Zuqa batır 150 jıl Ruhaniyat Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Ädebi älem

ZUQADAĞI ALQIZIL NWRLAR

kerey.kz

 |  Jun 2, 2016

JILQILARI KÖK BALAQ, SWÑQARLARI AQ BALAQ, SAUITTARI SARI BALAQ BABALAR

TWMARDIÑ ÜYİ

(Twmar patşayımğa)

Twmar patşayım qaradı tısqa:

Kök gauhar şaşadı däriya.

Monşağımen oynauda bäri de alısta,

Özenge telmirdi bir qariya.

Altın ordası tımıq twr nege,

Küldireuişke qarap masaydı.

Jolauşılar sarının bilip twr dere,

Mamağaştar mıñ, mıñ jasaydı .

Aspanda tolqıp otır kök adam,

Aspandı kök adamdar qwraydı.

Bwlttardan da twyaq dausı borağan,

Meniñşe, düldülder şwbaydı…

dep oyladı Twmar, añırıp qırğa

Sarı dalanı közinde josıttı.

Jaudaraqtardıñ jeleñi jabığıp twrma,

Japırağı şalğayğa bosıptı.

Perizat mwrağın sipadı Twmar,

Altındarı öksip sıqırlar.

Dünie degen boydı jıltadı qwmar,

Balalıq eles mölteñdep jıpırlar.

Samır ömildirik asılıp twr qwrğa,

Wşıp jür üstinde köbelek.

Inelikter wşan edi bıltır da,

Sarısı da biıl nege köp?!

Ömildirikte şayqalmaq qoñırau,

Qızılbastar jüregi de şayqalar…

Biledi, tuıstarı tağılau,

Közderinde qıran bayqalar.

Barğısı keldi pobırağan kölge,

Pobırağan köylegin köterip.

Oşağanı qwlazıp abırağan jerde,

Tasırladı sağınışı jeti örip.

Tabıttay ğana qara köl jatır,

Al qaraşığı köldi şayqap twr.

Samırsındar arasına baranı batıp,

Öksigen ğasırdı jayqap qwr.

Tas anarlı aymauıt qañsıp twr,

Mausımnıñ qwbañ demimen.

Jer älemdi qırmızılatıp tañsıq nwr,

Qosılmadı qara ebiniñ jelimen.

Barıs möri bığıp bükil qaruda,

Barısşa aptıqtı qarular.

Oqşantayda jebeniñ qıbı qaluda,

Narkeskendegi zäharlar auırlar.

Aqinağı bişi qızdarşa,

Bwralıp oynaydı-au sermelip.

Jıldardı qañsıttı bwl qanşa,

Qara ebilerdiñ işinde terbelip.

Twmardıñ bişi qızdarı,

Aydı nwsqay beredi Twmarğa.

Jwldızşa jıpılıqtap jıldarı,

Ay nwrın qwradı bwlar da…

… Ay nwrında <apam> jaylanıp,

Jerdegi aq japıraqtarı semude.

Wyıqtap ketti-au apam ayğa alıs,

Sır-Däriya lıqsıp deminde.

ZUQADAĞI ALQIZIL NWRLAR

Zuqanıñ kögildir semseri,

Bwl kögildir tudı körmedi.

Ordası da bolğan eñseli,

Tuırlığı bwl künge kelmedi.

Altaydıñ aq marjan bwlağı,

Bir twlpardı suarıp jüredi.

Zuqanıñ qarlığaş pırağı,

Mümkin bwlttarğa tünedi.

Zuqanıñ sarsora terleri,

Qanday bir şıtta domalap?!

Üliñgirdiñ sarşa señderi,

Terilerinşe tolqındı aralap.

Zuqanıñ arqwban öñderi,

Qıran közderinen bayqalar.

Onıñ topırşıtqan belderi,

Al neni qoñır ayta alar?!

Zuqanıñ qara şaştarı –

Altaydıñ qara izeni.

Jasauıldarınıñ attarı –

Qara sekseuildey küyde edi.

Ötedi dönen künderim,

Zuqaday salqın köñilim.

Tüydektelgen aylardı bilmedim,

Tarih şıtırmanınan jeridim.

Sağınam añqıldaq atamdı,

Apamdı sağınam mamıqtay.

Qwmdardı şimaylağan sapardı,

Köñilim kezedi qabıqtay.

Zuqanıñ köksauır etigi,

Könerdi, tügep qaq twrdı.

Bolmadı ğoy büginge jetui,

Teber em sonımen satqındı.

Zuqanıñ qayran äkesi,

Sarterekti jatır küzetip.

Qañğalaq arbalardıñ därtesi,

Twrım kümbezine qaraydı dir etip.

Añızğa qwyadı el mwnı,

Kelinşegimnen kütem bir habar.

Zuqanıñ jarqıldağan kezdigi,

Tüsine kirse wl tabar.

Zuqanıñ bolat üzeñgisi,

Ayu jağın wrsa sındırar.

Altaydıñ şöre-jörelgisi,

Samırsınday wldardı tudırar!

QAMIRIQ JWLDIZDARI

Bwğınıñ müyizi älemge köternen,

Osınau bwlıñğır ormanda.

Eh, tau siqırı äreñge jeter me eñ,

Müyiz sağımı şwbatılıp armanğa.

Qalja şülendep däm jayılğan,

Bodwn da jatır edi köşip te.

Böke atam iiskeydi mañdayımnan,

Jılbısqalanıp jatır em besikte.

Alqınğan jüregim nu sağımğa audı,

Qara dübir jauğan bir kezderde-ay.

Zuqa batır meni qwşağına aldı,

Damılsız aptap jatır keudemdi-ay.

İzğwttı kezdik tastap ketipti,

Jolşıbay tüsip üyimizge.

Kezdigi kirpigime aynalıp jetipti,

Köz jasımdı da ejelgi qwyıp izge.

Jarqınbay atam oyınıma,

Qarap twrırtı ünsiz egilip.

Qarşığaday moyınım qayırıluda,

Bir sarğılt joldarğa berilip.

Oşıñ atam kelgende qadalıp

qarap otırıp, qoyıptı atımdı.

Aq penen Kökten jaralıp,

Aspan men wdayı şaqırdı.

Qapas batır süydi şöpildetip,

Aynalayın, ğaziz atam-ay!

Altaydıñ jelin selkildetip,

Küñgirt nwr şanşıp batadı-ay…

Süleymen atam meni aldına aldı,

Aqbozatı tebinip twr edi.

Orındap atı qarğımalardı,

Tüsimde sekirip jüredi.

Eh, Aqteke atam jılap jiberdi,

Şoqqa küyip qaldım bir küni.

Üliñgir kömdi bwlañ kemerdi…

Ağızuda köñilderdiñ düldüli…

Süyrep ötip Ertisten arşamdı,

Şıñ üstine şıqtım jelpinip.

Ay bop tuğan tilsim armandı,

Közim bajayladı entigip.

Astımdağı ayğırım joğaldı,

Qara jel bwğan oylanar.

balapan qwstar tonaldı,

Wyasınan äketken – aydağar…

Perişte analardıñ aymağı –

Sanama osılay silbilep öttiñ.

Hay, hay atamnıñ tör jaylauı,

Küñirenip kettiñ, iriñdep kettiñ!

(SOÑI)

Kökböri MÜBARAK ( Äl-Farabi atındağı Qazaq Wlttıq Universiteti Tarih, Arheologiya jäne Etnologiya fakul'teti)

kerey.kz