|  | 

Жаһан жаңалықтары

“Мәселенің Иран режимін ауыстыруға қатысы жоқ”


АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпеоның "Америка дауысы" радиосына сұхбат беріп отырған сәті

АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпеоның “Америка дауысы” радиосына сұхбат беріп отырған сәті

АҚШ мемлекеттік хатшысы Майк Помпео Америка дауысы радиосына берген сұхбатында Вашингтонның Иранға, оның ядролық бағдарламасы мен аймақтағы рөліне қатысты жаңа саясатының мақсатын түсіндіріп берді.

Мамырдың 8-і күні АҚШ президенті Дональд Трамп 2015 жылы қол қойылған әрі “Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспары” деген атау алған Иранның ядролық бағдарламасына қатысты келісімнен АҚШ шығады деп мәлімдеген еді. 5+1 деп аталған (Германия және БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшелері: АҚШ, Ресей, Қытай, Ұлыбритания, Францияның Иранмен мәмілесі) келіссөзі деп те аталатын жоспар бойынша әуелде Иранда байытылған уранның көп бөлігі шетелге шығарылатын болады, бірақ ыдырағыш материалдарды байыту құқығынсыз жұмыс істейтін ғылыми орталыққа айналады деп келісілген Фардо ядролық отын байыту орталығынан өзге ядролық нысандардың бәрі бұрынғы күйінде қалады, яғни бұзылмайды деп қарастырылған. Келісім күшіне енгеннен кейін Ираннан халықаралық санкциялар да алынып тасталған.

АҚШ президентінің шешімі 5+1 келісіміне мүше өзге елдердің сынына ұласты. Ол кезде Иранның ядролық бағдарламасына қатысты келісімге БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты мүшелері (Ұлыбритания, Франция, Қытай және Ресей) мен Германия қатысқан. Париж, Берлин және Мәскеудің “Енді не болмақ?” деп сұрағына жауап АҚШ келісімнен шыққаннан соң екі аптадан кейін жарияланды. АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Майк Помпео Иранға қарата “талқандау” деген сөзді қолданып, қатаң іс-қимыл бағдарламасын таныстырды. Бұл сөз жаңа сынға ұласты, бірақ Майк Помпеоның мәлімдемесінде “талқандау”сөзінен бөлек, Иранға қатысты жаңа қауіпсіздік келісімі аясында қарастырылуы тиіс 12 шарт жарияланды.

Иран МАГАТЭ-ге (Халықаралық атом энергетикасы агенттігі – ред.) өзінің бұрынғы ядролық бағдарламасының тарихы мен ауқымын толық ашып көрсетуі тиіс. Халықаралық қауымдастықтың бақылауымен бұл саладағы кез-келген жұмысты тоқтатуы тиіс. Ядролық материалдарды байыту және плутонийді қайта өңдеу саласындағы кез-келген жұмысты тоқтатып, реакторды жабуы тиіс. Иранға қойылған үшінші талап – МАГАТЭ инспекторларының нысандарды ешбір шартсыз және шектеусіз тексеруіне мүмкіндік беру. Иран, әсіресе, ядролық оқтұмсық тасымалдауға қабілетті баллистикалық зымырандарды дамыту бағдарламасын тоқтатуы тиіс. Бесінші тармақ Иранды қазір бұл елде қамауда отырған америкалық азаматтар мен АҚШ-қа одақтас елдердің азаматтарын түгел босатуға міндеттейді. Алтыншыдан, Иран Таяу Шығыстағы террорлық топтарды қаржыландыруды тоқтатуы тиіс. Бұған қоса, Иран Ирак үкіметінің тәуелсіздігін құрметтеп, елдегі шиит топтарын қарусыздандыруға бөгет жасамауы және Сириядан әскерін әкетуі тиіс. Тегераннан аймақтағы көршілеріне, оның ішінде Израильге сес көрсетуді тоқтатып, кеме қатынасын қамтамасыз етіп, кибернетикалық шабуылдардан бас тартуын талап етеді.

Майк Помпео “Америка дауысы” радиосының Парсы қызметінің директоры Сетарег Сеигке жоспардың негізгі тармақтары туралы айтып берді.

– Мемлекеттік хатшы ретінде сөйлеген алғашқы сөзіңізде Иран жайлы айтуды ұйғардыңыз. Неліктен Иран жайлы? Бұл қазір ең өзекті әрі ең маңызды мәселе болғандықтан ба?

– Екеуі де. Президент мұны Таяу Шығыстағы тұрақтылыққа, демек, АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігіне де төнетін үлкен қатер ретінде қарастырады. Бұған қоса, ол Иран халқының қандай жағдайға тап болғанын көріп отыр әрі Америка бұл жағдайды өзгерте алады деп санайды. Ол алдыңғы әкімшілік қол қойған келісім ешбір мүддеге – Иран халқының мүддесіне де, Таяу Шығыстағы тұрақтылық мүддесіне де, ашығын айтқанда, Америка мүддесіне де сәйкес емес деп талай мәлімдеген. Ол кісі үшін бұл – басымдыққа ие маңызды мәселе. Сондықтан мемлекеттік хатшы ретіндегі алғашқы мүмкіндікті пайдаланып президент Трамптың біз бұл проблеманы үш аспектіде де жақсарта аламыз деген пікірін баяндап беруді жөн көрдім.

– Ұсынылған жаңа қауіпсіздік стратегиясының түпкі мақсаты қандай? Әдепкіде қабылданған Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспарынан оның айырмашылығы неде?

– Айырмашылығы өте үлкен. Масштабы жағынан да, меніңше, мақсаты да жағынан мүлде өзгеше. Алдыңғы келісімде мүлде тайыз шарттар қарастырылған. Ол Иран режимі өзінің ядролық бағдарламасына қыруар қаржы жұмсап отыр. Сондықтан мұны тоқтату – абыройлы мақсат деп айтуға болатын талпыныс. Бірақ Иран режимі ядролық бағдарламасымен ғана емес, одан да үлкен қауіп төндіріп отыр. Олар мұсылман елдерін зымырандармен атқылап, өз халқының құқығын аяққа таптап отыр.

Мұның бәрі президент Трампты қатты толғандырады. Сондықтан ол кісінің түсінігінде – егер біз қайтадан бастайтын болсақ, негізгі дүниелерден бастауымыз керек. Мен таныстырған 12 шарттың мақсаты айқын. Біз Иран басшылығынан көп нәрсе талап етіп отырған жоқпыз. Біз оларға өздеріңді дені дұрыс мемлекет басшылары ретінде ұстаңдар, яғни халқыңды тонама, Сирия, Йемен, Ливан, Ирактағы авантюраларға қаржы шашпа, халқыңды алға жетеле, ұлы елге айналдыр, қолдарыңда бар ресурстарды осыған пайдалан деп отырмыз. Біздің қояр талабымыз осы ғана.

– “Иран өзге елдердің ішкі ісіне киліккенін доғаруы тиіс” деген талап жаңа қауіпсіздік стратегиясының бір бөлігі бола ма?

– Иә, біз осыны өтіндік. Біз олардан әлемге террор таратуын тоқтатуын, Иракта қарулы топтар құрмауды, Иранның доллармен жиналған резервтерін Сириядағы соғысқа жұмсамауды, адамдарын ол жаққа жібермеуді өтіндік. Бұл Таяу Шығыс қауіпсіздігі үшін де, Иранның өзі үшін де жақсы емес. Біздің мақсатымыз – Иранға бірқатар шарттар қойып, оларды орындауға, яғни өзін дұрыс ел ретінде ұстай бастауға мәжбүрлеу. Сондықтан егер олар бұл талаптарды орындаса… Олар деп отырғаным – Иран халқы емес, олар – билікке келіп алып [елге] осыншама зиян келтірген Иран басшылары. Егер біз оларды мұның бәрін тоқтатуға мәжбүрлей алатындай шарттар қойсақ, бұл Иран халқының орасан зор жетістігі болады, америкалықтар ол жаққа емін-еркін бара алады, дос әрі одақтас елдер ретінде жетістікке бірге жететін боламыз.

– Адам құқығы туралы сәл кейінірек әңгімелесеміз. Ал әзірше жаңа қауіпсіздік стратегиясына, яғни Ираннан әскери нысандарына халықаралық инспекторларды кіргізуін талап етуге қатысты мәселе жайлы жалғастырсақ. Жаңа қауіпсіздік стратегиясына бұл та тармақ енгізіле ме?

– Әлбетте. Иранның радиоактивті материалдарды пайдалану мәселесіне келсек, біз Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері сияқты Иранның да ыдырағыш материалдармен жұмыс істеу, уранды байыту мүмкіндігі, плутоний өндіретін нысаны болғаны дұрыс емес деп санаймыз. Егер олар атом бағдарламасын бейбіт мақсатта дамытқысы келсе, мархабат, олар бұл материалдарды импорттай алады. Өзге елдердің бәрі солай істеп отыр, әлемнің көп елінде осы схема жұмыс істейді. Ал бұған қол жеткізу үшін, Иран бұл талаптарды бұлжытпай орындап отырғанына көз жеткізу үшін әскери нысандар мен зертханаларға, ертеректе Иран бағдарламасында пайдаланылған орындардың бәрінде инспекция жүргізіледі.

– Сіз адам құқығы мәселесін де қозғадыңыз. Иранда үкіметке қарсы шерулер өтіп жатыр. Бұл жайлы не ойлайсыз? Бұл наразылық акцияларына деген көзқарасыңыз қандай? Наразыларды АҚШ қолдай ала ма?

– Біз оларға моральдық қолдау таныта аламыз. Бірақ меніңше, шешімді Иран халқының өзі қабылдауы тиіс. Наразылық бірнеше айдан бері жалғасып келеді. Кейде шағын топ адам ғана шығып, кейде бұл жаппай наразылыққа ұласып жатыр. Наразылық акциялары көбінесе кейінгі кезде дәл мен айтқан нәрсеге, яғни елдің байлығын Иранның оңтүстік-шығысында немесе Тегеранда, я болмаса өзге бөлігінде тұратын қарапайым тұрғындарға емес, Касем Сүлейманиге (Иранның шетелдегі құпия операциялары мен ХАМАС пен “Хезболла” топтарына қолдау көрсетуіне жауапты генерал – Азаттық) беріп жатқанына байланысты өрістеп отыр. Ел байлығы жөн-жосықсыз шашылып жатыр, ал қарапайым ирандықтар жас жігіттерді соғыс пен ажал өтіне жіберуге мәжбүр. Егер Иран билігі мына қылығын өзгертсе, халық тұрақтылықта және байлықта өмір сүрер еді. Ал режимді ауыстыру туралы сұрағыңызға келсек, жоқ, біз режимді ауыстыру туралы сөз қозғап отырған жоқпыз. Біз Иран режимі өз халқының шын мәнінде нені қалайтынын ескеріп қылығын өзгертуі тиіс деп отырмыз.

Related Articles

  • «Кейбір елдер Ресейдің Қырымды басып алғанын ұмытты»

    Бірқатар Батыс Еуропа елдері Ресейдің Қырымды аннекциялап алғанын ұмыта бастады. Бұл туралы Анкарада Түркияның сыртқы істер министрі Мевлют ЧАВУШОҒЛЫ мәлімдеді, деп хабарлайды zhasalash.kz түркиялық «Yeni Safak» басылымына сілтеме жасап. Сыртқы саясат ведомствосының басшысы бұл туралы 7-маусым күні Қырым түріктерінің мәдениеті мен өзара жәрдем Ассоциациясы ұйымдастырған жиында айтты. «Қазір Қырымның жағдайын ұмытқандарыңыз үшін күні ертең Украинада әлдебір оқиға бола қалған жағдайда, сіздер жауапты боласыздар», — деді Мевлют Чавушоғлы Батыс Еуропаға қарата. Ол Түркия өз кезегінде Қырым туралы бір сәтке естен шығармайтынын, сондай-ақ Ресейдің түбекті оккупациялауын ешқашан құптамайтынын айтты. Сонымен қатар, Анкара тарапы қырым татарларына қашан да қолдау көрсетіп отыратыны жайлы уәде берді. Чавушоғлының айтуынша, Түркия Еуропа Кеңесінде, ЕҚЫҰ-да және өзге де халықаралық платформаларда Қырым мәселесін

  • Дональд Трамп пен Ким Чен Ынның келіссөзі басталды

    Солтүстік Корея лидері Ким Чен Ын (сол жақта) мен АҚШ президенті Дональд Трамп қол алысып тұр. Сингапур, 12 маусым 2018 жыл. Сингапурде 12 маусым күні жергілікті уақыт бойынша таңертеңгі сағат 9-да АҚШ пен Солтүстік Корея басшыларының кездесуі басталды. Кездесу басталар алдында Дональд Трамп пен Ким Чен Ын қол алысып амандасты. Кездесу Сингапурдың Сентос аралындағы шипажайда өтіп жатыр. Дональд Трамп пен Ким Чен Ын екі аудармашымен ғана қалып, жеке кездесті. Әдетте мұндай кездесулерде АҚШ президентінің кем дегенде бір жақын көмекшісі жанында болатын. Екі ел басшыларының алғашқы кездесуі шамамен 45 минутқа созылды. Оңаша кездесуден соң Трамп келіссөз жалғасатынын айтып, Корей түбегін ядролық қарусыз аймақ қылуда “үлкен табысқа” жететінінен үмітті екенін білдірді. Бұдан

  • Қытайда Шанхай ынтымақтастық ұйымы саммиті өтіп жатыр

    Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше елдер басшылары кезекті саммит алдында. Циндао, Қытай, 10 маусым 2018 жыл. Қытайдың Циндао қаласында бүгін Шанхай ынтымақтастық ұйымына (ШЫҰ) мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің кезекті отырысы өтіп жатыр. Маусымның 9-ы күні саммиттің ашылу рәсімінде Қытай президенті Си Цзиньпин ШЫҰ “бірлігіне” жоғары баға беріп, ұйым жұмысы “бірегей ұстаным әзірлеуге және өзара тиімді әріптестікке” құрылғанын айтқан. Оқи отырыңыз: Қытайдың маңайындағы елдерге қолданар айласы Қытай мен Ресейдың жетегіндегі бұл аймақтық ұйымға Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан, Үндістан мен Пәкістан мүше. Соңғы екеуі ШЫҰ мүшелігіне өткен жылы қабылданған. Ал, Ауғанстан, Беларусь, Иран мен Моңғолия бұл ұйымға бақылаушы ретінде қатысады. Бұған дейін биылғы саммит аясында ШЫҰ өкілдері Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы (ҰҚШҰ-ОДКБ) мен

  • Қытай: АҚШ кемесі теңіздегі шекарамызды бұзды

    Оңтүстік-Қытай теңізіндегі Қытай жасаған жасанды арал (Көрнекі сурет). Қытай АҚШ-тың әскери-теңіз күштерінің кемесін Оңтүстік-Қытай теңізіндегі аймаққа басып кірді деп айыптады. Бұған дейін Reuters агенттігі америкалық ресми тұлғаға сілтеме жасап, Higgins және Antietam әскери кемелері Қытай өзінің аймағы деп есептейтін Парасель аралдарынан шамамен 19 шақырым қашықтыққа енгенін хабарлаған. Қытай Сыртқы істер министрлігі америкалық кемелер теңіздегі шекараның 12 миль аймағын бұзғанын мәлімдеді. Пекин Қытай бұл аймаққа жеке кемелері мен ұшақтарын жөнелтіп, “елдің егемендігі мен қауіпсіздігін қорғау үшін тиісті шаралар қолдануға мәжбүр болды” дейді. АҚШ әскери кемелерінің Оңтүстік-Қытай теңізінде жүруін Пекин тарапынан жасалып жатқан шектеулерге қарсы тұру деп түсіндірді. Осыған дейін АҚШ президенті Дональд Трамптан пен басқа да америкалық жоғары лауазымды тұлғалар Пекиннің

  • АҚШ сенаты Помпеоны мемлекеттік хатшылыққа бекітті

    Майк Помпео, АҚШ-тың жаңа мемлекеттік хатшысы. АҚШ сенаты Орталық барлау басқармасының (ЦРУ) бұрынғы директоры Майк Помпеоны мемлекеттік хатшы етіп бекітті. Осыған дейінгі мемлекеттік хатшы Рекс Тиллерсон отставкаға кеткен соң, оның орнына Майк Помпео ұсынылған. Бірақ демократ конгресмендер Помпеоның кандидатурасын оны АҚШ президенті Дональд Трамппен өте жақын қарым-қатынаста деп сынаған. Олардың дені бас дипломат еркін ойлы, тәуеллсіз адам болуы керек деп мәлімдеген. Трамптың өзі Помпеоны қызметке тағайындауда уақытты тым созып жіберді деп демократтарды айыптаған. Помпео болса, Ресейге қатысты жұмсақ саясаттан бас тартып, Мәскеуге қарсы санкцияны кеңейту керек деген ұстанымда. Атап айтқанда, ол Ресей президенті Владимир Путин өз еліне алып держава мәртебесін қайтарғысы келеді деп біледі. Майк Помпео Ресейдің АҚШ президенті сайлауына

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: