زەرتتەۋشىلەر حوككەيدىڭ تاريحىن ءتورت مىڭ جىلعا اپارىپ، ءنىل دارياسى ماڭىنداعى بەنين حاسان پەرعاۋىن پيراميداسىندا يمەك باستى تاياق ۇستاپ، كىشكەنتاي دوپقا تالاسىپ جۇرگەن ەكى ادامنىڭ بەينەسى قاشالعانىن قاپەرگە سالادى. ەجەلگى جاپون، گرەك، ۇندىستەردە دە وسى حوككەيگە ۇقساس ويىن تۇرلەرىنىڭ بولعانىن ايتىپ، الەمگە ايگىلى شىعارما «رومەو-دجۋلەتتادا» «ۆەرون كوشەلەرىندە حوككەي ويناۋعا حانزادا قاتاڭ تيىم سالادى» دەگەن جولداردىڭ جولىعاتىنىن جازعان. XIX عاسىر باسىندا تۇتاس ەۋروپانى «جاۋلاعان» ويىن ءتۇرى اسىق ويناپ الىسقان قازاق بالاسىنىڭ قولىندا «جۋاسىپ»، سەرتكە سۋارعان سەمسەردەي دوپتاياقتىڭ اسا دالدىكپەن سىلتەنگەنى – كەشەگى ەسەسى كەتكەن ەلدىڭ قاقىسىنىڭ قايتۋى ەمەي نە، بىلگەن كىسىگە…

اۋەل باستا مۇز ۇستىندە دوپتى حوككەي ويناعان ساياندى جەتپىسىنشى جىلدارى كوگالداعى حوككەيگە كوبىرەك ۋاقىت بولۋگە شاقىرعان باس باپكەر ەدۋارد ءايريحتىڭ بايقاعىش، ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرگە تەرەڭ ءمان بەرەتىن قىراعىلىعى تاڭ قالدىرادى. 1977 جىلى «دينامو» كومانداسى ەكىگە بولىنگەندە ساياننىڭ ورنى كوگالداعى حوككەي ەكەنىن ەسكەرتكەن شەبەر جاتتىقتىرۋشى مۇز ۇستىندە ارپالىسقان جىگىتتەردى يەگىمەن نۇسقاپ: «كوردىڭ بە، سايان، مىنا جىگىتتەردىڭ مۇز ۇستىندە ەركىن ويناقتاۋىن. بۇلار سىبىردە تۋىپ-وسكەن. كوزدەرىن اشقالى كونكي تەۋىپ وسكەندەر. ال سەن بالا كەزىڭدە ازداپ كونكي تەۋىپ، حوككەي سەكتسياسىنا كەلگەندە عانا ونىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرە باستادىڭ. بۇل جىگىتتەردەن شەبەرلىگىڭ وزىپ تۇرعانمەن، تەحنيكاڭ كەم. ەلدىڭ ءبارى دوپتى حوككەيدىڭ جۇلدىزى بولا بەرمەيدى، بىراق ويىنشى ءوز ورنىن تاپسا، ۇزدىك اتانۋدىڭ اۋىلى الىس ەمەس. كوگالداعى حوككەيدە سەنىڭ شەبەرلىگىڭ، تەحنيكاڭ بۇل جىگىتتەردىڭ بارىنەن وزىق. كەلەشەكتە سەن كسرو كومانداسىندا كوش باستايسىڭ»، – دەپ اعىنان جارىلادى. دوپتى حوككەيدە دە جامان ونەر كورسەتپەگەن سايان وسى ۇسىنىستى قابىل الىپ، شىنىمەن دە سۇرمەرگەندىگىمەن كسرو قۇراماسىندا كوزگە تۇسەدى. ەڭ ۇزدىك 22 ويىنشىنىڭ قاتارىنا كىرىپ، «دينامو» كوگالداعى حوككەي كومانداسىنىڭ كاپيتانى بولادى.
«سابەڭنىڭ قامشىسىنىڭ قاسيەتى قونادى-اۋ» دەپ اكەسىنىڭ ىرىمداعان كەزى ساياننىڭ بەس-التى جاسقا كەلىپ، مۇز ۇستىندە اسىر سالىپ، كونكي تەبۋگە قاتتى قۇمارتا باستاعان شاعى بولسا كەرەك. ءسابيت مۇقانوۆتىڭ تويىنا كەلگەن جۇرتتىڭ ءبىرى قالامگەرگە كۇمىس ساپتى قامشى سىيلايدى. توي سوڭىندا وزىنە ىزدەتەيىن دەگەن ىنىلىك بازىنامەن جاسىرىپ قويىپ، كەيىن ۇمىتىپ، ۇيىنە الىپ كەتكەن سول قامشى سافۋان شايمەردەنوۆتىڭ تورىندە ءبىراز كۇن ءىلۋلى تۇرادى. بىردە ويىنعا شىعار الدىندا كونكيىنىڭ باۋى ۇزىلگەن سايان ءارى-بەرى ءجىپ ىزدەپ، ۇزىلمەيتىن، بەرىك ءجىپ تاپپاعان سوڭ توردە ءىلۋلى تۇرعان قامشىنىڭ ءورىمىن تارقاتىپ، قايىسقا قارىق بولادى. اكەسى اۋەلى رەنجىگەنىمەن، ىرىمشىل حالىقپىز عوي، بالاسىنىڭ بۇل قىلىعىن جاقسىلىققا جوريدى. سايان اۋەلى مۇز ۇستىندە، كەيىن كوگالدا حوككەيدەن جاقسى ناتيجە كورسەتكەندە قايران اكە: «ءاي، سول سابەڭنىڭ قامشىسىنىڭ…»، – دەپ تەنتەك ساياننىڭ قىلىعىن ءبىر ەسىنە الىپ، تاۋبە قىلاتىن كورىنەدى.

جاستار اراسىنداعى چەمپيوناتتى قوسا ساناعاندا كسرو-نىڭ ون دۇركىن چەمپيونى، ەۋروپا چەمپيوندار كۋبوگىنىڭ، كسرو كۋبوگىنىڭ يەگەرى، كسرو-نىڭ VII جازعى سپارتاكياداسىنىڭ جەڭىمپازى بولعان، كوگالداعى حوككەيدەن حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى اتانعان، ءارى «دينامونىڭ» التى جىل، كسرو-نىڭ بەس جىل كاپيتانى ەر ساياننىڭ بويىنان قازاقتىڭ قاي شالىنىڭ قاسيەتىن ىزدەسەك تە جاراسار-اۋ…
«ۆەرون كوشەلەرىندە حوككەي ويناۋعا حانزادا قاتاڭ تيىم سالعان» شاقتا ءبىزدىڭ بۇل سپورت تۇرىنە قانشالىقتى قاتىسىمىز بولعانىن ءبىر قۇداي ءبىلسىن. بىراق ءدال بۇگىن كەز كەلگەن سالادا ادامزاتتىڭ ۇتقىرلىعى سىنالىپ، باسەكەدە قابىلەتى قارالعان تۇستا سايانداي ساڭلاق، سۇرمەرگەن سپورتشىنىڭ «سۇيەنەرگە جاراعانىن» ۇمىتۋىمىز – ۇلتتىق ۇياتقا ساياتىن دۇنيە ەمەس پە؟!

ىرىسبەك دابەي