БІЗ ОРЫСТАРДЫ ЕМЕС ОРЫСҚҰЛДЫҚ ПСИХОЛОГИЯНЫ ҰНАТПАЙМЫЗ!

BİZ ORISTARDI EMES ORISQWLDIQ PSIHOLOGIYANI WNATPAYMIZ!

| Aug 26, 2016

Osı älginde ğana Azamat Haysin‎ degen äleumettik jeli paydalanuşısı qazirgi Resey biligine til tigizdi dep bizdiñ Äzimbay Ğali, Mwhtar Tayjan siyaqtı jigitterimizdi, ğalımdar men jazuşılarımızdı jerden alıp, jerge salıp sögip jatqan soñ qolğa qalam aluğa tura keldi.

Qwrmetti Azamat Haysin mırza, Siz Reseyge jaqtaspay-aq qoyıñız. Orıs halqına advokattıñ qajeti joq. Biz orıstardı emes, öziñizdegi siyaqtı orısqwldıq psihologiyanı jek köremiz. Biz qazaq halqı orıs halqın jek körmeymiz. Bizge onıñ qazirgi biliginiñ aram sayasatı, wlıorısşıldıq şovinizmi, imperiyalıq ambiciyaları, Qırımdı anneksiyalauı, Gruziyağa, Ukrainağa tize batıruı wnamaydı. Keybir sayasatkerleriniñ Qazaq jerine köz alartqanı wnamaydı. «Qazaqstanğa äsker kirgizemiz» degeni wnamaydı. Keşe Piterde ötkizgen nacisteriniñ qwrıltayları wnamaydı. Skinhedteriniñ qazaq azamattarın öltirip ketip jatqanı wnamaydı.

Al biz Qazaqstandağı orıs diasporasın eşqaşan kemsitken emespiz. Tipti öziñiz de sol diasporanıñ tilinde söylep jürsiz ğoy. Reseymen dostığımız da orındı şığar. Biraq ziyalı qauım ökilderi öte jaqındasudıñ qajeti joq dep esepteydi. Reseymen odaqtas bolğannan älemde birde bir memleket keremet damıp, alğa basıp ketken joq! Bärinde “bardak”.

Älde siz Qazaqstannıñ da sonday şalajansar küyde qala beruin qalaysız ba? Tehnologiyalıq artta qalğan Reseyden emes älemniñ ozıq elderinen üyrenuimiz kerek. Sondıqtan dwrıs pikir aytatın Äzimbay, Mwhtar siyaqtı azamattarımızda şaruañız bolmasın. «Büyrekten siraq şığarmay» qayta den qoyıñız. Oñdı pikirlerge qwlaq türiñiz. Qwdayğa şükir, Qazaq ziyalıları qazir orısqwldıq sanadan arılıp keledi. Mäskeu skinhedterinen jaqsılap bir tayaq jep kelseñiz Sizdiñ de pikiriñiz qolma qol özgeretinine kümänim joq. Al öte küyip bara jatsañız, Resey azamattığına nege auısıp ketpeysiz?! .

Marat Tokaşbaevtıñ facebook paraqşasıHaH alıHdı

Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,