|  | 

Жаңалықтар

Қытайға мұсылманшылықты жайуда Түркі мұсылмандарына қарағанда қытай мұсылмандарының тариxи ықпалы мен рөлі әлде қайда басым саналады.

 

Eldeç Orda

Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Қытайда мұсылмандар саны біршама басым тұратын өңірлерден екі автономиялы регион (Шыңжаң Ұйғыр автономиялы регионы, Ниьң Шия Хуи автономиялы регионы), онға жуық провинцсия (әкімшілік өлке) бар. 2000-шы жылдардың басындағы ресми санаққа сүйенсек 70 мүлиеннің (миллион) ар жақ бер жағында мұсылмандар бар. 
Қытайға сіләм діні (ислам) екі түрлі жолмен кірген. Бірі құрлық жолы арқылы батыстан, екіншісі, теңіз жолы арқылы түстік шығыстан енген. 
1949-1950 жж дейін қытайлар мұсылман xалықтарын ХУИ (回) деп атап келген. Мысалы: 藏回 (Заң Хуи/ Тибет мұсылмандар), 蒙回 (Мың Хуи/ Мұңғол мұсылмандар), 缠回 (Шығыс Түркістандық Ұйғыр мұсылмандар), 回民 (Мұсылман).
Көменестер билікке келген соң Мұсылман мағынасын беретін ХУИ (回) иероглифын өзгертіп яғни мағыналық аумағын тарайтып Хуи (дұңғандар) деген ұлтты белгілейтін әріпке айналдырды. Сонымен Жан Кей Шек (蒋介石) өмір бойы “сіздер жеке дара ұлт емессіздер, мұсылман дінін қабылдаған қытайсыздар” деп келген қауымды жеке ұлт ретінде “бөліп” алып шықты. Дұңғандар (Хуи/回族) деген xалық солайдан солай қытайдағы заңды жеке дара ұлт статусына ие болды.
Хуи (回) деген иероглиф қанша жерден дұңғандар деген ұлт атауына телінсе де әуелгі МҰСЫЛМАН дейтін мағынасын түбегейлі жоғалтқан емес. Қытайда “мұсылманша” немесе “алал” мағынасына бүгінге дейін қолданылады. Мысалы:
回民餐厅- Алал рестуран (мұсылманша рестуран) тб
Қытай мұсылмандары десе бізге Шығыс Түркістандағы сәлдеді Ұйғырлар мен тақиялы қазақтар еске түсуі әбден мүмкін. Олар қытай мұсылмандарының ішіндегі терістік батыстағы мұсылман жұртының бір бөлігі ғана. Eldeç Orda суреті.
Цин империясы кезінде Иун НАН, Цин ХАЙ, Гансу сияқты мұсылмандар шоғырлы қоныс тепкен провинцсияларда “геноцит” саясаты жүрілгендіктен ондағы мұсылмандар неше миллиондап қырылып кеткен. Осы қырғыншылықтан бас сауғалаған Дұңғандар шығыс түркістан мен орталық азияға дейін топ-тобымен босып кеткен. Бүгінгі күндері шығыс түркістандағы дұңғандардың ұзын саны өсіп бір миллионнан асып отыр. Шығыс түркістандық xалықтардың Цин үкіметімен, қытай билігімен күресіне қарағанда шығыс түркістанның сыртындағы Қытай мұсылмандарының күресі, езгісі әлде қайда тереңнен басталады. Бұл туралы тариxи деректер қытайда ерекше зерттелді. Дұңғандардың зиялылары біршама ашық жаза алды.
Қазір, қытайдың қай елді-мекеніне барсаңыз да мешіт пен алал асқана таба аласыз. Қытайға мұсылманшылықты жайуда Түркі мұсылмандарына (ұйғ, қаз, қыр, та, өз) қарағанда қытай мұсылмандарының (дұңған, тб) тариxи ықпалы мен рөлі әлде қайда терең әрі басым саналады.

Eldeç Orda

 

Related Articles

  • Бішкек: Назарбаев өз үкіметіне шекарадағы жағдайды реттеуді тапсырды

    Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев. Сочи, 11 қазан 2017 жыл. Қырғызстан премьер-министрі Сапар Исаков Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен қырғыз-қазақ шекарасындағы жағдайды талқылады деп хабарлады Қырғызстан үкіметінің баспасөз қызметі. Кездесу Ресейдің Сочи қаласында өткен Еуразия экономикалық кеңесінің жиынында болған. Исаков Назарбаевқа шекарадағы жағдайды айтқан. Ол шекарадағы жағдайдың нашарлауынан қырғызстандықтар ғана емес, Қазақстан мен өзге елдің азаматтары да зардап шегетінін де айтқан. Қырғызстан үкіметінің хабарауынша, келіссөзден соң Нұрсұлтан Назарбаев үкіметке шекарада туындаған мәселелерді шешуді тапсырған. Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы шекарадан өту 10 қазаннан қиындаған. Қырғызстан мемлекеттік шекара қызметінің мәліметінше, Қазақстан шекарадан өту тәртібі мен тексеруді күшейткен. Бұның салдарынан шекарадан өту бекеттерінде кезек пайда болған. Қазақстан президентінің баспасөз қызметі Назарбаевтың Қырғызстан үкімет басшысымен кездескені

  • Астанада Азиядағы Ядролық кооперация форумының 18-ші Кеңесі өтті

    11 қазанда Астанада 12 елдің ірі лауазымды тұлғаларының қатысуымен Азиядағы Ядролық кооперация форумының (FNCA) министрлер деңгейіндегі 18-ші кеңесі өтті. Екі жылда бір рет өтетін шарада «Қоршаған ортаны қорғау үшін ядролық ғылым мен технологияларды қолдану» тақырыбы қарастырылды. Қазақстан Республикасының энергетика Министрі Қанат Бозымбаев Кеңесті алғы сөзбен ашты. Кеңестің жоғары деңгейн атап өткен Қ.Бозымбаев Азия аймағының дамуы үшін оның маңыздылығына тоқталды. «Қазақстан Азиялық ядролық кооперация форумының құрамына 2010 жылдан бері мүше. Содан бері еліміз ұйым жұмысына белсене қатысып келеді. Біз атом энергиясын бейбіт мақсатта қолдану бойынша әлемдегі қоғамдастықтармен әріптестік орнатуға мүдделіміз», деп атап көрсетті Қ.Бозымбаев. «Форумның қызметіне қатысу Қазақстанда ядролық медицина саласындағы жаңа әдістерді және ауыл шаруашылығына арналған жаңа материалдар өндірісін ілгерілетуге

  • Тұрсынбек Кәкішевтің 90 жылдығына орай шағын футболдан халықаралық турнир өтеді

    2017 жылдың 21-22 қазанында филология ғылымдарының докторы, профессор Тұрсынбек Кәкішевтің 90 жылдығына орай «Ер Жәнібек» халықаралық қоғамдық қорының ұйымдастыруымен әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың спорт кешенінде дүние жүзі қазақ жастары арасында шағын футболдан дәстүрлі «ER JANIBEK CUP» халықаралық турнирі өтеді.  Осыған орай, бар өмірін қазақ әдебиеті сынын зерттеу мен Алаш арыстарын жоқтауға арнаған білгір ғалым, ұлағатты ұстаз Тұрсынбек Кәкішевтің 90 жылдығында шағын футболдан турнир ұйымдастырудағы мақсатымыз – дүниенің төрт бұрышында жүрген қазақ жастарының өзара жақын қарым-қатынас орнатуына үлес қосу және олардың туған отаны Қазақстанға деген сүйіспеншілігін еселей түсу. Жүлде қоры 2 млн теңге болатын турнирге Франция, Германия, Түркия, Иран, Ресей, Монғолия, Қытай және Өзбекстанда тұратын қандастарымыз және еліміздің әр облысынан қазақ жастары

  • Энергетика министрлігінде атом саласының қызметкерлерін құттықтады

    2017 жылғы 28 қыркүйекте Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінде атом саласының қызметкерлерін құттықтады. «Атом саласы қызметкерлерінің күніне» арналған салтанатты жиынға ҚР Энергетика министрі Қанат Бозымбаев қатысты. Министр атом саласының қызметкерлерін, Қазақстан атом өнеркәсібінің ардагерлерін мерекелерімен құттықтап, саланың және жалпы экономиканың дамуына қосқан үлестерін атап өтті. – «Қазақстан-2050» стратегиясында Мемлекет басшысы Қазақстан ядролық қаруды таратпау режімін ілгерілетудегі жауапты саясатының нәтижесінде осы салада көшбасшы және басқа мемлекеттерге үлгі болып табылатындығын атап өтті. Қазіргі уақытта Қазақстан атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалануды белсенді дамытып келеді, – деді құттықтау сөзінде Қ. Бозымбаев. Сондай-ақ Министрлік басшысы Қазақстанның атом саласының даму тарихына тоқталып, осы жылы 1942 жылғы 28 қыркүйектегі «Уран бойынша жұмыстарды ұйымдастыру туралы» КСРО Мемлекеттік қорғаныс комитеті

  • 2017 жылғы білім гранты иегерлерінің тізімі жарияланды

                                                                                             Білім және ғылым вице-министрі Бибігүл Асылова 2017 жылғы білім гранты иегегрлерінің тізімі қашан шығатынын айтып берді, – деп хабарлайды Tengrinews.kz .        Мемлекеттік грант иегерлерінің тізімімен танысу үшін МЫНА СІЛТЕМЕГЕ  https://res.testcenter.kz/grant2017/  өтіңіз.                                                                 

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: