Köz qaras Ruhaniyat Qazaq şejiresi
Altayımızdıñ qadirin şeteldikter bizden artıq biledi
kerey.kz
“Altay, Altay bolğalı ne körmegen,
Kimder tuıp, Altayda kim ölmegen?!
Qıtay, düñgen bauırında oynaq salıp,
Sorlı Altaydıñ emşegin kim embegen?!”, – dep,
Bwqara Tışqanbaev ağamız jırlağanday, qasietti Altay san ğasırlar boyı kimge pana bolmadı deysiz! Tarihqa köz jibersek, bügingi tañda Resey, Qazaqstan, Moñğoliya, Qıtay memleketteri tört emşegin talasa emip otırğan qoynauı kenge bay, qoltığı sıñsığan qara orman, jügirgen añ men wşqan qwstıñ bazarı, etegi egindi alqap, tört tülik maldıñ mamırajay mekeni Altay ıqılım zamannan beri bizdiñ ata-babalarımızdıñ altın besigi, kir juıp, kindik kesken ölkesi bolğanın eşkim de joqqa şığarmağan. Joqqa şığara almaydı da.
Altay Altay bolğalı, bauırına adamzat qonıs tepkeli san ğasır ötse de özgermegen eki närse bar. Birinşisi, qasietti ölkeni qanday wlt mekendese de bizdiñ babalarımızdıñ qoyğan ardaqtı atı Altaydıñ özgermegeni. Ekinşisi, küni büginge deyin Altaydıñ Qazaqstannan tıs üş memlekettiñ qaysısına qarastı öñirinen de qazaqtardıñ kindiginiñ üzilmegendigi (Reseydiñ Taulı Altayında 10 mıñ qosağaştıq, Moñğoliya jeri bolıp eseptelinetin Moñğol Altayında 100 mıñ bayölkelik, Qıtayda millionğa juaq ör altaylıq qazaqtar meken etude).
Biz bügin bwlayşa tarihtı qozğağanda özgelerden jer daulağalı otırğan joqpız. Sol bir bizdiñ ata-babamızdan qalğan Altay degen qasietti attı özge wlttardıñ qalay ardaqtap, özimizdiñ qalay qadir twtpay otırğandığımız jaylı aytpaqpız. Bwl künderi atalmış üş elde Altay – tau atı ğana emes, köptegen qalalardıñ, auıldardıñ, eldi mekenderdiñ, mekemelerdiñ, ğılımi jobalardıñ, ekonomikalıq aymaqtardıñ da atauı. Eñ qızığarlığı, sol ölkeniñ bastı qalaları Altay dep ataladı. Resey Federaciyası Taulı Altay avtonomiyalıq respublikasınıñ astanası Gorno-Altaysk qalası, Moñğoliyanıñ Gov'-Altay aymağınıñ ortalığı da Altay qalası. QHR Şıñjan-Wyğır avtonomiyalıq audanınıñ Altay aymağınıñ ortalığı da Altay qalası dep ataladı. QHR qwrılğanğa deyin bwl qala “Sarsümbe” dep atalğan. Sol siyaqtı, “Altay” attı şağın auıl, eldi meken attarı bwl üş elde de tolıp jatır. Taulı Altay Respublikasında Altay attı audan ortalığı bar. Moñğoliyanıñ Altay tauı bauırına ornalasqan Bayan-Ölgiy, Qobda aymaqtarınıñ ekeuinde de Altay attı swmın (auıl) bar. Mwnıñ barlığı jergilikti halıqtardıñ qasietti Altay tauına täu etuinen, ayalap, ardaqtauınan tuğan ataular ekeninde kümän joq.
Al Altaydıñ atam zamannan bergi töl tuması, osı ölkeniñ törtten birine küni bügin ie bolıp otırğan bizde qalay? Altay attı qala tügil, eldi meken bar ma? Eger Glubokoe audanındağı bir ğana eldi meken Altaysk kenti bolmağanda, müldem wyatqa qalar edik. Äri ketkende, Öskemen qalasındağı innovaciyalıq jobalar dayındaytın tehnoparkimiz “Altay” dep ataladı dersiz. Özge eş närse joq. Ras, bwrın Katonqarağay audanında “Altay” attı sovhoz bolğan. Bwl künderi ol da atın joyğan. Tipti “Tör Altay” degen ayşıqtı ataudı Qalihan Isqaqov, Älibek Asqarov, Älibek Qañtarbaev sındı töl jazuşılarımızdıñ şığarmalarınan oqığanımız bolmasa, qarapayım halıq “Tör Altaydı” auızğa ala da bermeydi.
Şınında solay, biz Tör Altaydıñ törinde tuıp, bar ğwmırımızdı osında ötkizip jatqandıqtan qasietti mekenniñ qadirin bağalay bermeytin siyaqtımız. Äytpese, nege bir qalanıñ, bir auıldıñ atın Altay dep atamaymız? Osıdan keyin “qazaq” degen halıq Altaydıñ töl perzenti dep qalay maqtanamız?!
Bodauhan TOQANWLI, jurnalist.
Öskemen qalası
zhasalash.kz
Pikir qaldıru