Elbası «Rossiya 24» telearnasınıñ jürgizuşisi Evelina Zakamskayağa swhbat berdi-dep habarlaydı Aqorda baspa söz qızmeti.

Äñgime barısında Qazaqstan Prezidenti elde jüzege asırılıp jatqan bağdarlamalar, el ekonomikasın damıtudıñ negizgi bağıttarı, Euraziyalıq ekonomikalıq odaqqa müşe memleketter ıntımaqtastığınıñ keleşegi, jahandıq ekonomika damuınıñ mañızdı jayttarı turalı, sonday-aq şetel memleketterimen özara is-qimıldı nığaytuğa qatıstı swraqtarğa jauap berdi.

Atap aytqanda, Memleket basşısı Astana ekonomikalıq forumında negizgi mäselelerdiñ biri bolğan infraqwrılımdıq damu qwrlıqtıñ ortalığında ornalasqan jäne teñizge tikeley şığatın jolı joq Qazaqstannıñ ekonomikası üşin mañızdı mänge ie ekenine nazar audardı.

Nwrswltan Nazarbaev elimiz äri qaray ösu üşin jaña bağıt qajet bolatın belgili bir damu deñgeyine jetkenin atap ayttı.

– Osı twrğıdan alğanda, infraqwrılımdı jañğırtu degenimiz jol qwrılısın ğana emes, mul'tiplikativti äser tudırudı da bildiredi: Käsiporındar tapsırıspen qamtamasız etiledi, jaña eldi mekender payda boladı, azamattar jwmısqa jäne tabıs közine ie boladı, byudjetke tüsim tüsedi. Bwl Qazaqstannıñ ekonomikalıq ösimin saqtauğa mümkindik beredi dep senemiz, – dedi Memleket basşısı.

Qazaqstan Prezidenti respublikamız körşi elderdiñ – Qıtay Halıq Respublikası men Resey Federaciyasınıñ äleuetin belsendi türde paydalanatının atap ötti. Mäselen, Qazaqstan öz aumağında avtokölik jäne temir jol bağıttarın aşu arqılı Jibek jolı ekonomikalıq beldeuiniñ konfiguraciyasına is jüzinde qosıldı.

Memleket basşısı Jibek jolınıñ ekonomikalıq beldeui jaña kölik bağıttarı boyında iskerlik belsendilikti damıtu isin qarastıratının eske saldı. Osığan baylanıstı Aziyalıq infraqwrılımdıq damu banki Qazaqstan, Resey jäne bükil Euraziyalıq ekonomikalıq odaq üşin zor mümkindikter wsınadı.

Nwrswltan Nazarbaev ekonomikadağı qıtay ıqpalınıñ artuına baylanıstı qauiptenudi «fantomdıq ürey» dep atadı. Ol Qazaqstannıñ büginde QHR-men birqatar käsiporınnıñ qwrılısın salu turalı şart jasau qarsañında twrğanın ayttı. Qazaqstan Prezidenti Reseydiñ Qıtaymen birlesip mwnay-gaz salasında, kommunikaciya qwrılısında iri jobalardı jüzege asıruı Resey ekonomikasına Aziya öñirin qatıstıruğa mümkindik beretinin, mwnıñ da äri qaray damu üşin oñ serpinge ie bolıp otırğanına toqtaldı.

Qazaqstan Prezidenti batıs elderi men Resey arasındağı özara sankciyalar sayasat pen ekonomikanıñ aralasıp ketuiniñ nätijesi ekenine nazar audardı. Bwl jağdaydan Resey ğana emes, özge elder de zardap şegip otırğanın ayttı.

Nwrswltan Nazarbaev Ukraina töñiregindegi ahualdı şeşu üşin qajetti barlıq küş-jigerin jwmsap otırğanın ayttı.

– Menen araağayındıq etudi ötingende uaqıttı da, küşimdi de ayamaymın, kezdesuler ötkizip, taraptardı kelissözderge şaqıramın. Bwl jağdayda el basşıları kezdese otırıp, ımıralasu arqılı ortaq til taba aladı. Şeşilmeytin mäsele körip twrğanım joq. Men qazir reseylik te, ukrainalıq ta taraptıñ mäseleni şeşip, payda bolğan qarama-qayşılıq tüyinin tarqatatın kezeñ jetkenin bayqap otırmın. Mwnıñ tezirek bolğanı kerek, europalıq köşbasşılar da osını qalaydı. Qazirgi uaqıt osınday qadam üşin qolaylı, – dedi Qazaqstan Prezidenti.

Qazirgi qarjı jüyesindegi qiındıqtar turalı aytqan Nwrswltan Nazarbaev jahandıq valyuta arhitekturasınıñ eskirgenin atap ötti.

Memleket basşısı älemdik rezervtik valyutanıñ bir emitentke ğana täueldiligi özge memleketter üşin qaterli ekenine toqtaldı. Qazirgi kezde Latın Amerikası, arab älemi özderiniñ öñirlik valyutasın engizu jöninde aytuda, bwdan dollardıñ ıqpalın azaytuğa wmtılıs añğarılıp otır. Sonımen birge, bügingi tañda dollar äli de qoldanıstağı negizgi älemdik valyuta, al AQŞ älemdegi ekonomikası iri el bolıp sanaladı.

Osığan baylanıstı Qazaqstan Prezidenti Astana ekonomikalıq forumı siyaqtı halıqaralıq basqosular älemdik instituttar men halıqaralıq wyımdardıñ qarjı mäseleleri boyınşa ortaq til tabuı üşin jağday jasaytının atap ötti.

Nwrswltan Nazarbaev elde jüzege asırılatın mañızdı joba – «EKSPO-2017» halıqaralıq körmesine, onıñ bazasında «Astana» qarjı ortalığı qwrılatınına nazar audardı. Jaña ortalıqtıñ qatısuşıları üşin ağılşın tilin qoldanatın britandıq qwqıq qağidattarına negizdelgen sot jüyesin qamtitın erekşe jağdaylar jasalatın boladı.

Memleket basşısı otandıq bilim beru isindegi üştildilik turalı ayta kelip, keleşekte Qazaqstan mekteptiñ joğarı sınıptarı men universitetterde jaratılıstanu ğılımdarın oqıtudı ağılşın tilinde jürgizuge köşu nietinde ekenin atap ötti. Jalpı alğanda, bilim salasında qabıldanıp jatqan şaralar Astanadağı qarjı ortalığınıñ jwmısına tartıluı mümkin ağılşın tilinde söyleytin jastar qatarın qalıptastıruı tiis.

Sonday-aq Qazaqstan Prezidenti eldiñ bwdan äri damuı üşin bes institucionaldıq reformanıñ mañızdılığın, onı naqtı äri jüyeli türde jüzege asıru üşin Jañğırtu jönindegi wlttıq komissiya qwrılğanın ayttı.

Memleket basşısı bes institucionaldıq reforma ayasında wsınılğan özgerister halıq tarapınan keñinen qoldau tapqanın, onı ötken prezidenttik saylau qorıtındısı körsetkenin atap ötti.

AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı