|  |  |  | 

Суреттер сөйлейді Тарих Тұлғалар

БАЛУАН ШОЛАҚТЫҢ ФОТОСУРЕТІ және палуанның өмірінің белгісіз тұстары туралы

Жұмат ӘНЕСҰЛЫ

БАЛУАН ШОЛАҚТЫҢ ФОТОСУРЕТІ және

палуанның өмірінің белгісіз тұстары туралыБАЛУАН ШОЛАҚТЫҢ ФОТОСУРЕТІ және

Төмендегі Балуан Шолақтың қолдан салынған суреті емес, ФОТОСУРЕТІ. Сәбит Мұқановтан кейін жазушылар Ж.Бектұров, Б.Қойшыбаев және басқалар Шолақ атамыздың фотосуреті болмағанын жазып жүрді. Ал, мен сонау 90-жылдары тауып алған мына сурет -ЕСКІ ФОТСУРЕТ көшірмесі. Мұның фотосурет екендігі Б.Шолақтың артындағы шымылдықтан көрініп тұр. Ал, штрихтап салынған, немесе, акварельмен салынған сурет болса, ол анық байқалар еді. Сонымен бұл- Балуан Шолақтың фотосуреті. Бұл фотоға Балуан Шолақ шамамен 1917-жылы Жетісуда (Алматыда,Верныйда болған кезінде түскен деп шамалауға болады.автор) Астында Б.Шолақтың туған, және қайтқан жылы шамамен 50-60- жылдары жазылған тәрізді. Шамамен 2010-жылдан кейін осы фотопортреттен қарап салған Балуан Шолақтың суретшілер жазған портреттері пайда бола бастады, бірі штрихтап, бірі майлы бояумен жазса да ДӘЛ ФОТОСУРЕТТЕГі бейнесін айнытпай қайталаған. Қалай десек те, төменде тұрған
атақты БАЛУАН ШОЛАҚТЫҢ ФОТОСУРЕТІ

Атақты палуан, kомпозитор, ақын Балуан Шолақтың өмірінің соңғы кезеңдері әлі толық зерттелмегенін осыдан бес жыл бұрын жазған едім.
Аңыз болған “Сексен өгіз” оқиғасының қай жылы болғаны туралы нақты дерек жоқ. Бұл оқиғадан кейін Балуан Шолақ губерн сотының үкімімен бір жыл түрмеде отырған. Бұл оқиға шамамен 1914-1915-жылдары болған. Сол кезде Б.Шолақтың
“…Бойыма күш біткенге еттім шүкір,
Қиналсам, абақтыда бетке түкір.
Темірін екі итеріп тартқанымда,
Кірпіші жерге түсті күтір күтір…”деп айтқаны бар.
Сол оқиғадан кейін Балуан Шолақ ата бабаларының туған жері Қаратауға барып паналайды. Жетісуда болады. Жетісу жері палуанды құшақ жайып қарсы алған. Үлкен астарда болған. Өнерін көрсеткен. Ол кездеКенен Әзірбаев 18-19-жастағы жігіт болса керек. Кейін К.Әзірбаев Б.Шолақтың оннан астам әнін ел арасында орындап жүріпті.
Зерттеушілер, жазушылар Балуан Шолақтың қай жылы туған жeріне қайтқанын әлі күнге анық білмейді. Тіпті, “Б.Шолақ 1916-жылы қайтыс болған” деп дәлелсіз пікір айқандар да болды.
Логикаға сүйенсек, Балуан Шолақ Көкшетауға 1918- жылы қайтып келген. Оның басты себебі, патша өкіметі құлап, баяғы “сексен өгіз ісі” бойынша Уақытша үкімет “қуғындамайды” деген сенімде болған. Расында, бұрынғы “іс” бойынша Б.Шолақты қуғындайтын Көкшеде тұрақты үкімет те жоқ тын ол кезде.
Бірақ, КЕК САҚТАҒАН КАЗАКТАР бар екен. Солар Балуан Шолақтың оңаша сәтін аңдып жүреді. Балуан Шолақ тоғай ішінде ағайындардың арасынан үйіне келе  жатқан бетінде қарсы алдынан атады. Винтовка оғы палуанның ішінен тиген екен. Мықты қайрат пен күштің арқасында Балуан Шолақ жаралы болғанын білдірмей, аттан нық түсіп, үйге кіріп, жарасын шешeсіне жудырып, таңдырады. “менің оқтан жаралы болғанымды ешкімге айтпаңдар” депті. Өсиетінде ” “Қай жерге жерленгенімді де ешкім білмесін” деген екен. Шамасы, казактар бейітімді қорламасын” деген болуы керек. Сонымен, Балуан Шолақ 1916-жылы емес.1919- жылы наурыз айында қайтыс болған.
Сол кездегі тарихи оқиғаларды талдай келе:,
1.Балуан ШОЛАҚ араласқан “сексен өгіз оқиғасы” 1914-1915- жылдaры болған,
2.Қаратау мен Жетісу өңірінде болған кездері 1916-1917-жылдар.
3.Балуан Шолақтың Көкшеге оралған кезі 1918-жыл,
4.Қайтыс болған жылы 1919-жыл” деген қорытындыға келуге болады.

Төмендегі суретте Балуан Шолақтың Жетісуда жүргенде, Верный қаласында (қазіргі Алматы) түскен фотосуреті берілген.
Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, жазушы, тарихшы                                                                                                                                                                                 kerey.kz

Related Articles

  • Санкт-Петербургте Кенесары ханның кісесі сақталғаны анықталды

    Алаш әскері тақырыбын зерттеп жүріп, Сейілбек Жанайдаровтың 1915 жылы Санкт-Петербургтегі Ресей этнографиялық музейіне Кенесары ханның кісесін тапсырғаны туралы дерек кездестірдім. Бұл жәдігер «Ксе – пояс киргизского хана Средней Орды» деген атпен аталған музейдің қорында бүгінгі күнге дейін сақталған екен. Оны мәдениет және спорт министірі Арыстанбек Мұхамедиұлымен Санкт-Петербургтегі музейге барғанда өз көзімізбен көруге мүмкіншілгі туды. Сейілбек Жанайдаров 1918 жылы Атбасар Алаш әскери дивизионын құрған әрі Алашорда үкіметінің кандидат мүшесі болған азамат. Бұл жәдігер Сейілбек Жанайдаровтың қолына қалай түскенін зерттей келе анықтағанымыз – ол кісені Сейілбектің атасы – Кенесары ханның әскери қолбасшыларының бірі Жанайдар Орынбайұлынан қалған мұра екен. Жанайдар батырдың ерліктері туралы Мұса Шормановтың, Мәшһүр Жүсіптің, Доскей ақынның, Жамбылдың, Иманжан Жылқайдарұлының естеліктері

  • ҰЛЫТАУҒА БАРДЫҢ БА, ҰЛАР ЕТІН ЖЕДІҢ БЕ?

      Ұлар құсы ұясын биік таудың қиясына, ұшар басына салады. Қысы-жазы тау басын мекен ететін отырықшы, дене тұрқы кекілікке ұқсас келетін шағын ғана ұлар ешкімнің мазалағанын, тыныштығын бұзғанын қаламайды. Сондықтан да көзден жырақта, адамнан тасада тіршілік етеді. Ұлар құс торға түссе, дереу өліп қалады . Әлемнің бірде-бір зоопаркінен ұлар көрмейтініміз содан болар.   Тауда ойнаған кекіліктің, қалыңда жүрер бөдененің, тіпті қырғауылдың жұмыртқаларын үй тауығына бастырып, балапандарын қолға үйретуге болады. Шөжелері тегім, нәсілім басқа демей, телмеңдеп, тауықтың соңынан жүгіріп жүреді. Ал ұлар қолға үйренбейді. Жұмыртқасын тауық басып та шығара алмайды, балапанына адам қолы тисе болды – өледі. Қолға түспестігін меңзегені болар, қазақтың қара өлеңінде: Ұлытауға шықтың ба,  Ұлар етін жедің бе?

  • “НАМЫСҚА” — 25 ЖЫЛ! Биыл елімізде ҰЛТТЫҚ КӘСІПҚОЙ “НАМЫС”

    ФУТБОЛ КЛУБЫНЫҢ құрылғанына тура 25 жыл толды! Сонау Кеңес Одағының кезінде футбол секілді миллиондар ойынында қазақтың кегі кетті деген патриоттық оймен,намыспен қолға алған бұл Қозғалыс,бұл Жоба жарияланған жылдар бар қазақтың арманы орындалғандай кезең болғаны жасырын емес. …Табиғатымызда да бар болар,дегенмен,Қазақ университетін бітірген жылы қызметке келген республикалық “ЛЕНИНШІЛ ЖАС” газетінің бас редакторы,ғұмыры жүзіне шаң түсірмес ұстазым СЕЙДАХМЕТ БЕРДІҚҰЛОВТЫҢ Ұлтжандылық тәрбиесінен ұлы сабақ алған басым, 1991 жылдың қаңтар айында еліміздегі тұңғыш әрі жалғыз “СПОРТ” газетіне бас редактор болып тағайындалғаннан кейін ұзамай,1 тамыз күні газеттің бірінші бетінде ҰЛТТЫҚ КӘСІПҚОЙ “НАМЫС” ФУТБОЛ КЛУБЫНЫҢ құрылатындығы жайлы республика жұртына ҮНДЕУ жарияладым! Онан арғы оқиғалар көрген түстей… Бүкіл республика болып бұл ИДЕЯНЫ тік көтеріп әкетті. Әсіресе қазақ

  • Мұстафа Өзтүрік – Қазақстан таэквондо мектебінің негізін қалаушы

    Азаттық радиосы Қарашаның 23-і Қазақстан таэквондо федерациясының негізін қалаушы Мұстафа Өзтүріктің туған күні. Түркияда туып, Тайбэйде білім алған Өзтүрік шығыс жекпе жегі – таэквондо шебері атанып, кейін Қазақстанда спорттың осы түрінің дамуына зор үлес қосты. Азаттық әйгілі таэквондошы қазақ туралы фотогалерея ұсынады. 1 Мұстафа Өзтүріктің Балуан Шолақ атындағы спорт сарайында халық алдына шыққан кезі. Алматы, 1991 жыл. 2 Мұстафа Өзтүріктің Қазақстанда жұртшылық алдында таэквондо әдістерін көрсеткен сәтіндегі суреті. 3 Мұстафа Өзтүрік қазақтың ұлттық музыка аспабы – домбыраны басынан көтеріп ұстап тұр. Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы, Алматы, 1991 жыл. 4 Мұстафа Өзтүріктің Қазақстанға келген кездегі суреті. 5 Мұстафа Өзтүрік ат жетектеп тұр. Тараз қаласы, 1991 жыл. 6 Мұстафа Өзтүріктің шәкірттерімен

  • СЕПОН АҒА

    Тоқсаныншы жылдардың басы еді. Біз 5-6 оқитын оқушымыз. Ауылдың «Серікболсын Әбділдин келеді екен» деп абың-күбің болып жатқанына он күн өткен. Ол кезде Серікболсын аға – Жоғарғы Кеңестің төрағасы. Ағамыз келетін күні ел мәдениет үйінің алдына жиналды. Ауданның басшылары қайта-қайта дайындықты пысықтап қояды. Бір уақытта алыстан сүліктей қара көлік көрінді. «Времядан» анда санда байқап қалатын Горбачев мінетін машинаға ұқсайды. Балалар «Чайка» деді. Біреулер «Лимузин» деді. Ел қақ жарылып жол берді. Қара сұр пальтосын киіп, көліктен түскен Серікболсын аға тіп-тік қалпымен Мәдениет үйіне қарай жалғыз беттеді. Ауылдың әншілері Айтқожин Дүйсен мен Қаржаубаев Сәкен домбыраларын күмбірлете жөнелді. – Қасиетті, армысың, туған жерім – оу! Қонақсытып шығардың төрге мені – оу, туған жер!.. Иә.

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: