Сәбеңнің (Сәбит Мұқановтың) қамшысының қасиеті жұққан

Säbeñniñ (Säbit Mwqanovtıñ) qamşısınıñ qasieti jwqqan

| Nov 22, 2016

Suret: olympic.kz

Qasiret-qayğı adam jüregin ayausız şeñbektep, «jazmıştan ozmış joqtığı» tağı bir qılañ bergende Abay jarıqtıq sekildi ah wrıp, aqılğa jügingende «jaqsı ölipsiñ, yapırmay» dep öksikti işke jwtudıñ zilmauırlığın sezinu de qanşalıqtı azap! Sayan qırıq toğız müşelinde o düniege attanıp kete barğanda janında bolmasaq ta, tap bügin Safuan Şaymerdenovtey qart qalamgerdiñ bügilgen beynesi elestep, «köziñe jas swraysıñ». Jetpisti ortalatqan şağında «otız wlğa tatitın jalğız wlın» swm qara jerdiñ qoynına tapsırğan qayran äkeniñ onsız da şığar-şıqpas janı küyzelmey qaytedi?! Sol Safekeñ «Säbeñniñ (Säbit Mwqanovtıñ) qamşısınıñ qasieti jwqqan» dep ülken ümit artqan bala Sayan qazaqqa jat sport türi – hokkeyden babı da, bağı da şauıp, 1973 jılı kögaldağı hokkeyden eresekter arasında KSRO çempionı atanğan twñğış qazaq edi.

Zertteuşiler hokkeydiñ tarihın tört mıñ jılğa aparıp, Nil dariyası mañındağı Benin Hasan Perğauın piramidasında imek bastı tayaq wstap, kişkentay dopqa talasıp jürgen eki adamnıñ beynesi qaşalğanın qaperge saladı. Ejelgi japon, grek, ündisterde de osı hokkeyge wqsas oyın türleriniñ bolğanın aytıp, älemge äygili şığarma «Romeo-Djul'ettada» «Veron köşelerinde hokkey oynauğa hanzada qatañ tiım saladı» degen joldardıñ jolığatının jazğan. XIX ğasır basında twtas Europanı «jaulağan» oyın türi asıq oynap alısqan qazaq balasınıñ qolında «juasıp», sertke suarğan semserdey doptayaqtıñ asa däldikpen siltengeni – keşegi esesi ketken eldiñ qaqısınıñ qaytuı emey ne, bilgen kisige…

Äuel basta mwz üstinde doptı hokkey oynağan Sayandı jetpisinşi jıldarı kögaldağı hokkeyge köbirek uaqıt böluge şaqırğan bas bapker Eduard Airihtiñ bayqağış, wlttıq erekşelikterge tereñ män beretin qırağılığı tañ qaldıradı. 1977 jılı «Dinamo» komandası ekige bölingende Sayannıñ ornı kögaldağı hokkey ekenin eskertken şeber jattıqtıruşı mwz üstinde arpalısqan jigitterdi iegimen nwsqap: «Kördiñ be, Sayan, mına jigitterdiñ mwz üstinde erkin oynaqtauın. Bwlar Sibirde tuıp-ösken. Közderin aşqalı kon'ki teuip öskender. Al sen bala keziñde azdap kon'ki teuip, hokkey sekciyasına kelgende ğana onıñ qır-sırın meñgere bastadıñ. Bwl jigitterden şeberligiñ ozıp twrğanmen, tehnikañ kem. Eldiñ bäri doptı hokkeydiñ jwldızı bola bermeydi, biraq oyınşı öz ornın tapsa, üzdik atanudıñ auılı alıs emes. Kögaldağı hokkeyde seniñ şeberligiñ, tehnikañ bwl jigitterdiñ bärinen ozıq. Keleşekte sen KSRO komandasında köş bastaysıñ», – dep ağınan jarıladı. Doptı hokkeyde de jaman öner körsetpegen Sayan osı wsınıstı qabıl alıp, şınımen de swrmergendigimen KSRO qwramasında közge tüsedi. Eñ üzdik 22 oyınşınıñ qatarına kirip, «Dinamo» kögaldağı hokkey komandasınıñ kapitanı boladı.
«Säbeñniñ qamşısınıñ qasieti qonadı-au» dep äkesiniñ ırımdağan kezi Sayannıñ bes-altı jasqa kelip, mwz üstinde asır salıp, kon'ki tebuge qattı qwmarta bastağan şağı bolsa kerek. Säbit Mwqanovtıñ toyına kelgen jwrttıñ biri qalamgerge kümis saptı qamşı sıylaydı. Toy soñında özine izdeteyin degen inilik bazınamen jasırıp qoyıp, keyin wmıtıp, üyine alıp ketken sol qamşı Safuan Şaymerdenovtiñ törinde biraz kün iluli twradı. Birde oyınğa şığar aldında kon'kiiniñ bauı üzilgen Sayan äri-beri jip izdep, üzilmeytin, berik jip tappağan soñ törde iluli twrğan qamşınıñ örimin tarqatıp, qayısqa qarıq boladı. Äkesi äueli renjigenimen, ırımşıl halıqpız ğoy, balasınıñ bwl qılığın jaqsılıqqa joridı. Sayan äueli mwz üstinde, keyin kögalda hokkeyden jaqsı nätije körsetkende qayran äke: «Äy, sol Säbeñniñ qamşısınıñ…», – dep tentek Sayannıñ qılığın bir esine alıp, täube qılatın körinedi.

Jastar arasındağı çempionattı qosa sanağanda KSRO-nıñ on dürkin çempionı, Europa çempiondar kuboginiñ, KSRO kuboginiñ iegeri, KSRO-nıñ VII jazğı spartakiadasınıñ jeñimpazı bolğan, kögaldağı hokkeyden halıqaralıq därejedegi sport şeberi atanğan, äri «Dinamonıñ» altı jıl, KSRO-nıñ bes jıl kapitanı er Sayannıñ boyınan qazaqtıñ qay şalınıñ qasietin izdesek te jarasar-au…
«Veron köşelerinde hokkey oynauğa hanzada qatañ tiım salğan» şaqta bizdiñ bwl sport türine qanşalıqtı qatısımız bolğanın bir Qwday bilsin. Biraq däl bügin kez kelgen salada adamzattıñ wtqırlığı sınalıp, bäsekede qabileti qaralğan twsta Sayanday sañlaq, swrmergen sportşınıñ «süyenerge jarağanın» wmıtuımız – wlttıq wyatqa sayatın dünie emes pe?!

Irısbek DÄBEY

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq