|  |  | 

Тұлғалар Әдеби әлем

Болам дейтін адам кем дегенде екі нәрсені ескеруі тиіс…

Muhtar , Galim

классик жазушысы Мұхтар Мағауин мен шығыстанушы-журналист Ғалым Боқаш

Ақпанның ортасы мен сәуірдің басында екі мәрте АҚШ-қа іссапармен барғанымда Вашингтонның орталығынан көлікпен қырық минуттай жүретін жерде – Мэриленд штатының Роквилл қаласында тұрып жатқан қазақтың классик жазушысы Мұхтар Мағауин ақсақалмен жүздесіп, жата-жастана әңгімелесіп қайттым. Жасы 77-ден асқан шағында да өзіне тән жазу дағдысы мен дисциплинасынан айнымаған екен. Қазіргі күн тәртібі шамамен мынадай. Таңертең тұрғасын қазақша таңғы ас ішеді: бал қосқан жылы су, шағын құтыдағы женьшень тұнбасы, ірімшік, авокадо мен май жаққан ақ нан, бір жілік суық қой еті, сүт қатқан шай. Сосын бірден жазу бөлмесіне кіріп кетеді. Сырт-сырт еткен машинка дауысы үзілмейді. Түс уағында жарты сағатқа шығып, үй ішінде, патио-балконда аяқ жазып жүреді. Қолына немересі сыйлап, қатты тапсырып кеткен адым санағыш сағатын тағып алады. “Жағанбике күніне мың жарым қадам жүр деген, соған толтыруым керек, интернет арқылы қашықтан қадағалап отырады екен” дейді. Сосын үйде қызмет қылуға әзір адамдары бола тұра ешкімді әурелемей өзі бір тостақ шайы мен сусынын құйып алып, қайта бөлмесіне кіріп кетеді. Кешке дейін бас-аяғы кемінде жеті сағат тапжылмай отырып жазады. Жазу бөлмесінің үш қабырғасы түгел шыны есікті биік кітап сөресі. АҚШ-қа әкеткен кітаптарының дені – өзі сүйіп оқитын әлемдік классиктер, әдебиеттану бойынша көрнекі жазбалар мен түркі-моғол жұртының тарихына қатысты жазылған фундаменталдық еңбектер. Сөрелерге бала-шағасымен түскен фотолар да қойылған. Бір бұрышта – теріге салынған Шыңғысханның алып суреті. Мен барған кезде Ілияс Есенберлин туралы 120 беттік естелігін аяқтап, көңілі көтеріңкі жүрді. Бұл естелікті жазу кезінде әрбір деректі академиялық дәлдікпен өлшеп, Қазақстандағы кітапханасынан көптеген құжаттар алдырумен болды. Алматыда тұратын қызы Айғаным айтқан сәтінде әлгі құжатты жазушы тұрған пәтерден тауып, WhatsApp-пен ағасы Едігеге салып жібереді, Едекең оны дереу әкесіне принтерден шығарып бере қояды. Сол себепті Роквилдегі үйдің қонақ күтетін орта бөлмесінде тұрған Brother принтері – ақсақалдың машинкасынан кейін үздіксіз үн шығарып тұратын екінші құрылғы. Жазу үстелінің үстінде машинкасынан бөлек қалам мен қарындаш, қайшы, ұстараның жүзі, өшіргіш пен штрих-корректор жатады. Машинкамен терген жазбасын әуелі бір сүзіп оқып, штрих-корректормен қателерін түзеп шығады. Сосын қайта көшіріп басады. Таза көшірмені Едекең жақын бір адамдарына компьютермен теруге жібереді. Әдеби шығармаларын тек қаламмен жазатын ақсақал публицистика мен мақалаларға келгенде жазу машинкасын қолайлы көреді. Кешкі сағат алтыдан аса жазушы бөлмесінен шығады. Сосын әр тараптан келіп ас үйге жинала бастаған бала-шағасымен һәм немерелерімен бірге кешкі асқа отырады. Едекең қызметінен, келіні Алтын мен Бақытжамал әжеміз сырттағы шаруаларын пысықтап үйге оралады. Одан бөлек қай елде тұрса да, бұл шаңырақты ақсақал мен Едекеңнің үш жұртынан келген ағайын-туыс пен бала-шаға түрлі себеппен уақытша паналап жатады. Біреуі қоныс аударушы, біреуі білім іздеуші дегендей. АҚШ-тағы саяси ахуал мен халықаралық оқиғалар туралы бізбен әңгімелесіп болған соң жазушы Dell деген ноутбугын ашып, бір жарым сағаттай Қазақстанның, Қытай мен Моңғолияның қазақша сайттарын қарайды. Сосын орыс тілінде америкалық және ресейлік бірнеше сайтты оқиды. Кейде Бақытжамал әжеміз екеуі YouTube-тан тарихи телесериал көріп отырады. Әзірше интернетте игерген тараптары – осылар. Әлеуметтік желілер туралы естуі ғана бар. Түнгі оннан көп асырмай ұйқыға жатады. Ақсақалдың күн сайын тынбай 8-9 сағатын ой еңбегіне, шығармашылық жұмысына арнайтын кестесіне қайран қалмасқа болмайды. Бір әңгімелесіп отырғанда жазушы болам дейтін адамның кем дегенде екі нәрсені ескеруі тиіс екенін айтты. Біріншісі, қуатты көркем шығарманың өзегі мен ажары – адам тағдыры. Екіншісі, кәсіби жазушы дисциплинаға бой үйреткені дұрыс. “Күзде жазам, түнде жазам, ішіп алсам ғана жазам” дегеннің бәрі жүйесіздік һәм ішкі тәртіптің нашарлығы, кәсібиліктің жоқтығы. Аз-аздан болсын күнде жазу керек, күнде оқу керек” деді ақсақал бір сөзінде. Ал мен естелігімді әзірге осы жерден қайыра тұрам  :)                                                Ғалым Боқаштң facebook  парақшасынан  

 

Related Articles

  • Бұқара ТЫШҚАНБАЕВ

    Бұқара ТЫШҚАНБАЕВ, 1920-шы жылы Алматы облысында дүниеге келген. 30-шы жылдары алапат аштықта Шығыс Түркістандағы қазақтарға өткен. 1944-шы жылы Құлжадағы “Азат Шығыс Түркістан” (кейін Төңкеріс Таңы болып өзгертілген) газетінің қазақ тіліндегі нұсқасының жауапты редакторы (бас редактор) болған. 1945-шы жылы Құлжада Шығыс Түркістан төңкерісшіл жастар ұйымының орталық комитеті құрылып, комитет жағынан шығарылған “ОДАҚ” журналының бас редакторы болған. 1952-шы жылы Шыңжаң өлкелік мәдениет меңгенмесіне ауысып бөлім бастығы болған. Кейін “ШҰҒЫЛА” журналының шығуына жетекшілік еткен. 1955-шы жылы “Қасен-Жәмила” киносын жазып, экранға түсірген. 1962-шы жылы ауған қалың елмен бірге Қазақстанға өткен. Eldeç Orda

  • АЙТЫЛАТЫН СӨЗ ЕДІ…

                                     Біздің жақта қыс ұзақ Сол қыста небір ғажап бар Соғым-шүйгін, үй-жылы, Веселятся қазақтар    Шен тартылған шанасы Табандаулы пимасы Гуляй, біздің мекенде, Орыстың лютая зимасы!   Новый Год болсын сөзбасы- Нұр құятын жүздерге Дед Мороз Снегурочкамен Туыс боп кеткен біздерге    Қазақты қазақ құттықтап Рождествомен қуанып, Крещениеде, «бісміллә!», Күршімге сүңгіп шығалық, Одан кейін бөшкелеп, Түн ауғанда су алып Өзіміз ішіп, малды да, Әгүрөтті де суарып Шипа тапсақ ем-домнан Жел-құзды бойдан шығарып   Осылай праздниктерді Қапысыз тойлап алайық, Содан кейін жұмылып Шығарып қысты салайық:                                    Сар самаурын қайнатып, Ақ шәйнекке шәй демдеп Қыз-келіншек жүйткіп жүр Сый кісіге шәй бермек                                    Қарала шәлі жамылып, Жерді теуіп шыңғырып Частушка айтқыш әйелге Кетті ме,

  • СӘТБАЕВ НЕГЕ ҚУҒЫНДАЛДЫ?

           Қазақ жеріндегі ұлттық Ғылым академиясын құру идеясы Ұлы Отан соғысы жүріп жатқан уақытта пайда болған еді. Көрнекті ғалым соғыстың қиыншылығына мойынсұнбай, Қазақ КСР Ғылым академиясын ұйымдастыру ісін табанды түрде қолға алды. Қазақ КСР Ғылым академиясының құрылуы республикамыздың ғылыми тұрғыда дәлелді шешімдерін тұжырымдауға, ел экономикасының, ғылымы мен мәдениетінің өркендеуіне үлкен мүмкіндіктер ашты. Ғылым академиясының құрамына зерттеу институттары, кітапханалар мен мұражайлар, лабораториялар, сонымен бірге базалар мен филиалдар қарайды, сондай-ақ, бұл мекемелердегі тиісті салаларды жоғары білімді мамандар және қызметкерлермен қамтамасыз етеді.        Қазақ КСР Ғылым академиясы ашылғаннан кейін дербес ғылым салаларында зерттеу институттарының ашылуы етек ала бастайды. Қоғамдық және жаратылыстану ғылым салаларында көптеген ғылыми зерттеу орталықтарының ашылуы, олардың дамуына

  • Текес ауданының қала құрлысын “ШАҢЫРАҚ” формасында жобалап ұсыныс жасаған Әлімжан Ақалақшы.

    Жалпы Шығыс Түркістан қазақтарының ұлт-азаттық көтерілісіне дейінгі (1939-1944жж арасы) мәдени, әдеби, экономикалық һәм ағартушылық тариxы ғылми тұрғыда зерттелмей келеді. Бір xалық үшін қолына қару алып жанын шүперекке түйіп, басын қауіпке тігу- сол xалық шыдамының ең соңғы талғамы деп есептеймін, оған дейін ол xалық руxани, мәдени һәм әлеуметтік жаңғырумен тіресіп бағады. Менің айтпағым, Шығыс Түркістан қазақтарының қарулы төңкеріс жасағанға дейінгі мәдени, руxани һәм әлеуметтік-экономикалық жаңғыруы туралы болмақ.  20-жылдардың басы үлкен руxани жаңғырудың бастауы саналды. Әлемдік деңгейде жүріліп жатқан мәдени толқуларды күні бұртын сезініп өз xалқын байырғының қараңқы қапталында ұйықтап, ұялап қалмасын деп шамшыраққа, жарық көкжиекке сүйреген көсемдер пайда бола бастады. Сондай жаңалықтың шағын мысалына бүгін тоқталмақпын. Алтайда, Үрімжіде, Құлжада, Шәуешекте қазақтар

  • Нұр аға

    Шаһидолла Самұратұлы Бөкеев Басқалар пәлен десін, түген десін, Танттің бұл қазақты әлемге шін. Көреалмаған дұшпандар дәл сіз құсап – Өздырын күллі елге дәлелдесін. Ат көтермес Аты да, атағын да, Кешегі құрама ыштат сапарында. Бұл қазақты пәш етті Нұрлы ағам, Тұрғандығын қай елдің қатарында. Бағы қандай үстем ет бұл халықтың, Байтақ елім тұрғандай Нұрланып тың. Қайсарлықпен өзіне қағып тартті, Сілкіп тартқан қолдарын Трамттың. Кімге болса бастырмай еш кеудесін, Кім болсада қаймығып, сескенбесын. Трамп та шамалап байқап біліді-ау, Нұрағамның оп-оңай дес бермесін. Күле берді ыржыңдап сесі қашып, Сесі қашып Нұрағамның десі басып. Ақ үйге бастап кірді ақ патшамды, Ылтипатпен құрметтеп, есік ашып. Қадырын білейікші бұл күндердің, Бас сұғар жері емес бұл кімдердің.

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: