|  |  | 

Көз қарас Сұхбаттар

Адвокат Құспан халықаралық қолдауды мақтады


Адвокат Абзал Құспан (алдыңғы қатарда сол жақтан бірінші) Сайрагүл Сауытбайдың сотында отыр. Жаркент, 13 шілде 2018 жыл

Адвокат Абзал Құспан (алдыңғы қатарда сол жақтан бірінші) Сайрагүл Сауытбайдың сотында отыр. Жаркент, 13 шілде 2018 жыл

Азаттықтың тікелей трансляциясында көрермендер сұрақтарына жауап берген адвокат Абзал Құспан Қазақстаннан пана іздеуші Қытай қазағы Сайрагүл Сауытбайдың тамыздың 1-інде сот залынан босатылуына әсер еткен факторларды сипаттады. Панфилов аудандық соты Сауытбайды Қазақстан-Қытай шекарасын заңсыз кесіп өткені үшін алты айға шартты түрде соттап, шетке шығарудан бас тартқан.

Азаттық: Заңдық тұрғыда Сайрагүл Сауытбайдың ісі шешілді ме? Шешімін тапты деп айта аламыз ба?

Абзал Құспан: Толық шешілді деп айта алмаймыз. Назар аударған болсаңыздар, сот әдетте қарарды ғана оқып, толығын кейін беретін еді. Кеше судья басынан аяғына дейін сот үкімін оқып шықты. Сот үкімінде айтылған фактінің бәрі – біздің пайдамызда. Қытайда болып жатқан жағдайдың бәрі (Шыңжаңдағы этникалық азшылықтардың қудаланып, саяси лагерьлерге қамалуы – ред.) соттың анықтамасында нақты көрсетілген. Заңды күшіне енгеннен кейін, біз сөзсіз пайдаланатын боламыз. Сайрагүлдің жеке басына келетін болсақ, пайыздық тұрғыдан проблеманың 85 пайызы шешілді деп айтуға болады.

 

Азаттық: Шешімге ең басты әсер еткен фактор не болды? Сіздер келтірген дәлел-дәйек пе, биліктің саяси шешімі ме немесе халықаралық ұйымдардың үн қатуы ма? Басқа да фактор бар ма?

Абзал Құспан: Үш фактор бұған әсер етті. Іс басталысымен халықаралық ұйымдармен жұмыс істедік. Бірінші болып БҰҰ жанындағы босқындар ісі жөніндегі жоғарғы комиссарының Алматы қаласындағы өкілдігінехабарластым. Human Rights Watch (HRW) құқық қорғау ұйымының Орталық Азия бойынша өкілі Мира Риттман ханым жеке өзі хабарласты. Халықаралық заңнамада біздің адвокаттық тәжірибеміз жеткіліксіз. Сол себепті осы ұйымдар берген кеңестердің көмегі болды.

Азаттық: Қай тұрғыда ? Олар сот процесіне қатысты ұсыныс жасады ма?

Абзал Құспан: Human Rights Watch пен Еуропадағы адам құқықтарын қорғаужөніндегі ұйымдар президент атына, бас прокурордың атына «Сайрагүл Сауытбайды Қытайға қайтармау туралы» хат жолдады. Бұл саяси шешімге әсер етті деп ойлаймын. Себебі судья [Динара Құйқабаева] «бұл хаттар маған келіп түсті» деді. Демек істі қарап жатқан судьяға қоса жолданған. Бұл – Қазақстан сотында болмаған құбылыс, болмаған оқиға деп ойлаймын. Екіншіден, Сайрагүл Сауытбай туралы шетелдік ағылшын тілді ақпарат құралдарында жүйелі түрде жарияланып тұрды. Тағы бір әсер еткен фактор – халықаралық шарттар. Соның бірі – Қазақстан қол қойған, ратификациялаған «Балалар құқығын қорғау туралы» конвенция. Сот үкіміне әсер еткен негізгі дәйек осы болды десем артық емес.

Kazakhstan-Sairagul Saytbai court

Kazakhstan-Sairagul Saytbai court

 

Азаттық: Қазақстан соттары үкім шығаруда халықаралық шарттарға жиі сүйене ме, ескере ме?

Абзал Құспан: Саяси реңкі бар соттарға қатысып жүрген адвокат ретінде айтарым – Қазақстанда халықаралық шарттардың нормасын бұзатын жағдай жиірек болады.

Азаттық: Судья үкімде «адамгершілік қағидаттары» туралы айтты. Ал прокурор туралы сіз «Маған айтуға сөз қалдырмады» дедіңіз. Осы тұрғыдан алғанда сот үкімі аудандық сот деңгейінде ғана қабылданды дегенге келе ме?

Абзал Құспан: Менің ойымша, жоғарғы деңгейдегі саяси шешім қабылданды. Бірақ қалай болса да, [бұл үкім] судья мен прокурорға деген халықтың шатқаяқтап кеткен сенімінің нығаюяна үлес қосты. Бұл – мемлекетке деген халықтың сенімін оятатын фактор.

Азаттық: Азаматтық қоғамның әсері болды ма? Топ-топ белсенді Алматыдан 300 шақырым жердегі Жаркентте өткен сотқа барып жүрді. Бірақ жиналғандардың сот ғимаратының алдында кішігірім митинг өткізіп жібергеніне ешкім тыйым салмады.

Оқи отырыңыз. Сайрагүл Сауытбай: “Жыласам, сөзімнің құны болмас еді”

Абзал Құспан: Азаматтық қоғамның алғашқы нышандары деп ойлаймын. Мұндай процесс бізге керек. Тек Алматыдан емес, Атыраудан, Қостанайдан, Оралдан, Семейден келгендерді көрдім. Бұл да сот шешіміне әсер етті деп ойлаймын. Ешқайсысына жеке шығып, «бізді қолдаңыз, сотқа келіңіз» деп өтініш айтқаным жоқ. Көбі мені тауып алып, осы мәселеге алаңдаушылық білдіріп жатты. Әлемнің әр еліндегі қазақтар да хабарласты. Бұл процесс Жапониядан бастап, Германия, Франция, Түркия мен Ұлыбританияда тұратын, әлемге тарыдай шашылған қазақтардың да басын біріктірген болар. Мені таңқалдырды. Мұндай дәрежеде көмек күткен жоқ едім.

Азаттық: Көрермендердің ішінде «Бұл сот шешімі Қытайдағы этникалық қазақтарға жеңілдік әпере ме?» деп сұрап жатқандары бар.

Абзал Құспан: Бұл – көпшілікті мазалайтын сұрақ. Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық өлкесіндегі қыспақ 2016 жылы басталды. Бұл жағдай [оған дейін] Тибетте болды. Бұл жағдай Шыңжаң ұйғырларының басында әлдеқайда бұрыннан болып жатты. АҚШ-та бұл мәселені вице-президент Майк Пенс пен мемлекет хатшысы Майк Помпео қадағалап отыр. Бірқатар сенатор мен БҰҰ өкілдері шілденің 26-сында үлкен жиын өткізді (Сенатор Марко Рубио төрағалық еткен бұл жиын «Шыңжаңдағы адам құқықтары дағдарысы бойынша комиссия отырысы» деп аталады – ред.). Шыңжаңдағы саяси үйрену лагерьлерінде этникалық азшылықтарға жасалып жатқан қысым туралы мәселе біз көтерген материалдар негізінде АҚШ-та қаралып, Қытайға қатысты бөлек қарар дайындалып жатыр.

Азаттық: Сайрагүл Сауытбай ісіне қатысты Қытайдың ендігі талабы не болмақ?

Үш ай ішінде «босқын» деп тану немесе танымау статусы белгілі болуы тиіс. Сайрагүлдің Қазақстан азаматтығын алуға толық құқығы бар.

 

Абзал Құспан: Қазақстан «елден шығармаймыз» деп үкім шығарды. Енді екінші мәселе, экстрадиция. [Сайрагүл Сауытбайдың] Қытайда жасаған қылмысы (шекараны заңсыз кесіп өту – ред.) бойынша, Қытай тарабы сұратуы мүмкін. Бұл – бөлек продцедура. Бірақ, соттың үкімі заңды күшіне енген соң жақсы әсері болуы керек. Ең бастысы, құпияны білетін адамның [шетке] шығуға [қатысты] тыйымы бар. Қытай заңдарына сәйкес, шығып кеткен жағдайда қылмыстық іс қозғалады. Бұл мәселені алдын-ала ойландық. Кешегі «пана іздеуші тұлға» деген куәлігіміз – халықаралық нормаларға сәйкес, елден шығаруға да, сұратқан елге беруге де тыйым салады. Үш ай ішінде «босқын» деп тану немесе танымау статусы белгілі болуы тиіс. Қазақстан азаматтығын алуға толық құқығы бар. Оны біз «босқын» статусы белгілі болған соң қарастырамыз.

Азаттық: Бұл оқиға Қытайдан Қазақстанға келгісі келіп отырған этникалық қазақтарға әсер ете ме?

Абзал Құспан: Бұл оларға үміт сыйлайды. Қазақстан халқына, билігіне сенім артады. Екіойлы болып жүргендер «елім, жұртым» деп келуге тырысады. Бірақ, сол елдің заңдарын оқып жүрген адам ретінде айтарым, [Қытайдың этникалық қазақ азаматтары] шекарадан заңсыз өтіп жатса, Қытайда ұсталған жағдайда ату жазасына кесілуі мүмкін. Бұл [Қытай билігінің көзімен қарағанда] ауыр қылмыс екенін ескерткім келеді.

Ескерту: Адвокат Абзал Құспанмен Азаттық өткізген онлайн-конференцияның толық видео нұсқасын мына сілтемеден табасыздар.

Азаттық

Related Articles

  • Шонжының Гео-Стратегиялық Шындығы (сараптамалық мақала)

    Бұл аудан (Шонжы) қарасаңыз шекараға тиіп тұр. Шекараның күншығыс бетінде аты қаззаққа берілген Іле Қазақ Автономиялы Облысы бар (екінші сүгірет). Онда жер қайысқан қалың қазақ тұрады. Автонрмиялы облыс ШУАР’дан бұрын құрылған. Орталығы Құлжа қаласы (үшінші сүгіреттегі 1-ге қараңыз). Осы автономиялы қазақ облысына қазір сегіз аудан, бір қала төте қарайды. Олар: КҮНЕС, НЫЛҚЫ, ТОҒЫЗТАРАУ аудандары (үшінші сүгіреттегі 5,6,9-ға қараңыз). Бұл үш аудан Іле аңғары мен Іле дариясының басына орналасқан қазақ ең көп, ең іргелі қоныс тепкен, тарихы өте терең, байырғы қазақ жері. Осы үш аудан қазақтары 20- ғасыр басында Орынборға арнайы хат жазып, Алаш баспасөзін қолдап қаржы жолдап, өздерін де Алаштың алыстағы бір бөлшегі санаған-тын. Осы үш аудан тың игеріп, там

  • Елдес ОРДА: Шонжы тараншыларының “айғайы” (шағын сараптама)

    Бірінші, ұйғырстан деген атау қателеспесем алғаш рет 1928-1935 жж арасында хатқа түсе бастады. Еуропаның христиан миссионерлері қашқарияда баспа құрған. Баспадан ұйғырлардың қашқар акцентінде христиан дінін уағыздайтын кітаптар, қиссалар, күнтізбелер басып шығарды. Сол көп кітаптың бірінде “ұйғырстан” атауы алғаш рет қолданылған. Бірақ бұндағы ұйғырстан атауы қашқариядағы алты үлкен шаһарды көрсетеді. Ұйғырстан атауы одан соң 1951-1955 жылдары тағы көтерілді, бірақ атауды көтерушілер христиан миссионерлері емес, ұйғырдың белсенді саяси топ, элитасы болды. 1951-1955 жылдары қазіргі ШУАР’да ұлттық автономияны анықтау, шекарасын бекіту жұмыстары қаурт жүрді, сол кезде қытай орталық партия комитетіне “ұйғырстан автономиялы респубиликасы” дейтін ұсыныс жолданған. Әрине, бұл сол кездегі көп ұсыныстың бірі, “шарқи түркістан автономиялы респубиликасы” деген ұсыныс да болды. Осы автономиялы

  • Марат Бәйділдаұлы (Тоқашбаев): ҚАРАДАЛА АТАУЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРІЛСЕ…

    Жазушы-публицист Ұйғыр ауданында қазақ-ұйғыр жастары арасында жанжал шығып, төбелеске ұласқанын, арасында жарақат алғандар бар екендігін естіп өте қапа болдым. Бұл сөз жоқ, идеологиялық жұмыстардың олқылығы деп ойлаймын. Жалпы ұйғыр халқына жаппай қара бояу жағуға болмайды. Олар да өзінше бір халық, туыс халық, түркі халқы, мұсылман халқы. Негізгі мекені қазіргі Қытай жерінде. Ұйғыр халқы бірнеше ғасырдан бері өз тәуелсіздігі үшін күресіп келеді. Саяси тұрғыдан ашықтан ашық оларды қолдауға құқымыз жоқ болса да, өз басым іштей мұсылман бауырларымыз ғой, өз алдына ел болып кетсе ғой деп тілеймін. Ұйғыр халқының еңбекқорлығы мен мәдениетіне, тілі мен дәстүріне құрметіміз үлкен. Бірқатар ұйғыр қаламгерлерінің шығармаларын қазақ тіліне аударуға атсалысқаннан болар ұйғырша да тәп-тәуір сөйлей аламын. Бірақ

  • Президент Тоқаевқа ашық хат

    2020 жылдың 28 мамырында, Мәскеуден жіберілген менің жүгім Қызылордаға келді. CDEK фирмасы, тапсырыс нөмірі 1173341109 жіберілім. Қос чемодан. Менің құжаттарым, базарлықтарым, киім-кешек, ұялы телефондарым өз орнында. Неміс тіліндегі Гёте жинағы,  орыс классиктерінің кітаптары, КСРО журналдары  мен басқа әдебиет те өз орнында. Бірақ, Қыдырбек Рыспекұлы құрастырған, жұдырықтасу жұлдыздарының қолтаңбаларына толы “Қазақ боксшылары” атты кітап жоғалған. Сонымен қатар, тарихшымыз Кәрішал Асан Атаның қос кітабы да жоқ. Әрине, бәрі болуы мүмкін. Алайда, қазақи кітаптарымды орыс жүк тасушысы немесе ресейлік шекарашы жымқырды деп ойламаймын. Погон таққан жергілікті хайуандардың сасық әрекеті болса керек. Барып тұрған оңбағандар ғой! Мысалы, бокс кітабымда маған арналған Ермахан Ыбырайымов пен Жандос Көкімовтың ізгі тілектері жазылған. Сонда не? Офицер атағымен жамылған

  • “Саяси ұпай жинауға тырысып жатыр”. Сарапшы Тоқаевтың ЕАЭО жиынында айтқаны жайлы

    Аян ҚАЛМҰРАТ Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев видеоконференция арқылы өткен ЕАЭО жиынына қатысып отыр. 19 мамыр 2020 жыл. Мамырдың 19-ында Еуразия экономикалық одағына (ЕАЭО) мүше елдердің президенттері видеоконференция арқылы өткен жиында ұйымның алдағы бес жылға арналған даму стратегиясын қабылдаған жоқ. Жиын кезінде Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың стратегия жобасын «ел үкіметтері мен парламентінің дербестігін шектейді» деп, кейбір тұсын қайта қарау қажет деген ұсыныс айтты. Тәуекелді бағалау тобының директоры, саясаттанушы Досым Сәтпаев Азаттыққа берген сұхбатында экономикалық кеңес отырысындағы Тоқаев сөзінің астары жайлы, Нұрсұлтан Назарбаевтың ақыры таяған дәуірі, Еуразия экономикалық одағы ішіндегі қордаланып қалған қайшылықтар жайлы айтты.  ЕАЭО ішіндегі Жоғарғы Еуразиялық экономикалық кеңестің отырысында Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаның ішінде “Еуразиялық экономикалық интеграцияның 2025

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: