Тоқтар Әубәкіров балаларымен қазақшаны қалай үйренді?

Toqtar Äubäkirov balalarımen qazaqşanı qalay üyrendi?

| Jul 1, 2016

Qazaqtıñ twñğış ğarışkeri Toqtar Äubäkirov öziniñ, Reseyde tuğan balalarınıñ qazaq tilin qalay üyrengenin aytıp berdi. Halıq qaharmanı ata-äjeniñ täribesin alğan qazaq balaları baqıttı dep sanaydı. Ğarışker twñğış balanı ata-äjesi bauırına basıp alatın qazaqı dästürge qwrmetpen qaraytının da aytadı.

Balalarımnıñ qazaqı tälim aluı üşin qazaqşa än-küylerdi tıñdatam

«Ras, däl men sekildi qwrmetke jetkender az. Biraq, meniñ kökirek-keudemdi kernegen bir närse boldı. Ol – wlttıq sana.

Basında men de, Talğat ta (Talğat Mwsabaev – avt.) qazaqşa dwrıs söyley almaytınbız. Amandasıp, arı qaray özge tilde şüldirley ketetin edik. Keyin ülken ağa-apalarım sın ayttı. Osıdan soñ sanama nıqtadım. «Men nege öz tilimde sayrap twrmaymın, osı» dedim özime-özim qamşı basıp.

Eñ bastısı — niet qoy. Öz tilimdi üyrendim dep maqtanbay-aq qoyayın. Wldarım Reseyde ömirge keldi. Olardıñ qazaqı tälim aluı üşin ärqilı ädisterge bardım. Äueli, olarğa qazaqşa än-küylerdi tıñdatam. Äsirese, kişi wlımnıñ qazaqşa än tıñdağanda közi jaynap ketetin. Alğaşında olardı qazaqşa tärbieleu qiınğa soqtı. Sebebi, özim orısşa oylaytın edim.

Ata tärbiesi – qazaqılıqtıñ qazığı. Men mwnı eş oylanbastan aytamın. Tipti, kerek deseñiz, atalarımız wrpaq tärbiesin joğarı orınğa qoyıp, öz perzentterin ağayın-tuıs, bir qauım el bolıp tärbielegen emes pe?

Ata-äjeniñ tärbiesin alğan balanıñ boyınan ülken-kişige degen qwrmet, meyirim, imandılıq, ruhani tärbieni aşıq köruge boladı.

Qala berdi, qazaqtıñ ejelgi dästüri boyınşa twñğış nemeresin atası men äjesi bauırına basıp tärbielegen. Keyde twñğış bala kenje wlınıñ ornına atasınıñ qaraşañırağına ie bolıp ta jatadı. Keremet qoy, bwl!..

Mende namıs bolmasa, öz Ana tilimdi üyrenbes edim

Qazaqtı aştan öltirmeytin, köşten qaldırmaytın tetik – namıs. Eger mende namıs bolmasa, öz Ana tilimdi üyrenbes edim.

Qwpiyamdı aytayın:

men tildi qazaqi än-jır arqılı üyrendim. Keyingi jastarğa aytarım, orısşa da, ağılşın tilin de üyrensin, biraq, eñ birinşi qazaq tilin – öz ana tiliñdi bil. Qazaqşa üyrengisi kelmeytin qazaqtardı özderine-özi qarsı adamdar dep sanaymın.

«Mağan qazaq tiliniñ keregi joq, orısşa söyley beremin» degen jwrttı köp kezdestirdim. Jaraydı, özderi solay-aq istesin. Biraq, olar ata-babaların, tüpqazığın özgerte almaydı ğoy. Boydağı namıs – wlttıq bolmıstıñ saqtauşısı. Al onıñ astarında qanşama närse jatır», — deydi Halıq qaharmanı Toqtar Äubäkirov „Abay„ portalına bergen juırdağı swhbatında.

365info.kz

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,