|  | 

Тарих

ПРЕМЬЕР ТЕРЕЩЕНКОНЫ “ОСТАВКАҒА” ҚАЛАЙ ЖІБЕРДІМ

Махат Садык суреті.Махат Садык суреті.

1992 жыл. Қазақ радиосының Парламеттік тілшісімін. Офис Алматыдағы Желтоқсан көшесінің 177 үйінде. 3-ші қабатта радио қызметкерлері. Ал, 4-ші қабатта Баспасөз және бұқаралық ақпарат құралдары Министрінің бірінші орынбасары – Қазақ мемлекеттік телерадиохабар тарату компаниясының Төрағасы Ғаділбек Шалахметов және компания басшылары. Төрағамен баспалдақта, лифтіде күн ара кездесіп қаламыз. Жүзі жылы жан.
Қазақ редакциясындағы жастар толық баспанасыз. Ол кезде айына бір-екі рет командировкаға шығу міндет. Сапарлатып елге жиі қатынаймыз. Қонақ үй ақшасы жабылмай қарызбен қайтамыз. Содан, отыз метр жердегі Төрағаның қабылдау бөлмесіндегі апайдың шығып кеткенін аңдып тұрып, Ғаділбек ағаға төтесінен басып кіреміз. Ондағымыз іссапарда қонақ үйге берілген қаржыны жабатын құжатымыз болмай, бухгалтерияға қарызымызды қайтармауға “рұқсат” деген қолын алып шығу. Ол Төрағаның ғана құзырында. Арызымызды алдына қойғанда, Төраға көзілдірігін көтеріп қарайды да: “Үйің жоқ қой”-, деп сұрайды. “Жоқ” дейміз. “Ала ғой”, дейтін “рұқсатын” жазып беріп…
Сол жылдардағы бір палаталы Парламентте 360 депутат бар. Күнде сағат 10 мен 12.30 аралығында пленарлық отырыс. Мен де ертеңгілік үйден шығып, Алматыдағы қәзіргі Астана алаңындағы Жоғарғы Кеңеске бірден тартам. Министрлердің де жартысы сонда. Өйткені, Депутаттардың өкілеттігі мықты. Министр болдым деген Президент Жарлығынан соң, депутаттардың 51% қолдау дауысын алуын керек. Әйтпесе, министрлік портфельге ие болмайсын. Ондай жағдайды да көрдік.
Совет Одағының тараған кезі. Елде инфиляция. Депутаттар Үкіметті сынағанда жерден алып жерге салады. Бір күні келсем, Премьер-министр Терещенко оставкаға кетсін деп шулап жатыр. Жаспыз, мәртпіз. Қырып сөйлеген екі депутатты жазып алып, түске қарай редакцияға жеттім. Бір мен екі аралығында тікелей эфирдегі “Тәулік тынысы-Панорама дня” бағдарламасына Парламент жаңалықтарымен төрт минут шығуға рұқсатым бар. Тездетіп депутатар сөзін дайындап, тікелей эфирге шықтым. Депутаттармен жарысып, Үкіметті сөзім жеткенше сынап, Премьер-министр Терещенко оставкаға кетсін деп бірнеше рет айтып-айтып жібердім. Бұған дейін де талай Министрдің тас-талқанын шығарып, түбін түсіріп айтуға дағдыланып қалғанбыз…
Өмірде мұндай да кездейсоқ сәйкестік болады екен. Мен эфирде Терещенконы “оставкаға” жіберіп жатқанда, Премьер-министрдің көлігінед қатар отырып, Төрағамыз әуежайға бара жатады ғой. Шопыры радионы қосып қойған. Фамилиясы мен оставка деген сөзді естіген соң, Премьер репортажыма құлағын түреді. Қазақшасын да Шымкетте жүргенде қатырып алған. Мен сөзімді бітіріп эфирден шыққан кезде, Терещенко да көлігін тоқтатады.
- Ғаділбек шық. Мен емес, сен кеттің оставкаға -, дейді кіжініп.
Ғаділбек Мінәжұлы көшеде жүрген қара жаяу емес. Жетпісінші жылдары, Терещенко совхоздың директоры болып жүргенде, Совет Одағының ең мықты тележурналисі танылып, Мәскеуден Бас бәйгеге, Бүкілодақтық Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты атағын алған республикаға белгілі тұлға.
-Сергей Александрович, мен сізге қаншама рет ескерттім. Қәзіргі жағдайда жеке меншікке радиостанция беру дұрыс емес деп. Мынау, өткенде өзіңіздің арнайы Қаулыңызбен Сергей Дувановқа рұқсат берген “МАКС” радиосы. Олар маған қарамайды, – дейді.
Терещенко сабасына түсіп, Дувановты бір сыбап алады. Радио “МАКС” қазақша бір ауыз сөз айтпайтынын Премьер-министр қайдан білсін. Дувановтан сұраса да ол ақтала алмас. Олар билікті оңды-солды сынағанда, біздер шаңына ілесе алмайтынбыз.
Премьер-министрмен Москва сапарынан оралған соң, Төраға кабинетіне шақырған.
- Айналайын, Министрлер мен облыс басшыларын сынай бер. Тек Премьер-министрді “оставкаға” жібергеніңді қой,- деген…
Баспасөз және бұқаралық ақпарат құралдары Министрінің бірінші орынбасары – Қазақ мемлекеттік телерадиохабар тарату компаниясының Төрағасы Ғаділбек Шалахметов қашанда журналистерінің нағыз қамқоршы әкесіндей болған Азамат.
Бірнеше жыл Момквада Халықаралық “МИР” телерадиокомпаниясының президенті болды.
Бүгінде де Астанадағы Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің журналистика және саясаттану факультетінің телерадио және қоғаммен байланыс кафедрасының меңгерушісі.
Жас журналистердің ұлағатты ұстазы.
Дәл екі айдан соң, яғны 8 шілдеде Ғаділбек Шалахметов мерейлі 75 жасқа толады. Өткенге құрмет – келешекке ғибрат. Қазақ телевизиясының 60 жылдығы аталып өткен мерекелі жыл жалғасын, Тәуелсіздік алғандағы бірінші Төрағамызды марапаттап жалғастыру ғанибетті шара деп ойлаймын.

Махат Садыктың facdebook парақшасынан алынды

Related Articles

  • Алматыда Оспан батырдың 120 жылдық мерей тойына арналған баспа-сөз мәслихаты өтті

    2019 жылы 20 наурызда Алматыдағы Ұлттық кітапханада қазақ тарихындағы Ұлт азаттығы көтерілісі басшыларының бірі – Оспан батыр Сіләмұлының (1899-1951) туғанына 120 жыл толуына арналған баспасөз конференциясы болып өтті. Тәуелсіздікке деген ұмтылыстарды дәріптеп, насихаттау, ұлттың ұлы тұлғаларын ардақтау – Елбасы тікелей қолға алып отырған Рухани жаңғыру бағдарламасындағы  басты қадамдарының бір парасы екені даусыз. Жиын барысында конференцияны ұйымдастырушы «Ер Жәнібек қорының» төрағасы Жеңіс Түркияұлы ұлт азаттығы жолында жанын қиған Оспан батырдың 120 жылдығын кең көлемде атап өтуде осы жылға арналған іс-шаралармен ресми таныстырып өтті. Атап айтқанда: Осы жиылыспен басталған бұл шара сәуір айынан бастап жас ақындар  арасында мүшәйра, БАҚ бойынша үздік жарияланымдар, Қазақ күресінен республикалық турнир, ақындар айтысы, университеттерде жастармен кездесу, батырдың

  • Қазақстандағы билік жүйесінің сәлде болса өзгеруі өңірдегі гео-саяси жағдайға да ықпал етуі мүмкін.

     Соңғы жаңалық Қазақстан xалқына ғана емес әлемнің біраз еліне де тосын жағдай болды. Қазір орталық азияны қалыптасқан өңірлік гео-саяси жағдайда жаңа саяси таңдаулар мен саяси қарым-қатынастар күтіп тұрғаны айқын. Әлемдегі біраз алпауыт елдің назары Қазақстанда. Менің түсінігімше алпауыт елдер орталық азияға астыртын жаңа жоспарларды ойластырды, соның ішінде ең орайлы кезең саяси жүйенің бір форматтан екінші форматқа ауысуы, тб. дегендей… Алпауыт елдер ауыз салмай жатып президенттің тосын мәлімдеме жасап биліктің ауысуын бастап кетуі шынымен саяси тактика саналады. Ақш-Қытай, Қытай-Батыс, Қытай-Ресей, Ресей-Батыс, Ресей-Ақш қатынастарына байланысты тұтас орталық азия жаңа саяси күрделі таңдауға дөп келген еді. Бұндай күрделі өткіншіде әлем назары орталық азиядағы ішкі-сыртқы саясатты көбірек бақылауға алатыны рас. Сондықтан тұтас орталық азияда

  • Тәңіртау мен Алтай арасы – Қазақтың ата қонысы 

    Бүгінде Қытайдың солтүстік-батысындағы Шынжаң провинциясының Алтай, Тарбағатай, Іле, Үрімжі, Санжы, Баркөл және Бұратала өңірлері бағызы заманнан көшпенділердің, соның ішінде қазақты құрған көшпелі тайпалардың ата мекені болғаны белгілі. 2000 жыл ілгері бұл өлкелерді Сақтар, Нүкүздер, Усүндер (үйсін) мекендеген. Усүндер туралы сол замандағы Қытай деректерінде : «Усүндердің түтін саны 120 мың, халық саны 630 мың, садақты әскер саны 180 мыңнан асатын, батыстағы ең ірі мемлекет», – деп көрсетеді. Ал шындығында Усүн ұлы Ғұндардың қарастылығындағы ел болатын. Оларды Ғұн тәңірқұты Нүкүздерге қарсы аттандырған, олар Нүкүздерді жеңіп Іле, Тәңіртауды жайлаған. Ғұн мен Хан патшалығы арасындағы соғыс кезінде де Усүндер Ғұн жағында болды, Ғұндар олардың Хан патшалығымен тікелей қарым-қатынас орнатуына жол бермеген. Усүн ханының ғұн

  • Орта ғасырлық Қидан мемлекеті немесе қидандар қайда кетті? 

    Қидандар орта ғасырда Орталық Азия тарихында айтарлықтай із қалдырған халық. Тегі жағынан Дұңхудан тарайтын Алтай текті, моңғол тілдес, негізінен аңшылықты кәсіп еткен халық. Мекені қазіргі Қытайдағы Ішкі Моңғол провинциясының шығысы мен одан шығысқа қарайғы жерлер. Күлтегін, Білге қаған бітіктасында «қытан» деп жазылған. Этимология Қидан- қытай иероглифінде 契丹(qidan яғни чидан)деп жазылған, ал оны көне қытай тілінің дыбысталуы бойынша оқысақ – ки дәй, ки дән деп оқылады. Көне монғол тілінде «дай» жұрнағы белгілі тайпаның ер адамдарына қаратылады, мысалы Маңғыт ерлерін –маңғытай, Керей ерлерін – керейтай, Ұраңқай ерлерін – ұраңғатай дегеніндей. Демек «қытай» «кидан ерлері» сөзінен келіп шықты деп болжауға болады. «Алтын патшалығы» тарихында: «Қидан шойын немесе лом темір деген мағынаны білдіреді», –

  • Көшпенділердің соңғы империясы Жоңғарлар қалай жойылды?

    Алғашқы Ойрат империях Адамзат тарихындағы көшпенділердің ең соңғы империясын ойраттар құрды. Шыңғыс қағанның алғашқы өрлеу дәуірінде ойраттар Байқал көлінің солтүстік батысындағы орман тайпалары болатын. Ойрат, бурият, қыры түмет, бұлағачин, керемучин, арасут, күштеми қатарлы қидан тілдес( бүгінше айтқанда моңғол тілдес) орман тайпалары Сібір ормандарында аңшылықпен шұғылданған. Олар бұл мекенге 840 жылдары, яғни, Ұйғұр қағанатын құлатқан Қархастар бастаған Сібір түркілері ұйғұрлардан қалған иен сахараға қоныс аударғанда, ойраттар Сібір түркілерінен қалған иен далаларға қоныс аударды деп тұспалдауға болады. 1209 ойрат Құдұқа бек Жошының әскерлеріне бағынады. Деректерде түмен түтін дегеніне қарағанда саны 50 мың айналасында болса керек. Юань империясындағы халықтар ішінде де Ойраттар аталады. Моғұл (Моңғол) империясы өз ішінен бөлшектене бастаған кезде ойраттар күшейе

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: