|  | 

Жаһан жаңалықтары

“Мәселенің Иран режимін ауыстыруға қатысы жоқ”


АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпеоның "Америка дауысы" радиосына сұхбат беріп отырған сәті

АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпеоның “Америка дауысы” радиосына сұхбат беріп отырған сәті

АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпео Америка дауысы радиосына берген сұхбатында Вашингтонның Иранға, оның ядролық бағдарламасы мен аймақтағы рөліне қатысты жаңа саясатының мақсатын түсіндіріп берді.

Мамырдың 8-і күні АҚШ президенті Дональд Трамп 2015 жылы қол қойылған әрі “Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспары” деген атау алған Иранның ядролық бағдарламасына қатысты келісімнен АҚШ шығады деп мәлімдеген еді. 5+1 деп аталған (Германия және БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшелері: АҚШ, Ресей, Қытай, Ұлыбритания, Францияның Иранмен мәмілесі) келіссөзі деп те аталатын жоспар бойынша әуелде Иранда байытылған уранның көп бөлігі шетелге шығарылатын болады, бірақ ыдырағыш материалдарды байыту құқығынсыз жұмыс істейтін ғылыми орталыққа айналады деп келісілген Фардо ядролық отын байыту орталығынан өзге ядролық нысандардың бәрі бұрынғы күйінде қалады, яғни бұзылмайды деп қарастырылған. Келісім күшіне енгеннен кейін Ираннан халықаралық санкциялар да алынып тасталған.

АҚШ президентінің шешімі 5+1 келісіміне мүше өзге елдердің сынына ұласты. Ол кезде Иранның ядролық бағдарламасына қатысты келісімге БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшелері (Ұлыбритания, Франция, Қытай және Ресей) мен Германия қатысқан. Париж, Берлин және Мәскеудің “Енді не болмақ?” деп сұрағына жауап АҚШ келісімнен шыққаннан соң екі аптадан кейін жарияланды. АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Майк Помпео Иранға қарата “талқандау” деген сөзді қолданып, қатаң іс-қимыл бағдарламасын таныстырды. Бұл сөз жаңа сынға ұласты, бірақ Майк Помпеоның мәлімдемесінде “талқандау”сөзінен бөлек, Иранға қатысты жаңа қауіпсіздік келісімі аясында қарастырылуы тиіс 12 шарт жарияланды.

Иран МАГАТЭ-ге (Халықаралық атом энергетикасы агенттігі – ред.) өзінің бұрынғы ядролық бағдарламасының тарихы мен ауқымын толық ашып көрсетуі тиіс. Халықаралық қауымдастықтың бақылауымен бұл саладағы кез-келген жұмысты тоқтатуы тиіс. Ядролық материалдарды байыту және плутонийді қайта өңдеу саласындағы кез-келген жұмысты тоқтатып, реакторды жабуы тиіс. Иранға қойылған үшінші талап – МАГАТЭ инспекторларының нысандарды ешбір шартсыз және шектеусіз тексеруіне мүмкіндік беру. Иран, әсіресе, ядролық оқтұмсық тасымалдауға қабілетті баллистикалық зымырандарды дамыту бағдарламасын тоқтатуы тиіс. Бесінші тармақ Иранды қазір бұл елде қамауда отырған америкалық азаматтар мен АҚШ-қа одақтас елдердің азаматтарын түгел босатуға міндеттейді. Алтыншыдан, Иран Таяу Шығыстағы террорлық топтарды қаржыландыруды тоқтатуы тиіс. Бұған қоса, Иран Ирак үкіметінің тәуелсіздігін құрметтеп, елдегі шиит топтарын қарусыздандыруға бөгет жасамауы және Сириядан әскерін әкетуі тиіс. Тегераннан аймақтағы көршілеріне, оның ішінде Израильге сес көрсетуді тоқтатып, кеме қатынасын қамтамасыз етіп, кибернетикалық шабуылдардан бас тартуын талап етеді.

Майк Помпео “Америка дауысы” радиосының Парсы қызметінің директоры Сетарег Сеигке жоспардың негізгі тармақтары туралы айтып берді.

– Мемлекеттік хатшы ретінде сөйлеген алғашқы сөзіңізде Иран жайлы айтуды ұйғардыңыз. Неліктен Иран жайлы? Бұл қазір ең өзекті әрі ең маңызды мәселе болғандықтан ба?

– Екеуі де. Президент мұны Таяу Шығыстағы тұрақтылыққа, демек, АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігіне де төнетін үлкен қатер ретінде қарастырады. Бұған қоса, ол Иран халқының қандай жағдайға тап болғанын көріп отыр әрі Америка бұл жағдайды өзгерте алады деп санайды. Ол алдыңғы әкімшілік қол қойған келісім ешбір мүддеге – Иран халқының мүддесіне де, Таяу Шығыстағы тұрақтылық мүддесіне де, ашығын айтқанда, Америка мүддесіне де сәйкес емес деп талай мәлімдеген. Ол кісі үшін бұл – басымдыққа ие маңызды мәселе. Сондықтан мемлекеттік хатшы ретіндегі алғашқы мүмкіндікті пайдаланып президент Трамптың біз бұл проблеманы үш аспектіде де жақсарта аламыз деген пікірін баяндап беруді жөн көрдім.

– Ұсынылған жаңа қауіпсіздік стратегиясының түпкі мақсаты қандай? Әдепкіде қабылданған Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспарынан оның айырмашылығы неде?

– Айырмашылығы өте үлкен. Масштабы жағынан да, меніңше, мақсаты да жағынан мүлде өзгеше. Алдыңғы келісімде мүлде тайыз шарттар қарастырылған. Ол Иран режимі өзінің ядролық бағдарламасына қыруар қаржы жұмсап отыр. Сондықтан мұны тоқтату – абыройлы мақсат деп айтуға болатын талпыныс. Бірақ Иран режимі ядролық бағдарламасымен ғана емес, одан да үлкен қауіп төндіріп отыр. Олар мұсылман елдерін зымырандармен атқылап, өз халқының құқығын аяққа таптап отыр.

Мұның бәрі президент Трампты қатты толғандырады. Сондықтан ол кісінің түсінігінде – егер біз қайтадан бастайтын болсақ, негізгі дүниелерден бастауымыз керек. Мен таныстырған 12 шарттың мақсаты айқын. Біз Иран басшылығынан көп нәрсе талап етіп отырған жоқпыз. Біз оларға өздеріңді дені дұрыс мемлекет басшылары ретінде ұстаңдар, яғни халқыңды тонама, Сирия, Йемен, Ливан, Ирактағы авантюраларға қаржы шашпа, халқыңды алға жетеле, ұлы елге айналдыр, қолдарыңда бар ресурстарды осыған пайдалан деп отырмыз. Біздің қояр талабымыз осы ғана.

– “Иран өзге елдердің ішкі ісіне киліккенін доғаруы тиіс” деген талап жаңа қауіпсіздік стратегиясының бір бөлігі бола ма?

– Иә, біз осыны өтіндік. Біз олардан әлемге террор таратуын тоқтатуын, Иракта қарулы топтар құрмауды, Иранның доллармен жиналған резервтерін Сириядағы соғысқа жұмсамауды, адамдарын ол жаққа жібермеуді өтіндік. Бұл Таяу Шығыс қауіпсіздігі үшін де, Иранның өзі үшін де жақсы емес. Біздің мақсатымыз – Иранға бірқатар шарттар қойып, оларды орындауға, яғни өзін дұрыс ел ретінде ұстай бастауға мәжбүрлеу. Сондықтан егер олар бұл талаптарды орындаса… Олар деп отырғаным – Иран халқы емес, олар – билікке келіп алып [елге] осыншама зиян келтірген Иран басшылары. Егер біз оларды мұның бәрін тоқтатуға мәжбүрлей алатындай шарттар қойсақ, бұл Иран халқының орасан зор жетістігі болады, америкалықтар ол жаққа емін-еркін бара алады, дос әрі одақтас елдер ретінде жетістікке бірге жететін боламыз.

– Адам құқығы туралы сәл кейінірек әңгімелесеміз. Ал әзірше жаңа қауіпсіздік стратегиясына, яғни Ираннан әскери нысандарына халықаралық инспекторларды кіргізуін талап етуге қатысты мәселе жайлы жалғастырсақ. Жаңа қауіпсіздік стратегиясына бұл та тармақ енгізіле ме?

– Әлбетте. Иранның радиоактивті материалдарды пайдалану мәселесіне келсек, біз Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері сияқты Иранның да ыдырағыш материалдармен жұмыс істеу, уранды байыту мүмкіндігі, плутоний өндіретін нысаны болғаны дұрыс емес деп санаймыз. Егер олар атом бағдарламасын бейбіт мақсатта дамытқысы келсе, мархабат, олар бұл материалдарды импорттай алады. Өзге елдердің бәрі солай істеп отыр, әлемнің көп елінде осы схема жұмыс істейді. Ал бұған қол жеткізу үшін, Иран бұл талаптарды бұлжытпай орындап отырғанына көз жеткізу үшін әскери нысандар мен зертханаларға, ертеректе Иран бағдарламасында пайдаланылған орындардың бәрінде инспекция жүргізіледі.

– Сіз адам құқығы мәселесін де қозғадыңыз. Иранда үкіметке қарсы шерулер өтіп жатыр. Бұл жайлы не ойлайсыз? Бұл наразылық акцияларына деген көзқарасыңыз қандай? Наразыларды АҚШ қолдай ала ма?

– Біз оларға моральдық қолдау таныта аламыз. Бірақ меніңше, шешімді Иран халқының өзі қабылдауы тиіс. Наразылық бірнеше айдан бері жалғасып келеді. Кейде шағын топ адам ғана шығып, кейде бұл жаппай наразылыққа ұласып жатыр. Наразылық акциялары көбінесе кейінгі кезде дәл мен айтқан нәрсеге, яғни елдің байлығын Иранның оңтүстік-шығысында немесе Тегеранда, я болмаса өзге бөлігінде тұратын қарапайым тұрғындарға емес, Касем Сүлейманиге (Иранның шетелдегі құпия операциялары мен ХАМАС пен “Хезболла” топтарына қолдау көрсетуіне жауапты генерал – Азаттық) беріп жатқанына байланысты өрістеп отыр. Ел байлығы жөн-жосықсыз шашылып жатыр, ал қарапайым ирандықтар жас жігіттерді соғыс пен ажал өтіне жіберуге мәжбүр. Егер Иран билігі мына қылығын өзгертсе, халық тұрақтылықта және байлықта өмір сүрер еді. Ал режимді ауыстыру туралы сұрағыңызға келсек, жоқ, біз режимді ауыстыру туралы сөз қозғап отырған жоқпыз. Біз Иран режимі өз халқының шын мәнінде нені қалайтынын ескеріп қылығын өзгертуі тиіс деп отырмыз.

Related Articles

  • Кокаин, “Новичок”, құпия құты және ГРУ “торпедасы”

    Азаттық радиолы Сергей Скрипальді не үшін өлтірмек болды және ресейлік арнайы қызмет өкілдері Еуропада қалайша жүгенсіз тайраңдап жүр? Тыңшылық қызмет пен ресейлік мафия мүддесі арасында қандай байланыс бар? “Путинизм” ресурсын құрушы Артем Круглов Солсбери ісін зерттеуге қатысушылардың бірі. “Турист Бошировты” 2001-2003 жылғы әскери училище түлектері арасынан іздеуді де сол ұсынған, соның арқасында полковник Чепига анықталды. Азаттық радиосы Артем Кругловтан сұхбат алды. – Сіз “Петров” пен “Боширов” және олардың әріптестерінің әрекетін зерттеуге қатысып жатырсыз. Ақпарат жетерлік, бірақ бір-біріне қайшы жайттар да бар. Анықталған дүниені жинақтап бір түйін жасауға бола ма? Қандай күмәніңіз бар? – Қысқаша айтар болсақ: екі адам Англияға барған, екі күн Солсбериде ары-бері жүріп, күніне 300 шақырым жол жүрген. Қылмыс

  • Қазақ әліпбиін латынға ауыстыру мәселесі қытайдың назарын аударып жатыр.

    Қазақ әліпбиін латынға ауыстыру мәселесі бүгінгі күні қытайдың назарын аударып жатыр. Қытай Қазақстандағы барлық ақпараттық жаңалықты қадағалап отыратынын ескерсек білдей мемлекет құрушы ұлттың әліпби ауыстыруын назардан тыс қалдырмасы анық. Және ол тек қаріп ауыстыру мәселесі емес, тілдік реформа деп отыр. Қош, енді мына қызықты қараңыз! Қазақстанда латын әліпбиі мәселесі 90-жылдары қазақ тілтанушы ғалымдары (Академик Ә.Қайдаров) жағынан ауызға алынғаны рас, дәл сол тұста қытай бұл ақпаратты жабық күйде талқыға салды, өйткені 90-жылдары қытайда ЕКІ МЫҢнан астам таза қазақ мектебі және Құлжада қазақ университеті, Күйтінде қазақ институты сонымен қатар Алтай, Шәуешек, Санжыда қазақ тілінде білім беретін педегогикалық жоғары білім беру орындары бар-ды және барлық қазақ мектебі, колледж, университет қазақша іс-қағаз қолданатын, қазақ

  • Қытайдың саяси жүйесіндегі саяси командалық топтар мен тұлғалар

    Қытайдың саяси жүйесіндегі жік-жікке бөлінген саяси командалық топтар мен тұлғалар қытайдағы барлық жағдайға тіке ықпал жасайтын басты себеп екені қаймана жұртқа анық. Саяси команда мен олигархтар арасындағы астыртын бақастық пен күрес керек десеңіз ең төменгі атқарушы билікке дейін көрініс беріп жатады. Әр команда өз жақын жақтасының көп әрі білікті, сенімді болуын қалайды. Сонымен бірге қытайдың саяси билікте жік-жікке бөлініп бақас болуының тағы бір себебі- байлық пен билік арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы себеп болып отыр. Қытайда ұлттық капитализм еркін даму жолына түскісі келеді, ал көне сүрдек коммунист билік шет-шетін ернеулеп, ұлттық капитализмнің ағытылып жүгенсіз кетуінен бек қатты алаңдайды және тежеп отырады. Алда жалда капитализмның басы ноқтаға симаса, ол- кәртең коммунисттерді биліктен аластайтыны

  • «Кейбір елдер Ресейдің Қырымды басып алғанын ұмытты»

    Бірқатар Батыс Еуропа елдері Ресейдің Қырымды аннекциялап алғанын ұмыта бастады. Бұл туралы Анкарада Түркияның сыртқы істер министрі Мевлют ЧАВУШОҒЛЫ мәлімдеді, деп хабарлайды zhasalash.kz түркиялық «Yeni Safak» басылымына сілтеме жасап. Сыртқы саясат ведомствосының басшысы бұл туралы 7-маусым күні Қырым түріктерінің мәдениеті мен өзара жәрдем Ассоциациясы ұйымдастырған жиында айтты. «Қазір Қырымның жағдайын ұмытқандарыңыз үшін күні ертең Украинада әлдебір оқиға бола қалған жағдайда, сіздер жауапты боласыздар», — деді Мевлют Чавушоғлы Батыс Еуропаға қарата. Ол Түркия өз кезегінде Қырым туралы бір сәтке естен шығармайтынын, сондай-ақ Ресейдің түбекті оккупациялауын ешқашан құптамайтынын айтты. Сонымен қатар, Анкара тарапы қырым татарларына қашан да қолдау көрсетіп отыратыны жайлы уәде берді. Чавушоғлының айтуынша, Түркия Еуропа Кеңесінде, ЕҚЫҰ-да және өзге де халықаралық платформаларда Қырым мәселесін

  • Дональд Трамп пен Ким Чен Ынның келіссөзі басталды

    Солтүстік Корея лидері Ким Чен Ын (сол жақта) мен АҚШ президенті Дональд Трамп қол алысып тұр. Сингапур, 12 маусым 2018 жыл. Сингапурде 12 маусым күні жергілікті уақыт бойынша таңертеңгі сағат 9-да АҚШ пен Солтүстік Корея басшыларының кездесуі басталды. Кездесу басталар алдында Дональд Трамп пен Ким Чен Ын қол алысып амандасты. Кездесу Сингапурдың Сентос аралындағы шипажайда өтіп жатыр. Дональд Трамп пен Ким Чен Ын екі аудармашымен ғана қалып, жеке кездесті. Әдетте мұндай кездесулерде АҚШ президентінің кем дегенде бір жақын көмекшісі жанында болатын. Екі ел басшыларының алғашқы кездесуі шамамен 45 минутқа созылды. Оңаша кездесуден соң Трамп келіссөз жалғасатынын айтып, Корей түбегін ядролық қарусыз аймақ қылуда “үлкен табысқа” жететінінен үмітті екенін білдірді. Бұдан

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: