуе шабуылдары жалғасып жатқан тұста АҚШ-тағы саяси ортада ислам республикасына тиесілі Харк аралын басып алу идеясы талқылана бастады. Сарапшылардың айтуынша, Вашингтон Ирандағы мұнай экспортының негізгі ошағы саналатын Харк аралын нысанаға алуы әбден мүмкін. Бұл санкциялар құрсауындағы Иран экономикасын құлатпай ұстап тұрған басты табыс көзін жауып тастауы ықтимал. Алайда Иран мұнай экспортының 90 пайызын қамтамасыз ететін Парсы шығанағындағы шағын аралды басып алса, бұл АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы соғысын тіпті ушықтырып жіберуі мүмкін. Мұның өзі де Иран экономикасын толық құрдымға жібере алмайды дейді сарапшылар. 7 наурызда Axios басылымы АҚШ әкімшілігі Харк аралын басып алу мүмкіндігін талқылағанын хабарлады . Иран бұл аралға
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,