ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
kerey.kz
Bolğan oqiğa izimen
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Bolğan oqiğanıñ izimeN…
ALAŞ ZIYALILARINIÑ ÜRİMŞİDEN QAYTIP KELE JATQANDA
№№№№№№№№№№№№№
Alaş jwrtınıñ bir emes, birneşe s'ezi ötip, Älihannıñ Kolçaktan beti qaytıp, “Endi qaytıp täuelsiz el bolamız” dep jürgen kez edi.
Semy Alaş qayratkerleriniñ ordası edi. Semeyde jürgen Ahmet Baytwrsınov bastağan bir top alaşordaşılar Qıtay şekarasındağı Ürimşi qalasına barıp, ondağı qazaq jwrtınıñ hal jağdayın bilip qaytuğa jolğa şıqqöan. Ol kezde Ürimşiniñ köbi qazaq edi Üyleri negizinen sazdan qwyılğan. Orta Aziyanıñ köp qalaların eske salğanday. Biraz ülken kisiler men jastar Ahañnıñ töte älipbiimen kitap gazet oqidı. eken. Ahañdı bwrın körgen adamdar da kezdesti. Degenmen, Ahañ Ürimşi qazaqtarınıñ täelsiz avtonomiya qwru turalı oyları da joqtığın bayqağan.
Sonımeng, Ürimşi qazağınıñ jäne Qıtayğa jaqın basqa wlttardıñ bastı twrmısı saudağa baylanıstı ekenin bayqağan Alaş ziyalıları elge, Semeyge qayta jolğa şıqqan. Ürimşiden kele jatqan on şaqtı attınıfñ Alaköldiñ arğı betine şıqqanı sol edi, aldında dulığa kigen er adamı bar, ılğa aqboz on eki atqa mingen altın zerli aqjaulıqtı jas kelinşekter jorğalatıp otırıp, jolauşılardıñ aldın orap toqtay qaldı.Wzın etekti jelbirşekti aq köylekti kelinşekter aqudıñ kögildirindey sarı dalağa erekşe öñ bitirgendey edi. Kelinşekterdiñ aldında kele jatqan dulığalı er adam atınan sekirip tüsip, tizerlep ( jolaauşılardıñ ülkeni Ahmet Baytwrsınov ekenin sezgen boluı kerek) Baytwrsınovtıñ aldında bar jolauşılarğa arnap, sälem berdi.”Au Asıl ağalar! Bizdiñ el Sizderdi sırtarıñızdan jaqsı biledi. Basşımız Şoban bi Sizderdiñ Ürimşiden kele jatqandarıñızdan da jaqsı habardar.. Biz sonau Bayqal köliniñ ber jağındağı Mañqarağay degen Altay jerinen Qıtayğa qaray köşip bara jatqan el edik.Tuğan jerimizde Şığısqa lağıp bara jatqan Kolsak äskeri eldiñ jarımın qırıp, jılqımızdı aydap äketti.. Biz kezinde Altı Alaşqa esimi äygili bolğan Aqtüyin bidiñ wrpağıedik. Sol Aqtüyin bmidiñ wrpağı Şoban bi sonau qırdıñ astında on eki kiiz üy tigip, “Sizderge arnap qonaqası ası berem” dep kütip otır” dedi de, dulığalı jigit atına qarğıp mindi. Jolauşılar kütpegen jağday. Bäri “ne isteymiz” degendey, arasındağı ülkeni Ahmet Baytwrsınovqa qaradı. Baytwrsınov qana emes, basqaları da alıs joldan şarşap kele jatqan. Baytwrsınov sosı dulığalı jigitke ” Auılıñ basta” degendey iegin qaqtı. Aq boz atqa mingen oneki aq jaulıqtı kelinşekter qorşağan Alaş ziyalıları Şoban bidiñ auılına bettedi. Rsında, Alakölden bir qır asqanda jasıl jaylauğa tigilgen aq jwmırtqaday appaq on eki kiiz üyler jolauşılarğa jwmaqtıñ qalaşığınday bop körindi.Dulığalı jigit qonaqtardı ortadağı on eki qanattı säni kelisken aq boz üyge tüsirdi.
Äp sätte qonaqtardıñ aldına şilterli ülken aq dastahan jayılıp, on şaqtı kelinşek mäsimen jürip, altın zerli ülken tostağanmen qonaqtarğı qımız tarata bastadı. Äbden sapırılıp , dämdi qımızdıñ iisi mwrın jarğanday üy işine taray bastadı. Qaşannan qımızqwmar qonaqtardıñ köbi bir tostağan qımızdı bir işkende aq, tostağandı töñkeip tastadı. Ahañ däämdi qımızdan erekşe tamsanıp, asıqpay, üzip ,üzip işip otırdı. Bir kezde aq dastarhan jiılıp, on qonaqqa on qonaqqa arnap on qoy soyılğan eken, on qoydıñ buı bwrqırağan eti on tabaqqa salınıp, on qonaqtıñ aldına jeke tabaqpen qoyıldı . Bir bas kümis tarelkege salınıp ÄR QONAQTIÑ SIBAĞASI RETİNDE ALDARIN QOYILDI. Bwrın ir qazaq beline kise baylap, öz pışaqtarın alıp jüretin. . Qoaq bolıp otırqın kisiler onday salttı wmıtqan. Sondıqtan on tabaq etti on auıldıñ jigitteri turadı. Qonaqası berer aldındı auıldıñ iesi Şoban bi üyge kirip, Ahañnıñ janına otırıp, amandıq saulıq swrasqan. Şoban bi Alaş qayratkerlerin sırtınan biletinin, Alaş ideyasınıñ qwptauşısı, qoldauşısı eknin de aytıp ötken.Qonaqası qonaqtardıñ köñilinen şıqqanday, jılı äñgimelermen jalğastı İzil qaljıñdar da aytıldı. Şoban bi qonaqtarına riza peyilin tanıtıp otırdı. Qonaqası ayaqtalğannan keyin qonaqtar aya jazbaqşı bolğanın sezgendey Şoban bi qonaqtardı dalağa şaqırdı. Qonaqtar dalağa şıqsa, auıldıñ aldına jiırma şaqtı attı balalar jinalğan. Şoban bi sonda qonaqtarğa qarap, “Siderge bizdiñ auıldıñ qızığın körsetpek oymen, bir jarım sağatqa sozılatın at bäygesin wyımdastırğalı otırmız. Bäygege qatısatın attar özimösirgen asıl twqımdas jılqılar. Bwl jolğı jarıs bir jarım sağattay uaqıtta ayaqtalıp qaladı, Märege deyin 25 şaqırım.” dedi Şoban bi. Ä, DEGENŞE şOBAN BIDİÑ QAMŞI KÖTERUİMEN BASTALIP TA KETKEN. aLAQANDAY JAYLAUDI JIIRMA ŞAQTI JÜYRİK TWLPARLARDIÑ ŞAÑI BWRQIRATIP BARA JATTI. bİR JARIM SAĞATTAY UAQIT ÖTKENDE wzın qwlaqtı qaraküreñ qalğandarınan 5000 metrdey qara üzip, märege jetti. Bäygeden ozıp kelgen balağa Şoban bi altın aqşa sıyladı. bÄYGENİÑ QONAQTAR ÜŞİN WYIMDASTIRILIP JATQANIN ESKERİP, AHAÑ ERTEDE ŞEBER ZERGERGE ARNAYI JASATQAN kümäspen oyulanğan qwndı bäkisin BÄYGEDE JEÑİSKE JETKEN BALAĞA sıyğa tarttı.
(JALĞASI BAR)
Bäygeden keyin, qonaqtar üyge kirdi. Tağıda ülken aq dastahan jayılıp, 20 litrlik sar samaurınmen şäy keldi. Aq farfor kesege qwyıla bastağannan ündi şäyiniñ jwpar iisi kiiz üydiñ işin şarlap ketti. Esik aldında osı auıldıñ küyşisi men jırşısı otır eken, ekuiniñ biri küy orındap, jırşı ;
“Tuğan jerden köşip kettik qayran,Altay,
Qazaqtıñ keñ jerine simay, simay… jır bastap, “qonaq kädesi” dep dombırasın qonaqtardıñ birine wsındı. Dombıranı Mirjaqıp Dulatov alıp:
“Wstaz boldım Altayda , şıqtı atağım,
Şäkirtim bar mıñdağan maqtanatın,
“Oyan qazaq” öleñimdi jattap alıp,
El aldında şırqatıp, maqtanatın” dep bir toqtasa, Ahañda öleñ dese, qomdanatın.
Ol da dombıranı qolına alıp:
“Altay dese, esime tüsedi Aqköl,
Batırlardan kende emes ed men men tuğan jer.
Şaqşaq batır, Şoşaq batır tu kötergen,
Sağınışım basılmaydı au,Aqqwm, Aqköl….! dep bir jırlap, sosın Şoban bige qarap:
“Şöke, öziñiz aytqanday qazaq jeri keñ. Altaymen tausılmaydı qazaq jeri. Qazaq jeri sonau Astarhanğa deyin sozılıp jatır Sol Kaspiy teñizi mañın mekndegen elden Qwrmanğazı attı küyşi şıqqan, sonıñ “Sarıarqa attı küyin orındap bereyin dep, Ahañ dombıranıñ şegiñ bir qağıp aladıd da küydi añqıta jöneledi. Küydiñ jwrtqa äser etkeni sonday, esiktiñ aldında, kiiz üydiñ sırtında tıñdap twrğan jwrttıñ salmağı on eki qanat kiiz üydi qwlatıp jibere jazdadı.. Şoban bi jwrttı tınıştandırıp, Ahmet Baytwrsınovqa qarap; Bwl bir men añsağan tamaşa kezdesu boldı. Biraz äñgime aytılıp, ruhani jaqındasıp qaldıq. dedi . Al, endi şäy işilip, än küyimiz ayaqtalğanmen, bizdiñ negizgi qonaqasımız äli bitken joq, Sizderdiñ qwrmetteriñizge tay soyılğan, qazir aldarıñızğa sol taydıñ eti tartıladı dedi. Aq dastarhan jiılıp, kök dastahan jayılıp, ülken ülken birneşe ağaş tabaqqa salınğan tay eti äkelindi. Taydıñ basın Şoban bi osı dastahannıñ ülkeni de, Eldiñ ülkeni de Sizsiz “dep Ahañnıñ aldına qoydı. Ahañ bastan däm tatıp, Şoban bige qarap:
“ŞÖKE,, JAÑA SÖZHİNEN BAYQAĞAN ŞIĞARSIZ, JASTAbolsa, El bastap kele jatqan Mirjaqıp Dulatov iniñizge osı bastı wstatam” dedi. Qoydıñ etin jep, şäy işken qonaqtar dämdi bolğasın ba, onı da ortalap tastadı.
Qonaqtardıñ erterek jolğa şıqsaq” degen derin manadan wğıp otırğan Şoban bi qonaqtardıñ jolğa şığuına rwqsat berdi. Qonaqtar jinalıp dalağa şıqqanda, esik aldında üstine äsem er salınğan kerilip bir swlu kerqwla at twr eken. Jügenin manağı dulığalı jigit wstap twr eken. ŞOBAN BI AHMET bAYTWRSINOVQA BWRILIP, “ALDARIÑIZDA ÄLİ BİRAZ JOL BAR. Siz Semeyge şarşamay jetsin dep, mına kerqwla jorğanı sizge sıyğa tarıp otırmın.öz atıñızdı qosarlap alıñız, üyreniskenşe kerek bolıp qalar. Az uaqıttıñ işinde tuıstay bop kettik. Bizde alıs jerge köşip bara jatqan elmiz. Sırttay bolsada bizge tilektes bolıp jüriñiz.Barşañızğa amndıq saulıq tileymin. Amandıqpen kezdesuge jazsın, ALLA! joldarıñıız bolsın dep,qoştasamız dedi Şoban bi. .
Kün säskeden asıp, eñkeygen kezi. Jolauşılar auıldan alıstağan sayın, qarayğan sülbeleri ğan körinip künniñ qızıl şwğılasına siñip bara jatqanday körinedi.
JWMAT ÄNESWLI, aqın jazuşı, tarihşı
JWMAT ÄNESWLI, aqın, jazuşı
Pikir qaldıru